Lệnh cấm nhập khẩu mật mía từ Canada của Mỹ đã khơi lại những cáo buộc về việc buôn lậu đường và cuộc chiến trong ngành, liên quan đến một công ty sở hữu nhà máy tinh luyện lớn tại Hamilton, Ontario.
Những bất đồng về các mặt hàng như sữa, ôtô và đồ uống có cồn đã trở thành chuyện thường thấy trong cuộc tranh chấp thương mại đang diễn ra giữa Canada và Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump. Tuy nhiên, khi Mỹ thông báo về việc cấm nhập khẩu mật mía của Canada đã khiến nhiều người không khỏi ngạc nhiên.
Động thái này diễn ra sau nhiều tháng các nhà sản xuất đường của Mỹ vận động chính phủ tăng thuế đối với các sản phẩm đường nước ngoài, với lý do họ đang bị cạnh tranh gay gắt bởi các sản phẩm giá rẻ hơn từ các quốc gia khác.
Họ cũng nhắm vào các nhà máy tinh luyện của Canada; họ cáo buộc các công ty này nhập khẩu hỗn hợp gồm đường thô, mật mía và nước nhưng lại ngụy trang dưới dạng mật mía nguyên chất để lách các quy định về thuế và hạn ngạch đối với đường.
Vấn đề mật mía dường như bắt nguồn từ một vụ việc vào những năm 1990, khi công ty Heartland By-Products (có trụ sở tại Michigan) trộn mật mía với đường và nước tại một cơ sở ở Ontario để nhập khẩu hỗn hợp này mà không phải chịu thuế.
Sau đó, công ty sẽ tinh luyện lại hỗn hợp này tại Mỹ để tách mật mía, bán đường tinh luyện và vận chuyển mật mía ngược lại Canada để tái sử dụng cho lô hàng tiếp theo.
Mô hình kinh doanh này hoàn toàn hợp pháp và đã được chính phủ Mỹ phê duyệt. Tuy nhiên, áp lực từ ngành công nghiệp đường cùng hàng loạt vụ kiện tụng và các hạn chế về mặt pháp lý đã buộc công ty phải chấm dứt hoạt động vào năm 2000.
Những cáo buộc của các công ty sản xuất đường cho rằng mật rỉ đường (được ngụy trang) vẫn đang tuồn vào Mỹ từ Canada mà không bị kiểm soát dường như mâu thuẫn với báo cáo "Ước tính Cung và Cầu Nông sản Thế giới" tháng 8 của Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA). Báo cáo này chỉ ra rằng lượng mật rỉ đường nhập khẩu để chiết xuất đường đang "giảm mạnh" và dự kiến sẽ ở mức "bằng không" trong năm tới.
Ông Don Hill, Chủ tịch của Sucro Can Sourcing, cho biết, loạt cáo buộc mới nhất này nhắm trực tiếp vào công ty của ông - doanh nghiệp có trụ sở chính tại Florida nhưng lại sở hữu nhà máy tinh luyện lớn nhất đặt tại Hamilton.
Công ty cho biết nhà máy tinh luyện đường sắp được xây dựng tại Hamilton sẽ là nhà máy lớn nhất Canada. Theo ông Hill, công ty đang trên đà phát triển nhanh chóng, vận chuyển khoảng 50.000 tấn mật rỉ đường (loại dùng để tinh luyện) sang Mỹ mỗi năm.
Con số này, mặc dù chỉ chiếm một phần rất nhỏ (chưa đến 1%) trong thị trường Mỹ, nhưng lại đánh dấu mức tăng trưởng đáng kể so với một thập kỷ trước, thời điểm trước khi Sucro gia nhập thị trường. Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ đã phê duyệt việc nhập khẩu mật rỉ đường của Sucro theo Biểu thuế Quan hài hòa (HTS) vào năm 2020.
Ông Hill - người gốc Toronto nhưng hiện sống tại Vương quốc Anh - cho biết, kể từ đó, nhóm vận động hành lang ngành đường đã phản ứng dữ dội và tìm mọi cách để ngăn chặn hoạt động kinh doanh của ông bằng cách tận dụng "mọi biện pháp có thể."
Quốc hội Mỹ đã cấp kinh phí cho USDA - trong khuôn khổ Đạo luật Cứu trợ Mỹ năm 2024 - để kiểm tra độ tinh khiết của mật rỉ đường nhập khẩu từ Canada qua cửa khẩu Buffalo, New York, đây cũng là tuyến đường mà Sucro sử dụng. Kết quả nghiên cứu cho thấy dấu hiệu của việc "sử dụng phụ gia hoặc pha trộn," làm dấy lên lo ngại về khả năng "lách các hạn ngạch thuế quan đối với đường của Mỹ."
Báo cáo này không được USDA công bố chính thức, nhưng dường như đã được tiết lộ.
Ngành công nghiệp đường của Mỹ đã sử dụng kết quả nghiên cứu này làm cơ sở để lập luận cho việc cấm nhập khẩu mật rỉ đường từ Canada và tăng thuế đối với sản phẩm này khi vận chuyển qua Buffalo.
Theo ông Hill, Sucro đã ngừng nhập khẩu mật rỉ đường vào Mỹ sau khi hoàn tất nhà máy tinh luyện trị giá 135 triệu đô la Mỹ (USD) tại Hamilton vào tháng 4 và thay vào đó chuyển trọng tâm sang thị trường Canada.
Liên minh Đường Mỹ (American Sugar Alliance) - hiệp hội thương mại và tổ chức vận động hành lang chính đại diện cho các nhà sản xuất và tinh luyện đường lớn tại Mỹ - đã bày tỏ sự hoan nghênh đối với lệnh cấm nhập khẩu mật rỉ đường của Canada.
David Singerman, Giáo sư Lịch sử tại Đại học Virginia cho biết, tinh chế đường luôn là ngành kinh doanh có biên lợi nhuận thấp nhưng sản lượng lớn. Theo ông, thực tế này đã dẫn đến lịch sử lâu dài về nạn buôn lậu và thao túng thuế quan, cũng như việc các nhà sản xuất và tinh chế sử dụng ảnh hưởng chính trị để bảo vệ lợi nhuận của mình.
Ông Singerman nhận định, ảnh hưởng của các nhóm vận động hành lang đã mang lại cho ngành đường một "vị thế đặc biệt" trong hệ thống thương mại Mỹ, với cơ chế hạn ngạch được hỗ trợ bởi chính sách đảm bảo giá tối sàn và thuế suất cao đối với hàng nhập khẩu.
Drew Fagan, Giáo sư tại Trường Munk về Các vấn đề Toàn cầu và Chính sách Công thuộc Đại học Toronto, cho biết, chính sách bảo hộ của Mỹ đối với ngành đường là điều ai cũng biết rõ. Ông so sánh nó với ngành sữa của Canada - lĩnh vực thường xuyên bị ông Trump chỉ trích gay gắt là bất công đối với các doanh nghiệp Mỹ.
Ông cũng cho biết thêm, việc các nhóm vận động hành lang tận dụng bối cảnh chính trị - trong trường hợp này là tranh chấp thương mại với Canada - để thúc đẩy những thay đổi mà họ đã theo đuổi từ lâu là điều không hiếm gặp. Ông nói: "Các nhóm lợi ích đặc biệt có thể tạo ra ảnh hưởng lớn nếu họ biết cách tác động đúng chỗ”./.
Căng thẳng thương mại Canada-Mỹ leo thang với loạt biện pháp trả đũa mới
5 sắc lệnh hành pháp mới của Mỹ, có hiệu lực vào cuối tháng 9, sẽ cấm hoàn toàn nhập khẩu một số mặt hàng của Canada, bao gồm xe máy, một số sản phẩm sữa và đồ uống có cồn.
