Giảm áp lực cho học phải bắt đầu từ những giải pháp căn cơ: bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên; mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, có chất lượng; đồng thời đổi mới quản trị, ứng dụng công nghệ để nâng cao chất lượng dạy và học. Đây là những nội dung được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh tại Tọa đàm chuyên đề “Những nội dung cốt lõi, chiến lược trong giáo dục, đào tạo và định hướng thông tin các vấn đề nóng trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo” diễn ra sáng 28/8.
Tọa đàm do Văn phòng Đảng ủy Thông tấn xã Việt Nam phối hợp với Nhóm Chuyên gia Ban Chỉ đạo 35 Thông tấn xã Việt Nam tổ chức.
Mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, giảm dạy thêm học thêm
Chia sẻ tại tọa đàm, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết trong năm qua, ngành Giáo dục đã nỗ lực triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Nghị quyết đặt ra các mục tiêu lớn, trong đó mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, có chất lượng; phát triển nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao; nâng cao năng lực, vị thế của các cơ sở giáo dục đại học, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong đó, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng, có chất lượng cho mọi người dân là một yêu cầu xuyên suốt. Khi cơ hội học tập được mở rộng, trình độ và chất lượng nguồn nhân lực được nâng lên, đồng thời tạo nguồn để phát hiện, đào tạo và bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao ở nhiều trình độ, lĩnh vực và vùng miền. Vì vậy, mở rộng cơ hội học tập không chỉ là vấn đề của giáo dục mà còn có ý nghĩa đối với phát triển kinh tế - xã hội bền vững và tương lai của đất nước.
Sau một năm thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, cơ hội học tập của người dân tiếp tục được mở rộng. Nghị quyết đặt mục tiêu từng bước thực hiện phổ cập giáo dục trung học phổ thông và tương đương. Trong tuyển sinh lớp 10 vừa qua, số học sinh vào lớp 10 đã tăng 24% so với năm học trước do nhiều địa phương đã tăng chỉ tiêu, mở rộng trường, lớp, qua đó tạo thêm cơ hội học tập sau trung học cơ sở cho học sinh.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, áp lực tuyển sinh lớp 10 hiện tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn, đô thị và những nơi nhu cầu học tập tăng nhanh nhưng khả năng đáp ứng về trường, lớp chưa theo kịp. Việc hạn chế cơ hội vào lớp 10 công lập để thực hiện phân luồng, trong khi các lựa chọn khác chưa đủ sức hấp dẫn, có thể làm gia tăng cạnh tranh, kéo theo áp lực thi cử, dạy thêm, học thêm đối với học sinh và phụ huynh.
Khẳng định phân luồng là chủ trương đúng, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh cần chuyển từ cách tiếp cận tạo “rào chắn” tạo ra những lựa chọn thực sự có chất lượng để người học chủ động lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, sở trường và nguyện vọng. Muốn thu hút học sinh vào giáo dục nghề nghiệp thì phải nâng cao chất lượng, sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp, thay vì hạn chế cơ hội học trung học phổ thông. Khi từng bước bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên và chất lượng giáo dục đồng đều hơn, áp lực cạnh tranh vào lớp 10 sẽ giảm; việc tiếp nhận học sinh có điều kiện chuyển dần theo hướng thuận tiện, gần nơi cư trú và phù hợp với nhu cầu học tập.
Cũng trong năm qua, chủ trương xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới là một giải pháp quan trọng nhằm mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng cho học sinh ở địa bàn khó khăn. Các trường được đầu tư đồng bộ sẽ góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt, chăm sóc và phát triển toàn diện cho học sinh. Trên cơ sở kết quả triển khai, mô hình sẽ mở tiếp tục được nghiên cứu, nhân rộng phù hợp với điều kiện thực tế và chủ trương của cấp có thẩm quyền.
Sẽ ban hành bộ chỉ số phát triển giáo dục
Cũng theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, bảo đảm chất lượng giáo dục không chỉ là đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên mà các điều kiện đó phải đáp ứng yêu cầu chất lượng. Ở một số nơi, sỹ số lớp học còn cao, ảnh hưởng đến việc tổ chức dạy học và khả năng quan tâm tới từng học sinh. Vì vậy, tiếp tục đầu tư trường, lớp, đội ngũ để giảm quá tải là một trong những giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục có chất lượng.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục, gồm các nhóm chỉ số ở cấp quốc gia, địa phương và giáo dục đại học. Các chỉ số được dựng trên cơ sở dữ liệu ngành và các điều kiện, kết quả giáo dục cụ thể, qua đó góp phần đo lường thực chất mức độ phát triển và chất lượng giáo dục.
Cùng với đó, ngành Giáo dục tiếp tục hoàn thiện nền tảng dữ liệu và quản trị dùng chung. Tinh thần là chuyển từ quản lý nặng về quy trình, thủ tục sang quản trị dựa trên mục tiêu, dữ liệu và kết quả; tăng quyền chủ động cho địa phương, cơ sở giáo dục trong lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế, đồng thời gắn với trách nhiệm giải trình và trách nhiệm của người đứng đầu.
Ứng dụng công nghệ, cá nhân hóa lộ trình học tập
Tại tọa đàm, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng nền tảng giáo dục thông minh quốc gia. Khác với công cụ AI thông thường chủ yếu cung cấp câu trả lời, nền tảng giáo dục phải hỗ trợ và dẫn dắt quá trình học: vừa cung cấp nguồn học liệu, vừa gợi ý cách tiếp cận, giúp người học hình thành phương pháp học, tư duy và năng lực giải quyết vấn đề. AI phải hỗ trợ chứ không làm thay quá trình học tập và tư duy của người học.
Theo Bộ trưởng, nền tảng được định hướng mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn học liệu và dịch vụ giáo dục số cho người học, góp phần thúc đẩy công bằng trong tiếp cận giáo dục. Điều quan trọng không phải để công nghệ làm thay việc học, mà giúp mỗi người học biết cách học tốt hơn, chủ động hơn và sử dụng AI có trách nhiệm.
Đặc biệt, nền tảng được định hướng hỗ trợ cá nhân hóa quá trình học tập, giúp giáo viên theo dõi sự tiến bộ của người học thường xuyên hơn, từ đó hỗ trợ dạy học và đánh giá dựa nhiều hơn vào cả quá trình. Đây cũng là cơ sở để từng bước đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phản ánh đúng hơn năng lực và sự tiến bộ của người học, giảm áp lực phụ thuộc vào một kỳ thi hoặc một thời điểm đánh giá.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, nền tảng giáo dục thông minh quốc gia sẽ dự kiến được thử nghiệm trước với môn Toán và Tiếng Anh. Trên cơ sở đánh giá kết quả, sẽ tiếp tục hoàn thiện và từng bước mở rộng sang các môn học khác./.