Từ ngày 12 đến 16/1, tại Hà Nội, Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6 và các Hội nghị liên quan do Việt Nam đăng cai đã được tổ chức với chủ đề “ASEAN thích ứng: Từ kết nối hạ tầng đến kết nối trí tuệ."
Điểm nhấn của Hội nghị là các phiên họp cấp Bộ trưởng diễn ra trong hai ngày 15 và 16/1, do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng chủ trì với vai trò Chủ tịch Hội nghị.
Hội nghị diễn ra trong bối cảnh ASEAN bước vào giai đoạn phát triển mới theo Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, trọng tâm là xây dựng một cộng đồng số bao trùm, đáng tin cậy, sáng tạo và lấy con người làm trung tâm.
Trên nền tảng những thành tựu đạt được trong giai đoạn 2021-2025, ADGMIN lần thứ 6 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng của ASEAN từ mô hình kết nối hạ tầng viễn thông-công nghệ thông tin truyền thống sang mô hình kết nối trí tuệ dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và các công nghệ số tiên tiến.
Dấu mốc mới trong tiến trình hội nhập số khu vực
Với chương trình nghị sự toàn diện, Hội nghị đã trở thành diễn đàn cấp cao để các quốc gia thành viên ASEAN cùng nhìn lại chặng đường hợp tác số, thống nhất các định hướng chiến lược cho giai đoạn 2026-2030 và thông qua các văn kiện quan trọng, trong đó có Tuyên bố Hà Nội về Hợp tác số và Kế hoạch Tổng thể số ASEAN 2030 (ADM 2030) - trụ cột của tiến trình hội nhập số khu vực trong giai đoạn mới.
Tại các phiên họp cấp Bộ trưởng, các lãnh đạo phụ trách lĩnh vực số ghi nhận Kế hoạch Tổng thể số ASEAN 2025 với 82 sáng kiến được hoàn thành trong 5 năm từ 2021-2025.
Hội nghị cũng đã thông qua kế hoạch thực hiện 17 hoạt động, sáng kiến triển khai trong năm 2026 về hạ tầng số thông minh, nâng cao năng lực số, đổi mới sáng tạo, an toàn mạng và chống lừa đảo trực tuyến, thể hiện cam kết chung của ASEAN trong hiện thực hóa Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN 2030 (ADM 2030), khẳng định chuyển đổi số là động lực then chốt cho khả năng chống chịu kinh tế, phúc lợi xã hội và phát triển bền vững.
Trong khuôn khổ ADGMIN, các Nhóm công tác trực thuộc Hội nghị quan chức cao cấp Số ASEAN (ADGSOM) đã phát huy hiệu quả trong việc triển khai các kết quả hợp tác chuyên môn, góp phần cụ thể hóa các định hướng và cam kết của ASEAN trong lĩnh vực số thông qua các sáng kiến, hướng dẫn và cơ chế hợp tác thiết thực.
Nhóm công tác ASEAN về trí tuệ nhân tạo (WG-AI) đã thúc đẩy hợp tác AI trong ASEAN và với các đối tác; ban hành Hướng dẫn ASEAN về quản trị và đạo đức AI, tạo khuôn khổ tham chiếu chung nhằm thúc đẩy việc phát triển, triển khai và ứng dụng AI một cách có trách nhiệm, lấy con người làm trung tâm, bảo đảm tính minh bạch, an toàn, tin cậy và phù hợp với bối cảnh đa dạng của các quốc gia thành viên ASEAN.
Các quan chức cấp cao ASEAN nhấn mạnh vai trò dẫn dắt của Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN trong việc nghiên cứu, xây dựng và ban hành các chính sách, khuôn khổ và định hướng chiến lược toàn diện nhằm thúc đẩy các công nghệ then chốt như AI. Hội nghị được xác định là cơ chế trung tâm trong việc điều phối liên ngành, thúc đẩy sự tham gia và phối hợp chặt chẽ của các lĩnh vực liên quan trong tiến trình chuyển đổi dựa trên AI và công nghệ lượng tử của ASEAN.
ADGMIN cũng tạo điều kiện và khuyến khích việc triển khai các hoạt động đối thoại công-tư về AI nhằm chia sẻ kinh nghiệm thúc đẩy phát triển AI có đạo đức, các khuyến nghị được đề xuất mang tính nguyên tắc, linh hoạt, phù hợp với lợi ích và trình độ phát triển của các quốc gia thành viên trong ASEAN.
Về vấn đề bảo vệ an toàn hạ tầng số công cộng và nâng cao niềm tin của người dân trên không gian mạng, Hội nghị nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường hợp tác khu vực một cách chặt chẽ và hiệu quả hơn nhằm ngăn chặn, phòng, chống các mối đe dọa lừa đảo qua mạng viễn thông đang gia tăng.
Nhóm công tác ASEAN về phòng, chống lừa đảo trực tuyến (WG-AS) được xác định là cơ chế then chốt trong việc thúc đẩy phối hợp hành động, chia sẻ thông tin và triển khai các biện pháp phòng, chống lừa đảo ở cấp khu vực, qua đó góp phần bảo vệ an toàn hạ tầng số công cộng và củng cố niềm tin của người dân trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, Hướng dẫn về quản lý nền tảng số tại ASEAN được xây dựng như một bộ khuyến nghị khu vực mang tính thực tiễn và sẵn sàng cho tương lai, nhằm tăng cường niềm tin trong môi trường số, bảo vệ người tiêu dùng và người dùng số, nâng cao hiệu quả quản trị, tính minh bạch và công bằng của các nền tảng số, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng bền vững và bao trùm trong toàn khu vực ASEAN.
Nhóm công tác ASEAN về quản trị dữ liệu (WG-DDG), cùng các cơ chế của ASEAN về bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư, đã và đang thúc đẩy luồng dữ liệu xuyên biên giới một cách an toàn và tin cậy.
Các nỗ lực này được triển khai thông qua việc khuyến khích cung cấp Hợp đồng mẫu ASEAN (Model Contractual Clauses-MCCs) để các bên liên quan tham khảo trong giai đoạn xem xét và đàm phán, vận hành hệ thống chứng nhận Quy tắc bảo vệ dữ liệu xuyên biên giới (CBPR) và Cơ chế công nhận quyền riêng tư (PRP), đồng thời nâng cao nhận thức về các công nghệ tăng cường quyền riêng tư.
Hội nghị cũng ghi nhận và đánh giá cao những tiến triển tích cực trong việc triển khai công nghệ 5G tại các quốc gia thành viên ASEAN; coi đây là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế số của khu vực.
Hội nghị đặc biệt ghi nhận vai trò chủ động và liên tục của Việt Nam trong nhiều năm qua trong việc chủ trì tổ chức Hội nghị ASEAN về 5G nhằm kết nối, tạo điều kiện trao đổi và hợp tác giữa các quốc gia thành viên, các nhà mạng viễn thông, các doanh nghiệp công nghệ qua đó góp phần thúc đẩy sự phát triển hài hòa và đồng bộ của 5G trong ASEAN.
Hội nghị hoan nghênh các kết quả quan trọng của Hội đồng các cơ quan quản lý Viễn thông ASEAN (ATRC), bao gồm các sáng kiến nhằm giảm cước chuyển vùng di động, tăng cường quản lý và điều phối phổ tần, nghiên cứu khả năng thiết lập mạng trao đổi Internet ASEAN, cũng như thúc đẩy các giải pháp giảm phát thải carbon trong hạ tầng viễn thông; ghi nhận đề xuất thành lập Nhóm công tác ASEAN về hạ tầng viễn thông (WG-TI), thể hiện quyết tâm tăng cường điều phối tổng thể ở cấp khu vực nhằm thúc đẩy xây dựng và phát triển hạ tầng viễn thông liền mạch, tự cường và bền vững, qua đó hỗ trợ kết nối khu vực, nâng cao khả năng chống chịu và đáp ứng hiệu quả các yêu cầu của quá trình chuyển đổi số ASEAN.
Nhóm công tác về cáp biển (WG-SC) đã tích cực thúc đẩy việc triển khai các quy trình sửa chữa cáp tinh gọn và tăng cường bảo vệ cáp biển phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Các nỗ lực này được thực hiện thông qua tăng cường chia sẻ thông tin, nâng cao năng lực và điều phối hợp tác ứng phó giữa các cơ quan liên quan trong triển khai thực tiễn.
Hội nghị cũng trao đổi về tiềm năng về công nghệ vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) nhằm mở rộng kết nối băng rộng, đặc biệt tại các khu vực vùng sâu, vùng xa và hải đảo, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách số và tăng cường khả năng kết nối liền mạch cho toàn khu vực ASEAN.
Khẳng định tầm nhìn phát triển số của ASEAN
Điểm nhấn của Hội nghị là việc thông qua Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN 2030 (ASEAN Digital Master Plan-ADM 2030), với tầm nhìn xây dựng một cộng đồng số ASEAN được kết nối, an toàn, tin cậy, đổi mới sáng tạo và bao trùm, trao quyền cho mọi người dân và doanh nghiệp trong khu vực tiếp cận cơ hội, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và phát triển thịnh vượng trong nền kinh tế số toàn cầu.
ADM 2030 tạo khuôn khổ để các đối tác đối thoại, đối tác phát triển và các tổ chức quốc tế tham gia một cách thực chất và có cấu trúc vào Chương trình nghị sự Số của ASEAN, thông qua hợp tác chính sách, hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường năng lực và triển khai các sáng kiến phù hợp với các ưu tiên và nhu cầu của khu vực.
Cùng với đó, Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) và Hội nghị quan chức cao cấp Số ASEAN (ADGSOM), là một trong những cơ chế hợp tác chuyên ngành thu hút sự tham gia tích cực và rộng rãi nhất của các đối tác đối thoại, đối tác phát triển và các tổ chức quốc tế trong ASEAN.
Hiện nay, hợp tác số ASEAN thông qua các cơ chế ADGMIN và ADGSOM đã thiết lập quan hệ hợp tác chính thức với 6 đối tác ở cấp Bộ trưởng và 10 đối tác ở cấp quan chức cao cấp, tiếp tục nhận được nhiều đề nghị tham gia hợp tác từ các đối tác tiềm năng, thể hiện sức hấp dẫn và vai trò ngày càng quan trọng của Chương trình nghị sự Số ASEAN.
Hội nghị đã thông qua các kế hoạch hợp tác số năm 2026 giữa ASEAN và các đối tác, qua đó xác định các lĩnh vực ưu tiên, định hướng hành động và cơ chế phối hợp cụ thể nhằm thúc đẩy hợp tác thực chất, hiệu quả và cùng có lợi, phù hợp với các mục tiêu và trụ cột của Kế hoạch Tổng thể Số ASEAN 2030 (ADM 2030).
Cụ thể, Hội nghị đã thông qua Kế hoạch hành động hợp tác Trung Quốc-ASEAN về xây dựng hệ sinh thái số bền vững và bao trùm (2026-2030) và Kế hoạch công tác số ASEAN-Trung Quốc năm 2026, tập trung vào trao đổi kinh nghiệm về chính sách và chiến lược, hạ tầng số, mã nguồn mở, an ninh và niềm tin số; hoan nghênh Kế hoạch Công tác Số ASEAN-Nhật Bản năm 2026, với trọng tâm vào bốn lĩnh vực ưu tiên: trí tuệ nhân tạo và chính sách số, an ninh mạng, hạ tầng số và chuyển đổi số, hợp tác và điều phối.
Hội nghị hoan nghênh Kế hoạch công tác số ASEAN-Hàn Quốc năm 2026, bao gồm việc tiếp tục triển khai các dự án “Đổi mới kỹ thuật số ASEAN-Hàn Quốc” (Dự án KADIF) nhằm xây dựng nền tảng AI vững chắc, tăng cường năng lực nguồn nhân lực và thúc đẩy ứng dụng AI.
Hội nghị cũng bày tỏ kỳ vọng tiếp tục tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực an toàn AI và an ninh mạng khu vực. Hội nghị ghi nhận và đánh giá cao hợp tác ASEAN-Ấn Độ trong thúc đẩy chuyển đổi số, bao gồm Tuyên bố chung, kết quả Kế hoạch công tác năm 2025, Kế hoạch công tác số năm 2026 tập trung vào đào tạo và nâng cao năng lực công nghệ thông tin (ICT), cùng việc vận hành Quỹ ASEAN-Ấn Độ vì tương lai số.
Hội nghị cũng thông qua Kế hoạch công tác số ASEAN-Hoa Kỳ năm 2026, tiếp tục kế thừa các ưu tiên này nhằm tăng cường hợp tác công-tư, phối hợp khu vực và phát huy tiềm năng AI; hoan nghênh Kế hoạch công tác số ASEAN-Nga năm 2026 tập trung vào AI, chính phủ điện tử, kinh tế số và hội nhập số khu vực; hoan nghênh Kế hoạch công tác số ASEAN-EU năm 2026 với các trọng tâm về kết nối an toàn, quản trị AI, nền tảng số, phòng, chống lừa đảo trực tuyến, tiêu chuẩn và thương mại số, cùng quan sát trái đất.
Hội nghị hoan nghênh Phiên tham vấn ADGSOM lần thứ nhất với Nhóm Ngân hàng Thế giới (WB); bày tỏ mong muốn xây dựng quan hệ đối tác dài hạn hỗ trợ chuyển đổi số bao trùm, đáng tin cậy và có khả năng chống chịu; thông qua Kế hoạch công tác số ASEAN-WB năm 2026 nhằm thúc đẩy chuyển đổi và hạ tầng số, phát triển kinh tế số bao trùm, danh tính số có khả năng tương tác, thuận lợi hóa luồng dữ liệu xuyên biên giới, hợp tác về AI và tăng cường năng lực khu vực, bao gồm khuôn khổ pháp lý đối với vệ tinh.
Trong khuôn khổ Hội nghị, Tuyên bố Hà Nội về hợp tác số đã được các quan chức cao cấp ASEAN thông qua với tinh thần thống nhất cao. Hội nghị cũng nhất trí tổ chức Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN lần thứ 7 và các Hội nghị liên quan tại Bandar Seri Begawan (Brunei) vào tháng 1/2027./.