Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp ngày càng trở nên cấp thiết. Không chỉ đơn thuần là tổ chức đại diện cho lợi ích của các thành viên, các hiệp hội đang dần chuyển mình để trở thành những thực thể phản biện chính sách độc lập, chuyên nghiệp và là cánh tay nối dài của Nhà nước trong việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.
Tại Hội nghị toàn quốc các Hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam năm 2026 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), tổ chức ngày 25/5, các đại biểu đã cùng nhìn nhận những thành tựu đạt được đồng thời thẳng thắn chỉ ra những nút thắt cần tháo gỡ để cộng đồng doanh nhân thực sự trở thành động lực phát triển bền vững.
Nâng cao năng lực phản biện chính sách
Theo số liệu thống kê từ Ban Công tác Hội viên thuộc Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam hệ thống các tổ chức đại diện doanh nghiệp đã có bước phát triển vượt bậc. Hiện, cả nước có trên 700 hiệp hội doanh nghiệp và hiệp hội doanh nhân hoạt động ở quy mô cấp tỉnh trở lên. Đáng chú ý, 100% các địa phương đã kiện toàn được tổ chức hội cấp tỉnh, tạo nên một mạng lưới đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, bao phủ đa dạng các ngành nghề, lĩnh vực và quy mô hoạt động. Sự lớn mạnh này gắn liền với quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và tiến trình hội nhập quốc tế sâu rộng.
Ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI, cho biết chủ đề xuyên suốt của hội nghị là nhằm tăng cường, phát huy sức mạnh của các hiệp hội doanh nghiệp đồng hành cùng Đảng và Nhà nước trong kỷ nguyên mới.
Vị lãnh đạo VCCI nhấn mạnh: “Chúng ta cần tìm ra các giải pháp, hướng đi cụ thể để các hiệp hội tham gia tích cực hơn nữa trong công tác cải cách thể chế, cải thiện môi trường đầu tư, tạo sân chơi bình đẳng cho mọi thành phần kinh tế. Để hiện thực hóa mục tiêu này, VCCI đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Nội vụ và các cơ quan quản lý để khuyến khích các mô hình liên kết mới đồng thời nâng cao vị thế của giới doanh nhân trong cấu trúc phát triển kinh tế-xã hội.”
Một trong những vấn đề được thảo luận sâu sắc tại hội nghị là năng lực phản biện chính sách của các hiệp hội. Theo khảo sát của VCCI, dù số lượng hội viên tăng nhanh nhưng chức năng đại diện bảo vệ quyền lợi và vận động chính sách vẫn còn là điểm yếu của nhiều tổ chức.
Cụ thể, ông Hoàng Văn Anh, Trưởng ban Công tác Hội viên VCCI, chỉ ra các doanh nghiệp tham gia hội chủ yếu dựa trên nhu cầu tự thân (chiếm 40,9%) và uy tín của hiệp hội (28%) đồng thời năng lực tham gia xây dựng chính sách pháp luật lại được đánh giá là yếu nhất trong các mảng chức năng.
Thực tế cho thấy khung khổ pháp lý điều chỉnh hoạt động của các hội hiện nay vẫn chưa hoàn thiện. Hiện, Nghị định 126/NĐ-CP vẫn là văn bản pháp lý cao nhất nhưng chưa thực sự bao quát hết tính đặc thù của các hiệp hội kinh tế.
Ông Ngô Khắc Lễ, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), đã nêu lên một thực trạng nhiều văn bản pháp quy liên quan trực tiếp đến quyền lợi doanh nghiệp chỉ được gửi đến hiệp hội ở giai đoạn rất muộn, thời gian yêu cầu cho ý kiến quá ngắn, đôi khi chỉ từ 3 đến 5 ngày. Điều này khiến các thành viên không đủ thời gian để khảo sát sâu rộng hay lấy ý kiến chuyên gia thực tế.
Từ kinh nghiệm của mình (ngành đóng góp quan trọng vào kim ngạch xuất nhập khẩu kỷ lục 930 tỷ USD của cả nước), ngành logistics kiến nghị cần có cơ chế phản hồi và giải trình minh bạch sau đối thoại. Việc phản biện chính sách không nên chỉ dừng lại ở việc góp ý văn bản mà cần được coi là cơ chế cảnh báo sớm từ thị trường. Theo đó, các hiệp hội cần được tham gia vào các tổ soạn thảo ngay từ giai đoạn khởi thảo để đảm bảo chính sách sát với thực tiễn sản xuất kinh doanh, tránh tình trạng "cơ quan soạn thảo giữ nguyên ý kiến cũ" dù hiệp hội đã nhiều lần kiến nghị.
Để nâng cao chất lượng hoạt động, giới chuyên gia cho rằng cần sớm ban hành văn bản pháp lý cấp cao, tạo hành lang pháp lý đủ mạnh cho các hiệp hội doanh nghiệp. Bên cạnh đó, Nhà nước cũng cần đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công, tin tưởng giao cho các hiệp hội đủ năng lực đảm nhiệm một số phần việc mà Nhà nước không cần thiết phải nắm giữ. Điều này không chỉ giảm áp lực cho ngân sách mà còn giúp các hiệp hội có thêm nguồn lực để tự chủ và chuyên nghiệp hóa bộ máy chuyên trách.
Đổi mới mô hình tổ chức gắn với kinh tế số
Bước vào giai đoạn phát triển mới, đại diện các hiệp hội thống nhất không thể duy trì mô hình hoạt động mang tính hành chính, phong trào.
Trong đó, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Ninh Bình khẳng định tư duy đổi mới phải lấy hội viên làm trung tâm: “Hiệp hội phải thực sự là ‘ngôi nhà chung,’ nơi tập hợp tiếng nói và phản ánh tâm tư nguyện vọng của doanh nghiệp. Chúng tôi xác định phải chuyển từ mô hình hoạt động hành chính sang mô hình phục vụ, lấy lợi ích thiết thực của hội viên làm thước đo hiệu quả."
Xu thế chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tiêu chuẩn ESG (Môi trường-Xã hội-Quản trị) đang đặt ra những yêu cầu mới cho các nhà quản trị. Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân đã khẳng định đây là động lực quan trọng của nền kinh tế. Để thực hiện nghị quyết này, các hiệp hội doanh nghiệp cần đóng vai trò là hạt nhân trong việc hình thành các hệ sinh thái, liên kết các doanh nghiệp nhỏ và vừa với các doanh nghiệp lớn và chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc xây dựng văn hóa doanh nhân, đạo đức kinh doanh và tinh thần phụng sự Tổ quốc cũng được coi là nền tảng cốt lõi để đội ngũ doanh nhân Việt Nam tự tin hội nhập.
Không chỉ bó hẹp trong phạm vi biên giới quốc gia, mạng lưới các hiệp hội doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài (BAOOV) cũng đang trở thành một bộ phận không thể tách rời của cộng đồng doanh nghiệp Việt. Đại diện BAOOV chia sẻ cộng đồng doanh nhân kiều bào tại Hàn Quốc, Nhật Bản, châu Âu hay Hoa Kỳ… không chỉ đóng vai trò xúc tiến thương mại mà còn là những “sứ giả kinh tế," đưa hàng hóa Việt Nam vươn ra toàn cầu. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của các hội ngoài nước hiện nay là tính liên kết còn phân tán và sự thiếu hụt lực lượng kế thừa trẻ tuổi, những người có tư duy quốc tế và khả năng ứng dụng công nghệ vượt trội.
Để khắc phục những hạn chế này, các đại biểu đồng thuận nhấn mạnh chuyển đổi số chính là chìa khóa. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu hội viên chung, phát triển các nền tảng kết nối cung-cầu trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hỗ trợ doanh nghiệp sẽ giúp xóa bỏ khoảng cách về địa lý và lĩnh vực. Đặc biệt, các hiệp hội cần chú trọng lựa chọn những người đứng đầu có tâm, có tầm, không chỉ là “biểu tượng” mà phải là những nhà hoạt động xã hội, nghề nghiệp thực thụ, có khả năng dẫn dắt và chịu trách nhiệm đến cùng với quyền lợi của hội viên.
Trong thời gian tới, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI chia sẻ để nâng cao chất lượng hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp, góp phần phát triển kinh tế, xã hội và hội nhập quốc tế, VCCI kiến nghị cần tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý Nhà nước đối với hiệp hội doanh nghiệp theo hướng thống nhất nhận thức về sứ mệnh. Các hiệp hội doanh nghiệp cần hoạt động theo đúng tính chất của một tổ chức xã hội-nghề nghiệp, bình đẳng về cơ hội và điều kiện hoạt động. Bên cạnh đó, Nhà nước cần đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công và có cơ chế để các bộ, ban, ngành khi xây dựng, ban hành văn bản chính sách mới phải tiến hành lấy ý kiến của hiệp hội doanh nghiệp có liên quan. Ngoài ra, Chính phủ cần ban hành Bộ tiêu chí năng lực; Bộ tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động của các hiệp hội doanh nghiệp…
Thông điệp quan trọng được nhấn mạnh tại hội nghị là sự đoàn kết và khát vọng hùng cường. Các hiệp hội doanh nghiệp cần thực sự trở thành trung tâm kết nối nguồn lực và là đối tác tin cậy của Chính phủ trong cải cách thể chế, từ đó cộng đồng doanh nhân sẽ có thêm điểm tựa vững chắc để vượt qua thách thức./.
75,5% doanh nghiệp khó tiếp cận vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm và rào cản nội lực
Báo cáo của VCCI cho thấy khu vực tư nhân đang nỗ lực phục hồi nhưng vẫn đối mặt nhiều nút thắt về vốn, thị trường và tính minh bạch chính sách.
