Chiều 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Nhà ở (sửa đổi).
Nhiều đại biểu quan tâm đến chính sách phát triển nhà ở xã hội, từ xác định đối tượng thụ hưởng, giá bán, giá thuê đến phương thức huy động và sử dụng nguồn lực để mở rộng cơ hội an cư cho công nhân, người lao động.
Giá nhà ở xã hội vẫn là áp lực
Tham gia thảo luận, đại biểu Phan Thị Thúy Linh (đoàn Đà Nẵng) đề nghị xem xét mức giá thuê và giá bán nhà ở xã hội cần sát với khả năng chi trả của người lao động.
Theo đại biểu, thu nhập bình quân của người lao động cả nước hiện nay chỉ khoảng 9 triệu đồng/tháng, nhiều địa phương chỉ 6-8 triệu đồng/tháng. Một căn nhà ở xã hội diện tích khoảng 50m2 có giá trên 1 tỷ đồng, có thể tương đương 10 năm thu nhập của người lao động. Mặt khác, mức thuê khoảng 5 triệu đồng/tháng cũng tạo áp lực đáng kể đối với người lao động có mức thu nhập trên.
Đại biểu cho rằng các công thức tính giá thuê tại dự thảo hiện chủ yếu dựa trên chi phí đầu tư, chưa thể hiện đầy đủ yếu tố khả năng chi trả của người thuê.
Từ đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu lại cơ chế xác định giá bán, giá thuê nhà ở xã hội theo hướng cân bằng giữa chi phí đầu tư, hiệu quả dự án và khả năng tài chính thực tế của người lao động.
Đại biểu Đào Chí Nghĩa (đoàn Cần Thơ) đồng tình với nguyên tắc tính đúng, tính đủ các chi phí hợp lý, lãi vay, lợi nhuận định mức và không tính các khoản ưu đãi vào giá trong xác định giá bán, giá thuê, giá thuê mua nhà ở xã hội.
Tuy nhiên, đại biểu cho rằng vấn đề quan trọng là phải thiết kế cơ chế xác định và kiểm soát giá sao cho vừa bảo đảm minh bạch, vừa không phát sinh thêm thủ tục, kéo dài thời gian triển khai dự án.
Theo đại biểu, tinh thần Nghị quyết số 201 của Quốc hội khóa XV đã cho phép chủ đầu tư tự xác định giá trên cơ sở phương pháp luật định và thuê đơn vị đủ năng lực để thẩm tra. Cơ chế này có thể giúp rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện thủ tục liên quan.
Đại biểu đề nghị luật hóa đầy đủ cơ chế này trong Luật Nhà ở, theo hướng Nhà nước quy định phương pháp xác định giá, các loại chi phí được tính, mức lợi nhuận và cơ chế kiểm tra; chủ đầu tư chịu trách nhiệm về giá, còn cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm và xử lý nghiêm nếu phát hiện sai phạm.
Cũng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc (đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng cần có cơ chế kiểm soát để bảo đảm giá thực sự phù hợp với khả năng tài chính của người thụ hưởng.
Theo Điều 69 dự thảo, chủ đầu tư tự xây dựng, thuê tư vấn thẩm tra và tự phê duyệt giá bán, giá thuê mua. Đại biểu cho rằng cách làm này có ưu điểm là rút ngắn thủ tục, nhưng nếu thiếu cơ chế hậu kiểm độc lập có thể phát sinh nguy cơ chi phí bị tính cao. Với người thu nhập thấp, chỉ một khoản chênh lệch nhỏ cũng có thể khiến họ mất khả năng tiếp cận nhà ở.
Bà Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị chủ đầu tư phải công khai đầy đủ cơ cấu giá trước khi ký hợp đồng. Sau khi dự án hoàn thành, chi phí thực tế cần được quyết toán và hậu kiểm. Nếu giá quyết toán thấp hơn số tiền đã thu, phần chênh lệch phải được hoàn trả hoặc khấu trừ cho người mua, thuê. Những trường hợp kê khai, phân bổ chi phí không đúng nhằm đẩy giá nhà lên cao cần bị xử lý nghiêm.
Đại biểu cũng đề nghị bảo đảm nguồn vốn ưu đãi ổn định, dài hạn cho chủ đầu tư nhà ở xã hội thông qua Quỹ nhà ở, Ngân hàng Phát triển Việt Nam hoặc các chương trình tín dụng do Nhà nước chỉ định.
Hạn chế trục lợi chính sách
Theo đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Điều 61 dự thảo Luật đã xác định các nhóm đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội nhưng vẫn thiếu tiêu chí thống nhất để xác định người thu nhập thấp cũng như trường hợp nhà ở cách xa nơi làm việc.
Trong khi đó, quy định về xử lý vi phạm tại Điều 70 chưa đi kèm cơ chế kiểm tra, sàng lọc ngay từ khâu xét duyệt. Khoảng trống này có thể tạo kẽ hở để lợi dụng, trục lợi chính sách.
Đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 61 nguyên tắc xác định điều kiện thu nhập theo tiêu chí khách quan, dễ kiểm chứng, có thể gắn với mức thu nhập chưa phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc thu nhập bình quân theo vùng.
Đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc đề nghị xây dựng cơ chế liên thông, đối soát dữ liệu về cư trú, thuế, bảo hiểm xã hội, đất đai và nhà ở. Đồng thời, cần thiết lập mã hồ sơ thống nhất trên toàn quốc và thực hiện hậu kiểm định kỳ.
Theo hướng này, người dân chỉ cần kê khai một lần, còn cơ quan Nhà nước có trách nhiệm chủ động kiểm tra, xác nhận và chịu trách nhiệm về kết quả.
Đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) đồng tình với yêu cầu kiểm soát chặt nguy cơ trục lợi, đầu cơ chính sách, nhất là trường hợp một người đã có nhà tại địa phương này nhưng vẫn đủ điều kiện mua nhà ở xã hội tại địa phương khác.
Tuy nhiên, theo đại biểu, không nên giải quyết vấn đề bằng cách yêu cầu người dân phải xin thêm nhiều loại giấy xác nhận.
Đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng Nhà nước đã có cơ sở dữ liệu về dân cư, đất đai, nhà ở, thuế và bảo hiểm xã hội thì nguyên tắc phải là cơ quan Nhà nước tự đối soát dữ liệu, người dân không phải chứng minh lại những thông tin mà Nhà nước đã có.
“Theo đó, cần bổ sung nguyên tắc xác định điều kiện hưởng chính sách nhà ở xã hội thông qua kết nối, đối soát cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành, hạn chế tối đa yêu cầu người dân cung cấp lại những thông tin mà cơ quan quản lý có thể khai thác,” đại biểu Thạch Phước Bình nói.
Đại biểu Quốc hội tỉnh Vĩnh Long cũng đề nghị tiếp tục nghiên cứu biện pháp chống đầu cơ sau khi mua nhà ở xã hội, trong đó có kiểm soát giá hoặc trao quyền ưu tiên mua lại cho Nhà nước, Quỹ nhà ở đối với những căn được hỗ trợ phát triển; ngăn trường hợp một người đã có nhà tại địa phương này nhưng vẫn mua nhà ở xã hội tại địa phương khác. Tuy nhiên, việc kiểm soát không nên khiến người dân phải xin thêm nhiều giấy xác nhận.
Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua Luật Nhà ở sửa đổi tại Kỳ họp tháng 10./.