Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, vẫn còn hàng trăm nghìn liệt sỹ chưa xác định được danh tính, nhiều gia đình mòn mỏi chờ đợi tin tức người thân.
Xuất phát từ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” và trách nhiệm thiêng liêng đối với các anh hùng liệt sỹ, ngày 2/4/2026, tại Thành cổ Quảng Trị, Ban Chỉ đạo quốc gia đã phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ.” Đây không chỉ là một nhiệm vụ chính trị đặc biệt mà còn là cuộc chạy đua để giữ lại những manh mối cuối cùng trước khi thời gian xóa nhòa.
Đối với Hà Nội, cuộc chạy đua ấy càng trở nên cấp bách khi phần lớn các trường hợp cần xác định danh tính là liệt sỹ thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Sau hàng chục năm, nhân chứng ngày càng ít đi, hồ sơ và thực địa đổi thay, trong khi chất lượng mẫu sinh phẩm suy giảm nghiêm trọng, khiến việc xác định ADN đối mặt với nhiều thách thức.
Những chứng cứ còn sót lại sau chiến tranh
Đối với việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ, bên cạnh các khó khăn như hạn chế về thông tin và hồ sơ, địa hình và thời tiết, thời gian chính là thách thức lớn nhất. Theo dòng thời gian, những nhân chứng trực tiếp của chiến tranh ngày một cao tuổi rồi lần lượt đi xa, trong khi ký ức cũng dần phai mờ theo năm tháng. Hồ sơ, tài liệu bị thất lạc hoặc hư hỏng, trong khi địa hình, địa giới hành chính và cảnh quan thực địa đã thay đổi rất nhiều sau hàng chục năm đất nước xây dựng, phát triển.
Nhận diện rõ thách thức ấy, Hà Nội xác định không thể chậm trễ trong bất kỳ khâu nào của quá trình tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ. Đánh giá về tính cấp bách của chiến dịch tại Hà Nội, Thiếu tướng Nguyễn Khắc Nhân, Phó Chính ủy Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Phó Trưởng Ban chỉ đạo thành phố Hà Nội về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ cho rằng, “tính cấp bách ở đây chính là vấn đề thời gian. Chúng ta phải đẩy nhanh tiến độ, chạy đua với thời gian để giữ lại những manh mối khi chưa quá muộn."
Chính vì vậy, Ban Chỉ đạo thành phố xác định, Chiến dịch “500 ngày đêm” không đơn thuần là một kế hoạch hành động mà là cuộc chạy đua với thời gian để lưu giữ những chứng cứ cuối cùng còn sót lại của chiến tranh trước khi vĩnh viễn mất đi.
Quyết tâm chính trị của Hà Nội đã nhanh chóng được cụ thể hóa bằng những giải pháp đồng bộ, bài bản và khoa học. Không chỉ kiện toàn Ban Chỉ đạo thành phố về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ, thành phố Hà Nội còn ban hành hệ thống văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, quy chế và chương trình hoạt động, tạo cơ sở để triển khai thống nhất trên toàn địa bàn.
Cùng với đó, nhiều kế hoạch chuyên đề được xây dựng và tổ chức thực hiện, từ triển khai Chiến dịch “500 ngày đêm,” khảo sát thực trạng các mộ liệt sỹ chưa xác định được thông tin đến lấy mẫu hài cốt tại các nghĩa trang liệt sỹ phục vụ giám định ADN.
Để các nhiệm vụ được triển khai đồng bộ và hiệu quả, Tổ công tác liên ngành giúp việc Ban Chỉ đạo thành phố đã được thành lập, cùng các tổ (đội) chuyên trách thực hiện lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin hài cốt liệt sỹ. Công tác tập huấn về lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin mẫu hài cốt liệt sỹ đã được Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội chủ động triển khai với thành phần được mở rộng từ các sở, ban, ngành đến cấp xã, phường nhằm bảo đảm quy trình thực hiện chuẩn xác, khoa học.
Việc phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm đã tạo nên sự phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành, địa phương và lực lượng chuyên môn. Đây không chỉ là sự chuẩn bị kỹ lưỡng về tổ chức và nghiệp vụ mà còn thể hiện quyết tâm chính trị cao của Thủ đô trong việc đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính hài cốt liệt sỹ với tinh thần không để chậm trễ, không bỏ sót bất kỳ manh mối nào còn có thể được lưu giữ.
Cả hệ thống chính trị "tăng tốc"
Tính đến cuối tháng 6/2026, Hà Nội đã hoàn thành khảo sát, gắn định danh và phân loại khoa học toàn bộ 340 nghĩa trang liệt sỹ trên địa bàn, bao gồm 3 nghĩa trang cấp thành phố và 337 nghĩa trang cấp xã, phường. Theo đó, toàn thành phố có 54.200 mộ liệt sỹ, gồm 54.191 mộ đơn và 9 mộ tập thể. Số mộ có đầy đủ thông tin là 23.202 mộ; có một phần thông tin là 25.808 mộ và số mộ cần lấy mẫu hài cốt để giám định ADN là 8.059 mộ.
Để tạo cơ sở thực tiễn vững chắc trước khi triển khai đồng loạt trên diện rộng từ tháng 8/2026, Ban Chỉ đạo thành phố Hà Nội về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ đã tổ chức thí điểm khai quật, lấy mẫu sinh phẩm di truyền ADN tại Nghĩa trang liệt sỹ Yên Viên (xã Phù Đổng) với sự tham gia trực tiếp của lãnh đạo Đảng ủy, Ủy ban Nhân dân và các đoàn thể xã. Với sự cẩn trọng tuyệt đối và trách nhiệm trước Đảng, trước nhân dân, các mẫu sinh phẩm di truyền ADN của các anh hùng liệt sỹ được bảo quản theo quy trình nghiêm ngặt trước khi bước vào hành trình giải mã di truyền.
Đến nay, các xã, phường của Hà Nội đã chuẩn bị đầy đủ nhân lực, điều kiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ, bảo đảm tiến độ theo kế hoạch của Ban Chỉ đạo thành phố, quyết tâm hoàn thành việc lấy mẫu và bàn giao mẫu hài cốt liệt sỹ vào cuối tháng 12/2026. Ban Chỉ đạo thành phố Hà Nội cũng đã thành lập 20 tổ (đội) lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sỹ, sẵn sàng phối hợp các cơ quan, đơn vị hướng dẫn, hỗ trợ các địa phương tổ chức lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa thông tin mẫu hài cốt liệt sỹ bảo đảm đúng quy trình, kỹ thuật theo hướng dẫn của Ban Chỉ đạo quốc gia, bảo đảm tính pháp lý, khách quan, chính xác theo quy định.
Triển khai chiến dịch, để bảo đảm mỗi khâu được thực hiện thống nhất và chính xác, Hà Nội đã phân công rõ trách nhiệm cho từng cơ quan, đơn vị. Trong đó, Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội được giao nhiệm vụ giữ vai trò nòng cốt, trực tiếp chủ trì việc khảo sát, tổ chức tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sỹ trên toàn địa bàn; đồng thời phối hợp chặt chẽ với Sở Nội vụ, Công an thành phố và các cơ quan chuyên môn để khai quật, lấy mẫu sinh phẩm đối với các phần mộ liệt sỹ chưa có thông tin. Sở Nội vụ Hà Nội chịu trách nhiệm số hóa, hoàn thiện dữ liệu về nghĩa trang và thân nhân, Công an thành phố chủ trì việc đồng bộ dữ liệu dân cư, lấy mẫu ADN của thân nhân liệt sỹ.
Khó khăn đã được nhận diện và thời gian vẫn không ngừng trôi, cuốn theo những dấu vết cuối cùng của chiến tranh. Song, bằng trách nhiệm, quyết tâm chính trị và sức mạnh của khoa học, con người đang nỗ lực gìn giữ từng manh mối còn lại để đưa các liệt sỹ trở về với đầy đủ tên tuổi ngay tại quê hương và gia đình.
Trong cuộc chạy đua giữa thời gian và ký ức ấy, ý chí của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của các địa phương, sự vào cuộc của giới khoa học và trên hết là niềm tin bền bỉ của thân nhân liệt sỹ sẽ hội tụ thành sức mạnh từng bước khép lại nỗi day dứt kéo dài suốt nhiều thập kỷ. Sẽ không còn những gia đình lặng lẽ đứng trước phần mộ trắng mà chưa thể gọi đúng tên người thân của mình.
Đó cũng là minh chứng rõ nét nhất rằng thời gian có thể làm phai mờ dấu vết của chiến tranh nhưng không bao giờ có thể xóa nhòa trách nhiệm và lòng biết ơn của dân tộc Việt Nam đối với những người đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc./.
Thống nhất trình tự xác minh thông tin, tìm kiếm, quy tập mộ liệt sỹ tập thể
Ban Chỉ đạo yêu cầu Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố, Ban Chỉ đạo các tỉnh, thành phố thống nhất thực hiện việc xác minh thông tin, tìm kiếm, quy tập các mộ liệt sỹ theo trình tự.
