Tiếp tục Phiên họp thứ 6, chiều 3/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập.
Xác định rõ vai trò, trách nhiệm
Trình bày tóm tắt nội dung cơ bản của dự thảo luật, Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn cho biết quan điểm xây dựng dự án luật nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, trong đó có lĩnh vực dịch vụ kế toán, dịch vụ kiểm toán; hoàn thiện quy định nhằm đảm bảo sự đồng bộ của hệ thống pháp luật hiện hành.
Đồng thời, mở rộng đối tượng được cung cấp dịch vụ kế toán, đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế, góp phần khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán hiệu quả, bền vững và phù hợp với thông lệ quốc tế; phù hợp với chủ trương xây dựng một Luật sửa đổi, bổ sung nhiều Luật vì có cùng nội dung về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh liên quan đến lĩnh vực kế toán, kiểm toán độc lập.
Trình bày tóm tắt báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cơ bản tán thành các nội dung nêu tại Tờ trình của Chính phủ.
Tuy nhiên, việc sửa đổi, bổ sung Luật Kế toán là chuyển mô hình quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm và trách nhiệm hợp đồng; việc cho phép cá nhân ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng là sự thay đổi lớn, cần đánh giá kỹ rủi ro, bổ sung cơ chế, công cụ hậu kiểm đầy đủ, phù hợp để thực hiện quản lý nhà nước và bảo vệ khách hàng, đặc biệt là đối với doanh nghiệp siêu nhỏ, hộ kinh doanh.
Các ý kiến đề nghị Chính phủ chỉ đạo đánh giá kết quả thực hiện các Nghị quyết số 66.7/2025/NQ-CP, 66.16, 66.17, 66.18/2026/NQ-CP để hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội. Đồng thời, sớm tổng kết việc thi hành, làm cơ sở đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập.
Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính đối với dịch vụ kế toán và không quy định chứng chỉ kế toán viên là điều kiện để cung cấp dịch vụ kế toán, nhằm đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho người dân.
Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị cần nghiên cứu việc duy trì chứng chỉ kế toán viên với tư cách là giấy xác nhận năng lực chuyên môn, không mang tính bắt buộc (cá nhân có nhu cầu thì tự nguyện tham gia thi và được cấp chứng chỉ).
Đối với việc bổ sung chủ thể “cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán” và “tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán,” các ý kiến đề nghị phân biệt rõ trách nhiệm pháp lý của cá nhân với tư cách độc lập và với tư cách được tổ chức thuê trực tiếp ký hợp đồng dịch vụ hoặc thực hiện dịch vụ thông qua hợp đồng tổ chức thuê; cân nhắc việc xếp hộ kinh doanh vào nhóm “tổ chức,” vì theo quy định của pháp luật về dân sự, hộ kinh doanh không có tư cách pháp nhân, dẫn đến vướng mắc khi xác định trách nhiệm tài sản.
Ngoài ra, có ý kiến đề nghị làm rõ nguyên tắc trách nhiệm không chuyển giao khi thuê dịch vụ kế toán, quy định định danh người lập chứng từ, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp trong hợp đồng và giới hạn phạm vi “quan hệ kinh tế, tài chính” vào các quan hệ ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập theo hướng xác định rõ công việc, vai trò, trách nhiệm của 3 chủ thể gồm: người thực hiện dịch vụ kế toán, người ký hợp đồng dịch vụ và đơn vị kế toán (khách hàng).
Bảo vệ quyền lợi của người sử dụng thông tin kế toán
Phát biểu tại phiên họp, các đại biểu cơ bản tán thành việc xem xét, thông qua dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán và Luật Kiểm toán độc lập tại Kỳ họp thứ hai theo trình tự, thủ tục rút gọn.
Theo hồ sơ của Chính phủ, hiện có khoảng 525 cá nhân hành nghề tại 191 đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán và khoảng 118 doanh nghiệp kiểm toán cung cấp dịch vụ kế toán.
Trong khi đó, cả nước có gần 1,1 triệu doanh nghiệp, trong đó khoảng 98% là doanh nghiệp nhỏ và vừa, siêu nhỏ.
Các số liệu trên cho thấy, thị trường còn nhiều dư địa nhưng chưa đủ căn cứ để kết luận đang thiếu nguồn cung dịch vụ, bởi một đơn vị có thể phục vụ nhiều khách hàng, đồng thời nhiều doanh nghiệp đã có kế toán nội bộ.
Trên cơ sở đó, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đề nghị nghiên cứu bổ sung số liệu về số doanh nghiệp thực tế đang thuê dịch vụ; bình quân một đơn vị cung cấp dịch vụ phục vụ bao nhiêu khách hàng; chi phí thuê dịch vụ, qua đó có thêm cơ sở để việc sửa đổi luật đầy đủ và thuyết phục hơn.
Bên cạnh đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị đánh giá đầy đủ tác động đến công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực bởi kế toán là nghề gắn với tính trung thực của thông tin tài chính nên phải được đào tạo bài bản.
Việc bỏ điều kiện kinh doanh không có nghĩa là hạ thấp yêu cầu nghề nghiệp. Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, Bộ Tài chính phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng khung năng lực mới, sớm công bố lộ trình chuyển đổi để các trường, doanh nghiệp và người học chủ động chuẩn bị.
Phát biểu ý kiến, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị nghiên cứu quy định về phân tầng năng lực và trách nhiệm cụ thể khi mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ kế toán, nhất là đối với cá nhân trực tiếp ký kết hợp đồng với khách hàng.
Đồng thời, nghiên cứu quy định rõ tiêu chuẩn phân tầng năng lực cụ thể, không quy định chung, đồng nhất khi bổ sung cá nhân cung cấp dịch vụ độc lập và mở rộng loại hình tổ chức cung cấp dịch vụ.
Việc mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ kế toán, kể cả cá nhân phải đi đôi với việc xác lập yêu cầu phù hợp về năng lực và trách nhiệm pháp lý tương xứng - Phó Chủ tịch Quốc hội nói và đề nghị cần quy định rõ trách nhiệm của bên cung cấp dịch vụ, bên thuê dịch vụ và người đại diện theo pháp luật của đơn vị thuê, nhất là trách nhiệm đối với tính chính xác, trung thực của số liệu kế toán, báo cáo tài chính và nghĩa vụ bồi thường khi phát sinh sai phạm.
Đây là điều kiện cần thiết để bảo đảm tính minh bạch, bảo vệ quyền lợi của người sử dụng thông tin kế toán và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể cung cấp dịch vụ.
Chiều cùng ngày, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Dân số./.
Phối hợp hiệu quả, hạn chế sự trùng lặp, chồng chéo liên quan công tác kiểm toán
Việc phối hợp chặt chẽ giữa Kiểm toán Nhà nước với các cơ quan tài chính, thanh tra địa phương đã góp phần hạn chế sự trùng lặp, chồng chéo giữa hoạt động kiểm toán với thanh tra, kiểm tra, giám sát của địa phương.
