Dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh, nơi những dãy núi trùng điệp ôm lấy vùng biên giới Thanh Thủy (Tuyên Quang), có một người mẹ đã dành gần trọn cuộc đời để nhớ về người con trai cả hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ.
Trong căn nhà sàn nép mình bên trận địa pháo của mặt trận Vị Xuyên năm xưa, bà Lý Thị Xoa, người dân tộc Tày, thôn Giang Nam, xã biên giới Thanh Thủy vẫn ngày ngày nhìn lên di ảnh con và mong một lần được biết nơi anh đang nằm lại. Chiến tranh đã lùi xa nhưng với người mẹ ấy, ký ức về liệt sỹ Lý Văn Thàng vẫn còn vẹn nguyên.
Lời hẹn tuổi đôi mươi
Tuổi đã cao, bước chân không còn vững, đôi tai ngày một nặng, trí nhớ có lúc nhớ, lúc quên, bà Xoa không còn nhớ hết những chuyện đã xảy ra trong cuộc sống nhưng khi nhắc đến người con trai đã hy sinh, bà dường như không quên điều gì.
Trước tấm di ảnh người con trai ở tuổi đôi mươi, bà thường ngồi thật lâu, lặng lẽ nhìn khuôn mặt con trong bức ảnh đã theo gia đình suốt hàng chục năm. Những giọt nước mắt dường như đã cạn sau 45 năm xa cách, nhưng nỗi nhớ vẫn còn nguyên.
Bà thường ngồi thật lâu, lặng lẽ nhìn khuôn mặt con trong bức ảnh. Những giọt nước mắt dường như đã cạn sau 45 năm xa cách nhưng nỗi nhớ vẫn còn nguyên.
Bà vẫn nhớ người con trai hiền lành và lời anh nói trước ngày lên đường: Hết giặc sẽ trở về với mẹ. Bà Lý Thị Xoa, mẹ liệt sỹ Lý Văn Thàng kể lại: "Thàng nó trẻ và hiền lắm. Khi đi bộ đội nó bảo hết giặc con sẽ về với mẹ nhưng đến giờ nó vẫn chưa về. Bà giờ yếu rồi, hay đau ốm, gọi con về ở bên cạnh mà không thấy. Nhớ con lắm. Bà chỉ mong sẽ tìm được hài cốt hoặc thông tin về con trước khi bà về với tiên tổ."
Sinh ra và lớn lên dưới chân dãy Tây Côn Lĩnh trong gia đình dân tộc Tày ở vùng biên, chàng trai Lý Văn Thàng nhập ngũ khi vừa 18 tuổi. Khi cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc diễn ra ác liệt, chàng trai trẻ đã tình nguyện khoác lên mình màu xanh áo lính, mang theo lời hẹn sẽ trở về sau ngày đất nước yên bình.
Nhưng năm 1981, khi vừa tròn 20 tuổi, anh đã anh dũng hy sinh sau một trận giao tranh ác liệt tại mặt trận Vị Xuyên. Người con trai cả ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ, để lại người mẹ nơi quê nhà cùng lời hẹn dở dang...
Suốt 45 năm, gia đình chỉ biết anh đã hy sinh, còn nơi hài cốt người con trai nằm lại vẫn chưa được xác định. Đối với bà Xoa, mất con đã là nỗi đau lớn nhưng day dứt hơn là không biết con mình đang ở đâu, chưa thể đưa anh trở về với quê hương, gia đình và đồng đội.
Khi sức khỏe còn cho phép, người mẹ từng tìm về chiến trường xưa, hỏi thăm những người đã chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên, lần theo từng thông tin ít ỏi với hy vọng tìm được nơi con hy sinh, nơi được an táng. Nhưng chiến tranh đã đi qua, nhiều nhân chứng không còn, những dấu tích năm xưa cũng dần bị thời gian phủ lấp.
Người thân tiếp bước hành trình đưa liệt sỹ trở về
Giờ đây, tuổi cao khiến bà không thể tự mình tiếp tục hành trình ấy. Khi Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ được triển khai, anh Lý Văn Đông, cháu của liệt sỹ Lý Văn Thàng là dân quân xã Thanh Thủy đã xin tham gia cùng lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ của tỉnh. Mỗi chuyến lên núi đối với anh vừa là thực hiện nhiệm vụ chung vừa mang theo mong muốn của gia đình tìm lại người bác đã nằm lại chiến trường.
Anh Lý Văn Đông cho biết " Tham gia đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, tôi được đi nhiều nơi, đến những khu vực từng là chiến trường để tìm kiếm, đưa các chú, các bác trở về với quê hương, gia đình. Mỗi lần đi, ngoài mong muốn hoàn thành tốt nhiệm vụ, tôi luôn hy vọng có thể tìm được thêm thông tin, manh mối về bác của mình để một ngày nào đó đưa bác trở về với gia đình."
Từ căn nhà sàn dưới chân Tây Côn Lĩnh, bà Xoa dõi theo hành trình ấy. Mỗi thông tin về những trường hợp hài cốt liệt sỹ được tìm thấy tại các điểm cao, khu vực từng diễn ra chiến sự lại khiến gia đình thêm một lần có niềm tin. Bà không còn đủ sức đi tìm con nhưng vẫn mong những người đang tiếp tục công việc này sẽ một ngày mang đến cho gia đình câu trả lời sau 45 năm xa cách.
Bà Lục Thị Huyên, con dâu bà Xoa, người đã sống và chăm sóc mẹ chồng suốt nhiều năm cũng đau đáu về người anh của chồng đã hy sinh. Chồng bà hiện nay sức khỏe yếu, thường xuyên đau ốm nên việc đi lại, tìm kiếm, hỏi thăm thông tin về người anh đã hy sinh càng trở nên khó khăn.
Bà Lục Thị Huyên chia sẻ: "Tôi ở với mẹ được 30 năm rồi. Tôi chỉ mong Đảng, Nhà nước và các lực lượng sớm tìm được anh tôi về với gia đình, với mẹ tôi để mẹ được yên lòng."
Cùng với công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sỹ, cấp ủy, chính quyền xã Thanh Thủy luôn quan tâm chăm lo các gia đình chính sách, người có công và thân nhân liệt sỹ. Với những mẹ liệt sỹ tuổi cao, sức yếu, địa phương thường xuyên thăm hỏi, động viên, nắm bắt đời sống và hỗ trợ khi cần thiết. Sự quan tâm ấy không thể bù đắp mất mát do chiến tranh để lại nhưng là nguồn động viên để những người có công và thân nhân liệt sỹ vơi bớt khó khăn trong cuộc sống.
Địa phương cũng phối hợp với các cơ quan chức năng rà soát hồ sơ, thu thập thông tin từ gia đình, đồng đội và nhân chứng, phục vụ công tác tìm kiếm những liệt sỹ chưa xác định được nơi an táng. Ở vùng đất từng chứng kiến những trận chiến ác liệt, mỗi thông tin dù nhỏ đều được trân trọng, bởi phía sau mỗi cái tên là một gia đình đã đợi hàng chục năm để được đón người thân trở về.
Năm 2025, khi sức khỏe bà Lý Thị Xoa đã yếu, lực lượng chức năng xã Thanh Thủy đã đến tận nhà, đưa bà đi lấy mẫu ADN để phục vụ công tác xác định danh tính, tìm kiếm hài cốt liệt sỹ. Với gia đình, đó là một lần nữa niềm hy vọng được thắp lên sau hàng chục năm chờ đợi. Người mẹ già mong kết quả sẽ giúp biết con trai đang nằm ở đâu; những người thân trong gia đình cũng mong có thêm một manh mối để đưa người bác, người chú trở về.
Chiến tranh đã lùi xa nhưng với bà mẹ chưa được tìm thấy phần mộ con trai như cụ Lý Thị Xoa, hành trình tìm kiếm di cốt người thân đã không đơn độc mà có sự tiếp sức, chung tay của cả hệ thống chính trị - đó chính là Chiến dịch 500 ngày đêm./.