Ngày 4/9, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện "Kết nối chuỗi cung ứng hàng hóa quốc tế" - Viet Nam International Sourcing 2026 do Bộ Công Thương tổ chức từ ngày 3-5/9 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài phối hợp với Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) tổ chức hội thảo "Nâng tầm giá trị nông sản và thực phẩm trong chuỗi cung ứng bền vững."
Không dừng lại ở việc cập nhật thông tin thị trường, hội thảo đã tạo kênh đối thoại thực chất giữa cơ quan quản lý với cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời mở ra cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam và quốc tế cùng trao đổi nhu cầu, tìm kiếm các mô hình hợp tác mới trong chuỗi cung ứng nông sản, thực phẩm toàn cầu.
Trụ đỡ kinh tế và áp lực chuyển mình
Phát biểu tại hội thảo, bà Nguyễn Thảo Hiền, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương, nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của xuất khẩu nông sản trong nền kinh tế quốc gia.
Với kim ngạch hàng chục tỷ USD mỗi năm, nhóm hàng nông, thủy sản đóng góp tích cực vào tăng trưởng GDP và cân bằng cán cân thương mại. Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới về gạo, càphê, hạt điều, hồ tiêu và thủy sản, qua đó góp phần quan trọng vào bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu.
Trong giai đoạn kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều bất ổn, thị trường suy giảm, ngành nông nghiệp đã thể hiện đúng vai trò "trụ đỡ" của nền kinh tế. Đặc biệt, bức tranh xuất khẩu nông sản đang có sự chuyển dịch tích cực cả về cơ cấu thị trường lẫn cơ cấu mặt hàng.
"Bức tranh xuất khẩu nông sản Việt Nam đang chuyển dịch đúng hướng, từ 'tiêu thụ những gì mình có' sang 'cung cấp những gì thị trường cần', từ xuất khẩu sản lượng sang xuất khẩu giá trị và uy tín thương hiệu," bà Nguyễn Thảo Hiền nhận định.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận, các diễn giả và chuyên gia tại hội thảo cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức ngày càng lớn mà ngành nông sản xuất khẩu phải đối mặt.
Đáng chú ý nhất là hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường lớn. EU và Hoa Kỳ liên tục siết chặt tiêu chuẩn kiểm dịch động thực vật (SPS), quy định truy xuất nguồn gốc và gia tăng các tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững. Các quy định đáng lưu ý gồm Quy định chống phá rừng của EU (EUDR), Cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM) và quy định chống khai thác thủy sản bất hợp pháp (IUU).
Đây không còn là những yêu cầu tùy chọn mà đang trở thành điều kiện bắt buộc để được phép xuất khẩu vào các thị trường cao cấp. Điều đó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam không thể tiếp tục sản xuất và xuất khẩu theo cách truyền thống nếu muốn giữ vững và mở rộng thị phần.
Ông Sven Dekker, đại diện Công ty Food Europe BV của Hà Lan, đưa ra khuyến nghị cần bảo đảm chuỗi cung ứng bền vững "từ hạt giống đến bàn ăn" chính là chìa khóa để nông sản Việt tiếp cận thị trường châu Âu. Điều đó đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi giá trị từ vùng nguyên liệu, canh tác, thu hoạch, chế biến, bảo quản, logistics đến phân phối, trong đó chất lượng, an toàn thực phẩm và tính minh bạch là yêu cầu không thể thiếu.
Thị trường Trung Đông và Đông Nam Á với các cơ hội lớn
Trong bối cảnh áp lực từ các thị trường truyền thống ngày càng tăng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu được xem là hướng đi chiến lược để giảm thiểu rủi ro và mở rộng dư địa tăng trưởng.
Tại hội thảo, Trung Đông nổi lên như một điểm sáng đầy tiềm năng. Khu vực này có quy mô nhập khẩu lớn và đang tích cực tìm kiếm nguồn cung nông sản, thực phẩm chất lượng cao. Đại diện các tập đoàn lớn của UAE như Lulu và Lootah đánh giá cao năng lực cung ứng của Việt Nam, đồng thời bày tỏ kỳ vọng lớn vào thị trường này. Các doanh nghiệp UAE cũng đưa ra nhiều khuyến nghị cụ thể để nông sản Việt tiếp cận và thâm nhập hiệu quả hơn vào các kênh phân phối tại khu vực Trung Đông.
Song song đó, Đông Nam Á cũng được đánh giá là thị trường còn nhiều dư địa phát triển. Đại diện Tập đoàn Central Retail - với bề dày hiện diện tại Việt Nam - nhận định các mặt hàng nông sản, thực phẩm Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội mở rộng trong khu vực. Tập đoàn này cũng chia sẻ các kế hoạch, định hướng tại thị trường Việt Nam và những chương trình hỗ trợ cụ thể dành cho đối tác nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị phần trong thời gian tới.
Từ góc độ doanh nghiệp trong nước, đại diện Tổng công ty Rau quả, nông sản Vegetexco thừa nhận những thách thức từ thị trường quốc tế hiện nay là rất lớn. Tuy nhiên, đại diện doanh nghiệp này cũng nhìn nhận đây chính là động lực mạnh mẽ buộc các doanh nghiệp phải đổi mới tư duy, tái cơ cấu thị trường xuất khẩu theo hướng đa dạng và phát triển bền vững hơn.
"Đây chính là chìa khóa giúp nông sản Việt vươn xa hơn trên thị trường quốc tế," đại diện Vegetexco khẳng định.
Quan điểm này phản ánh xu hướng chung đang hình thành trong cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu nông sản là thay vì xem các tiêu chuẩn khắt khe là rào cản, nhiều doanh nghiệp đang chủ động xem đó là cơ hội để nâng cấp năng lực, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng nông, thủy sản Việt Nam trong năm 2025 đạt 41,27 tỷ USD, tăng 16,1% so với năm 2024, chiếm 8,7% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, đóng góp quan trọng vào hoạt động xuất khẩu chung.
Bước sang 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này tiếp tục duy trì đà tăng trưởng, đạt gần 49,31 tỷ USD, tăng 7% so với cùng kỳ năm trước.
Những kết quả này cho thấy dư địa phát triển của nông sản, thực phẩm Việt Nam vẫn rất lớn. Tuy nhiên, để nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, doanh nghiệp cần tiếp tục chuyển dịch từ tư duy xuất khẩu sản lượng sang xuất khẩu giá trị; đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững, đầu tư chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và chủ động đa dạng hóa thị trường./.