Dù áp lực từ giá thịt lợn, dịch vụ ăn uống ngoài gia đình và vật liệu bảo dưỡng nhà ở gia tăng do nguồn cung hạn chế và nhu cầu cuối năm lớn, song đà tăng chung của chỉ số giá tiêu dùng đã được kìm giữ đáng kể nhờ giá xăng dầu và nhóm mặt hàng rau xanh giảm xuống. Tính so với cùng kỳ năm 2025, CPI tháng Một tăng 2,53%, trong khi lạm phát cơ bản đạt mức tăng 3,19%, phản ánh những diễn biến đặc thù của thị trường tài chính và tiêu dùng ngay từ đầu năm mới.
Nhu cầu tiêu dùng Tết và áp lực chi phí đầu vào
Báo cáo từ Cục Thống kê công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 1/2026 tăng 0,05% so với tháng 12/2025. Xét theo khu vực, mức tăng tại nông thôn (0,09%) cao hơn đáng kể so với khu vực thành thị (0,02%), cho thấy tác động của nhu cầu tiêu dùng hàng thực phẩm và đồ dùng gia đình vào dịp Tết tại các địa phương có sự lan tỏa mạnh mẽ.
Trong giỏ hàng hóa gồm 11 nhóm hàng và dịch vụ tiêu dùng chính, có tới 9 nhóm tăng giá và chỉ 2 nhóm giảm giá. Tuy nhiên, mức giảm sâu của nhóm giao thông đã đóng vai trò “van điều tiết," giúp CPI tổng thể không xảy ra tình trạng biến động mạnh dù nhu cầu mua sắm đang ở giai đoạn đỉnh điểm.
Nhìn vào bức tranh chi tiết của tháng Một, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê, cho biết nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống vốn chiếm tỷ trọng lớn trong chi tiêu của người dân đã tăng 0,2% so với tháng trước, đóng góp 0,07 điểm phần trăm vào mức tăng CPI chung. Trong đó, thực phẩm tăng 0,09% và ăn uống ngoài gia đình tăng mạnh 0,44%. Đáng chú ý nhất chính là mặt hàng thịt lợn với chỉ số giá tăng tới 3,76%. Nguyên nhân được xác định là do nguồn cung chưa phục hồi hoàn toàn sau giai đoạn tái đàn chậm, kết hợp với chi phí thức ăn chăn nuôi duy trì ở mức cao và nhu cầu làm giò chả, thực phẩm chế biến phục vụ Tết tăng vọt. Đến cuối tháng Một, giá lợn hơi trên cả nước đã chạm ngưỡng 75.000-81.000 đồng/kg, kéo theo giá mỡ động vật tăng 4,17%, nội tạng tăng 1,68% và thịt quay, giò chả tăng hơn 1,1%.
Bên cạnh đó, nhóm lương thực cũng ghi nhận mức tăng 0,29%. Do nhu cầu dự trữ gạo nếp và các loại gạo ngon cho dịp Tết Bính Ngọ, giá gạo nếp đã tăng 1,28%, gạo tẻ ngon tăng 0,36%. Tại các chợ truyền thống, giá gạo Bắc Hương hiện dao động từ 20.700-22.400 đồng/kg, trong khi gạo nếp có lúc đạt tới gần 40.000 đồng/kg. Các mặt hàng thực phẩm chế biến phục vụ biếu tặng (như bánh, mứt, kẹo) cũng đồng loạt tăng giá trung bình 0,87% do sức mua lên cao. Tuy nhiên, một điểm sáng giúp hạ nhiệt chi phí thực phẩm chính là nhóm rau xanh. Nhờ thời tiết thuận lợi cho vụ đông, sản lượng dồi dào và diện tích canh tác mở rộng đã khiến giá rau tươi giảm sâu tới 10,28%. Cụ thể, giá su hào giảm 18,1%, bắp cải giảm gần 14% và cà chua giảm hơn 14%, giúp người tiêu dùng cân đối lại chi tiêu trong bữa ăn hàng ngày.
Không chỉ dừng lại ở thực phẩm, bà Oanh cho biết thêm chi phí dịch vụ ăn uống ngoài gia đình cũng chịu áp lực lớn với mức tăng 0,44%. Đây là hệ quả tất yếu khi giá nguyên liệu đầu vào và đặc biệt là chi phí nhân công tăng cao trong những ngày cận Tết. Tương tự, nhóm đồ uống và thuốc lá tăng 0,58%, may mặc, mũ nón, giày dép tăng 0,25% khi người dân gia tăng mua sắm trang phục mới. Thói quen biếu tặng quà trong dịp Tết cũng đẩy giá rượu bia tăng 0,45% và đồ uống không cồn tăng gần 0,9%.
Một áp lực đáng kể khác đến từ nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng với mức tăng 0,7%. Theo bà Oanh, nhu cầu sửa chữa, tân trang nhà cửa đón năm mới của người dân đã đẩy giá vật liệu bảo dưỡng tăng 0,6% và dịch vụ sửa chữa nhà ở tăng 0,57%. Tiền công thợ sơn, thợ xây và lao động phổ thông đều có sự điều chỉnh theo hướng tăng. Đặc biệt, giá gas trong nước từ ngày 01/01/2026 đã tăng thêm 19.000 đồng/bình 12kg (tương ứng tăng 4,29%) do biến động của giá thế giới, tạo thêm gánh nặng cho chi phí sinh hoạt của các hộ gia đình.
Sự đối lập từ nhóm giao thông và giá vàng
Trong khi phần lớn các nhóm hàng hóa thiết yếu đều có xu hướng đi lên, nhóm giao thông lại ghi nhận mức giảm mạnh 2,32%, trực tiếp làm CPI chung giảm 0,23 điểm phần trăm. Đây là kết quả của các đợt điều chỉnh giảm giá xăng dầu trong nước theo xu hướng giá năng lượng thế giới, cụ thể giá xăng giảm 5,34% và dầu diesel giảm 3,23%. Thêm vào đó, để kích cầu tiêu dùng đầu năm, nhiều hãng xe ôtô và đại lý điện thoại, thiết bị viễn thông cũng triển khai các chương trình khuyến mại lớn, giảm giá sâu để giải phóng hàng tồn kho, góp phần kéo giảm chỉ số giá của nhóm thông tin và truyền thông (giảm 0,15%).
Tuy nhiên, bà Oanh nhấn mạnh dù giá nhiên liệu giảm, nhưng nhu cầu di chuyển về quê ăn Tết và du lịch lại đẩy giá dịch vụ vận tải hành khách lên cao. Giá vé máy bay trong tháng Một tăng vọt 15,18%, vận tải đường sắt tăng gần 5% và các dịch vụ rửa xe, bảo dưỡng phương tiện cũng tăng từ 0,4% đến 0,6% do tính chất mùa vụ. Điều này cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa giá hàng hóa nguyên liệu và giá dịch vụ trực tiếp.
Một điểm cần đặc biệt lưu ý trong báo cáo tháng này là chỉ số giá vàng. Với mức tăng 5,02% so với tháng trước và tăng tới 77,1% so với cùng kỳ năm trước, vàng tiếp tục là kênh đầu tư gây sốt. Giá vàng thế giới tăng mạnh do kỳ vọng nới lỏng chính sách tiền tệ từ Cục dự trữ liên bang Mỹ (FED) và những bất ổn địa chính trị toàn cầu đã thúc đẩy dòng vốn tìm đến tài sản trú ẩn an toàn. Trong khi đó, chỉ số giá USD lại giảm nhẹ 0,29% so với tháng trước, phản ánh sự suy yếu của đồng bạc xanh trên thị trường quốc tế khi lợi suất trái phiếu Mỹ hạ nhiệt.
Về mặt kinh tế vĩ mô, lạm phát cơ bản tháng Một tăng 0,35% so với tháng trước và tăng 3,19% so với cùng kỳ năm trước. Có thể thấy, mức tăng lạm phát cơ bản (3,19%) hiện đang cao hơn mức tăng CPI chung (2,53%). Lý giải về điều này, bà Oanh cho biết do giá lương thực và năng lượng (vốn là những yếu tố giảm giá hoặc tăng thấp trong tháng này) đã được loại trừ khỏi danh mục tính lạm phát cơ bản, khiến chỉ số này phản ánh rõ nét hơn áp lực từ các nhóm hàng dịch vụ, giáo dục và y tế vốn đang có xu hướng tăng bền vững.
Cụ thể, nhóm giáo dục trong tháng Một tăng nhẹ 0,05% do một số cơ sở tư thục và đại học điều chỉnh học phí. Nhóm dịch vụ y tế tăng 0,19%, chủ yếu do tác động từ việc áp dụng khung giá dịch vụ mới tại một số địa phương (như Cần Thơ) cũng như nhu cầu các loại thuốc điều trị bệnh hô hấp tăng cao trong mùa lạnh. Những biến động này, dù nhỏ song khi cộng dồn lại, đã tạo ra một nền giá mới cho các dịch vụ thiết yếu./.