Ninh Bình sở hữu hệ thống di sản lịch sử, văn hóa phong phú, gắn với những dấu mốc quan trọng trong tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc. Phát huy lợi thế đó, địa phương đang từng bước làm mới sản phẩm du lịch văn hóa, du lịch về nguồn bằng những hoạt động trải nghiệm sáng tạo, kết nối các địa chỉ đỏ và đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ. Qua đó, di sản không chỉ được bảo tồn, phát huy giá trị mà còn trở thành nguồn lực thúc đẩy phát triển du lịch bền vững.
Làm mới di sản bằng trải nghiệm thực tế
Tại Di tích quốc gia đặc biệt Đền Trần Thương, xã Trần Thương, câu chuyện về kho lương nhà Trần được tái hiện bằng một chương trình giáo dục trải nghiệm mang tên “Hành trình theo dấu kho lương Trần Thương.”
Đây là hoạt động mới được tổ chức trong khuôn khổ lễ hội truyền thống, với sự phối hợp của Ban tổ chức lễ hội, Ban Quản lý di tích, Bảo tàng tỉnh và Trường Trung học cơ sở Trần Thương.
Đền Trần Thương là nơi thờ Quốc công tiết chế Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, vị anh hùng dân tộc có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên-Mông ở thế kỷ XIII.
Di tích còn gắn với câu chuyện về kho lương được đặt tại vị trí thuận lợi để tích trữ, vận chuyển lương thảo phục vụ kháng chiến. Những câu chuyện lịch sử ấy trở thành chất liệu để xây dựng hoạt động trải nghiệm gần gũi với học sinh.
Tham gia chương trình, các em được chia thành ba đội, hóa thân thành người dân và binh sĩ, thực hiện các nhiệm vụ góp lương dựng kho, bảo vệ kho lương và vận chuyển lương tiếp sức. Các chặng thi đòi hỏi sự nhanh nhẹn, khéo léo, phối hợp nhịp nhàng và tinh thần đoàn kết.
Qua từng thử thách, học sinh hiểu thêm về công tác hậu cần, nghệ thuật quân sự thời Trần và vai trò của việc bảo đảm lương thảo trong chiến tranh.
Em Trần Thị Ngọc Hà, học sinh Trường Trung học cơ sở Trần Thương chia sẻ, lần đầu được tham gia hoạt động trải nghiệm, em cảm thấy háo hức và tự hào về quê hương mình. Em mong muốn học tập tốt hơn, đồng thời góp phần quảng bá để nhiều người biết đến đền Trần Thương
Thầy Phạm Tiến Dũng, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Trần Thương cho biết, thời gian qua, nhà trường đã phối hợp với các đơn vị tổ chức nhiều hoạt động giáo dục về nguồn tại đền Trần Thương. Qua đó, học sinh được tiếp cận lịch sử bằng hình thức trực quan, đồng thời góp phần quảng bá lễ hội và điểm đến di sản của quê hương.
Cùng với đền Trần Thương, nhiều di tích lịch sử, cách mạng trên địa bàn tỉnh đang được phát huy giá trị thông qua những hình thức tiếp cận mới. Tại phường Hà Nam, Quần thể di tích đền thờ liệt sĩ khu vực Hà Nam, đền thờ 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ và nhà tưởng niệm nhà cách mạng tiền bối Lương Khánh Thiện trở thành những địa chỉ giáo dục truyền thống, thu hút học sinh và du khách đến tham quan, nghiên cứu.
Nổi bật, là dự án “Lam Hạ - Những bông hoa bất tử” của học sinh Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông FPT Hà Nam (FPT Schools Hà Nam) thực hiện.
Điểm đặc biệt của dự án là các em sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tái hiện câu chuyện lịch sử. Từ các tư liệu về sự anh dũng chiến đấu và hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ năm xưa, học sinh tìm hiểu, chắt lọc thông tin, xây dựng thành mạch câu chuyện.
Sau đó, ứng dụng AI để tái hiện Lam Hạ năm 1966 qua hình ảnh. Dự án gồm 20 bức tranh. Các tác phẩm được kết nối thành một câu chuyện xuyên suốt để lịch sử không còn chỉ là những trang sách.
Chị Lại Thị Cẩm Vân, Bí thư Đoàn Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông FPT Hà Nam, cho biết nhà trường tổ chức triển lãm tranh ứng dụng trí tuệ nhân tạo về 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ, nhằm giúp học sinh tìm hiểu lịch sử và bồi đắp lý tưởng cách mạng.
Việc kết hợp công nghệ với giáo dục truyền thống tạo thêm sức hấp dẫn cho hoạt động trải nghiệm, phù hợp với cách tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ.
Bà Vũ Thị Thu, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Ninh Bình, cho biết các hoạt động giáo dục di sản không chỉ giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử, văn hóa mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Ninh Bình, thu hút du khách đến tham quan, tìm hiểu.
Kết nối địa chỉ đỏ, lan tỏa giá trị truyền thống
Ninh Bình được coi là mảnh đất của những di sản nổi tiếng, nơi hội tụ những tinh hoa của lịch sử, văn hóa với những trầm tích, giai thoại vô cùng phong phú và đa dạng, điểm nhấn nổi bật là những di sản đã được UNESCO ghi danh.
Toàn tỉnh hiện có trên có hơn 5.000 di tích, trong đó có một di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 8 di tích quốc gia đặc biệt, gần 300 di tích quốc gia và trên 800 di tích cấp tỉnh; nhiều di tích lịch sử văn hóa gắn với truyền thống, lịch sử, cách mạng của quê hương.
Nhằm đưa du lịch về nguồn trở thành sản phẩm du lịch đặc thù, thu hút du khách trong và ngoài nước, khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch, Ninh Bình đã và đang triển khai nhiều giải pháp sáng tạo, đổi mới hình thức, cách làm, đặc biệt là thu hút nguồn lực đầu tư tạo bước phát triển nhanh về hạ tầng, cơ sở vật chất, tăng cường hoạt động quảng bá, xúc tiến, đồng thời tạo sự khác biệt, lợi thế cạnh tranh để đưa loại hình du lịch này thực sự trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Theo bà Trần Thị Hạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Quảng bá phát triển văn học nghệ thuật Việt Nam, Phát triển du lịch văn hóa, du lịch về nguồn không chỉ là việc đưa thêm các di tích vào hành trình tham quan.
Điều quan trọng là xây dựng được những sản phẩm có nội dung đặc sắc, tạo cơ hội để du khách tương tác, trải nghiệm và cảm nhận chiều sâu lịch sử, văn hóa của điểm đến.
Việc phối hợp giữa ngành văn hóa, du lịch, bảo tàng, trường học và cộng đồng cũng góp phần mở rộng không gian quảng bá di sản, hình thành các hành trình kết nối nhiều địa chỉ đỏ.
Một trong những điểm đến thu hút du khách trong và ngoài tỉnh chính là Quần thể danh thắng Tràng An và Quần thể danh thắng Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình. Tại đây, không gian di sản ở Ninh Bình còn được làm mới bằng những hoạt động văn hóa cộng đồng để di sản lại trở thành nguồn lực tạo ra những trải nghiệm có chiều sâu, sản phẩm sáng tạo và lợi ích thiết thực với cộng đồng.
Sau hai ngày tham quan và trải nghiệm Quần thể danh thắng Tràng An và Quần thể danh thắng Tam Chúc bên lề Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực, Đoàn đại biểu Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) đã có cảm nhận và đánh giá những giá trị nổi bật về cảnh quan, thiên nhiên, văn hóa, lịch sử, con người, các giá trị nổi bật toàn cầu của di sản.
Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, đại diện các quốc gia khu vực châu Á - Thái Bình Dương cho biết, sự kiện cũng là dịp để đoàn khách quốc tế tìm hiểu, khảo sát và trao đổi về những giá trị nổi bật của khu vực Tràng An, Tam Chúc, đặc biệt trong mối liên hệ giữa di sản văn hóa, cảnh quan thiên nhiên và đa dạng sinh học; góp phần lan tỏa những giá trị của danh thắng đến cộng đồng trong nước và quốc tế.
Thực tế cho thấy, phát triển du lịch văn hóa, du lịch về nguồn không chỉ là việc đưa thêm các di tích vào hành trình tham quan. Điều quan trọng là xây dựng được những sản phẩm có nội dung đặc sắc, tạo cơ hội để du khách tương tác, trải nghiệm và cảm nhận chiều sâu lịch sử, văn hóa của điểm đến.
Việc phối hợp giữa ngành Văn hóa, Du lịch, Bảo tàng, trường học và cộng đồng cũng góp phần mở rộng không gian quảng bá di sản, hình thành các hành trình kết nối nhiều địa chỉ đỏ.
Ông Bùi Văn Mạnh, Giám đốc Sở Du Lịch Ninh Bình cho biết, tỉnh Ninh Bình sau khi sáp nhập với Hà Nam, Nam Định hội đủ các điều kiện, thế mạnh về cảnh quan, những di sản nổi tiếng, nơi hội tụ những tinh hoa của lịch sử, văn hóa.
Ninh Bình đang phát huy hiệu quả tiềm năng, giá trị các di tích lịch sử văn hóa, di tích cách mạng, từng bước hình thành loại hình du lịch về nguồn, đưa những địa chỉ đỏ trở thành điểm đến hấp dẫn, mang tới nhiều trải nghiệm ý nghĩa cho du khách, đồng thời tạo thêm sức hút đưa Ninh Bình trở thành đô thị di sản thiên niên kỷ, điểm sáng trên bản đồ du lịch Việt Nam và quốc tế./.
Trảng A Lân - từ căn cứ cách mạng đến "địa chỉ đỏ" khơi nguồn khát vọng
Từ một căn cứ cách mạng ghi dấu hoạt động của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, Trảng A Lân hôm nay trở thành điểm đến để tìm hiểu lịch sử và giáo dục truyền thống.
