Theo báo cáo mới nhất vừa được UNICEF công bố, ước tính có khoảng 20 triệu trẻ em từ 12 đến 17 tuổi, tương đương gần 1/5 trẻ em tại 21 quốc gia tham gia nghiên cứu, đã trải qua ít nhất một hình thức bóc lột hoặc xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ trong vòng một năm.
Xu hướng bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em diễn ra trên diện rộng
Bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ là các hành vi mà công nghệ số và các nền tảng trực tuyến được sử dụng để tạo điều kiện hoặc làm gia tăng tình trạng bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em, cả trên môi trường mạng lẫn ngoài đời thực.
Báo cáo Through Children's Eyes: How Digital Technologies Enable Child Sexual Abuse (Qua lăng kính của trẻ em: Công nghệ số tạo điều kiện cho xâm hại tình dục trẻ em như thế nào) dựa trên khảo sát đại diện quốc gia với khoảng 21.000 trẻ em sử dụng Internet từ 12 đến 17 tuổi tại 21 quốc gia, cùng với các cuộc phỏng vấn sâu đối với 100 người trẻ từng trải qua xâm hại trong thời thơ ấu. Nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ dự án Disrupting Harm do UNICEF, ECPAT International và INTERPOL phối hợp triển khai.
Báo cáo Through Children's Eyes: How Digital Technologies Enable Child Sexual Abuse kết hợp lời kể của trẻ em với một trong những bộ dữ liệu khảo sát lớn nhất hiện có, qua đó cảnh báo về xu hướng bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em đang diễn ra trên diện rộng, cả trên môi trường trực tuyến và ngoài đời thực, với sự hỗ trợ của công nghệ.
Báo cáo ước tính hơn 15 triệu trẻ em đã tiếp xúc với nội dung tình dục không mong muốn; 9 triệu trẻ em bị yêu cầu tham gia các cuộc trò chuyện mang tính xâm hại tình dục hoặc chia sẻ hình ảnh nhạy cảm trái với mong muốn của các em và 4 triệu trẻ em bị phát tán hình ảnh nhạy cảm của bản thân mà không có sự đồng ý. Tuy nhiên, quy mô thực tế của vấn đề có thể còn lớn hơn nhiều do nhiều trường hợp đã không được tố cáo.
Bà Catherine Russell - Giám đốc Điều hành UNICEF cho biết: “Báo cáo cho thấy một thực tế đau lòng, hơn 20 triệu trẻ em tại các quốc gia được khảo sát đã phải tiếp xúc với nội dung khiêu dâm không mong muốn hoặc bị bóc lột tình dục trên mạng, ngay trong những không gian số nơi các em học tập, vui chơi và kết nối với bạn bè. Những trải nghiệm này gây tổn thương sâu sắc về cảm xúc và sức khỏe tâm thần. Nhiều trẻ em âm thầm chịu đựng mà không biết tìm kiếm sự giúp đỡ ở đâu. Chúng ta không thể làm ngơ trước thực tế này.”
Chia sẻ quan điểm về vấn đề này, bà Silvia Danailov - Trưởng Đại diện UNICEF tại Việt Nam phân tích: “Các phát hiện cũng cho thấy vẫn còn quá nhiều trẻ em đang âm thầm chịu đựng. Bảo vệ trẻ em trong thời đại số đòi hỏi các biện pháp bảo vệ mạnh mẽ hơn trên các nền tảng số, cùng với hệ thống pháp luật, dịch vụ hỗ trợ và cơ chế tố cáo đáng tin cậy để trẻ em có thể tiếp cận một cách an toàn và tự tin.”
Cần biện pháp thực thi để ứng phó với các hình thức xâm hại mới nổi
Theo bà Silvia Danailov, tại Việt Nam, Chính phủ đã có những bước đi quan trọng nhằm tăng cường bảo vệ trẻ em trên môi trường số thông qua việc hoàn thiện pháp luật và chính sách. UNICEF cùng các đối tác tiếp tục hỗ trợ việc thực thi những nỗ lực này, nhằm bảo đảm hệ thống pháp luật, các dịch vụ và nền tảng số có thể kịp thời thích ứng và giải quyết được với những rủi ro trực tuyến ngày càng đa dạng và phức tạp mà trẻ em phải đối mặt.
Theo các phát hiện của báo cáo, gần 60% các trường hợp xâm hại tình dục có yếu tố công nghệ diễn ra trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Instagram, Snapchat, TikTok và WhatsApp; 14% xảy ra trong các trò chơi trực tuyến, nơi các tính năng và thiết kế của nền tảng bị lợi dụng để khai thác lòng tin của trẻ em.
Tại Việt Nam, hơn 56% các trường hợp được ghi nhận xảy ra trên các nền tảng mạng xã hội, cho thấy vai trò quan trọng của các không gian số này trong đời sống hằng ngày của trẻ em, đồng thời phản ánh những nguy cơ mà các em phải đối mặt trên mạng.
Tại các quốc gia được khảo sát, 57% số vụ việc liên quan đến những người mà trẻ em đã quen biết, bao gồm bạn bè cùng trang lứa, người yêu, bạn bè hoặc thành viên gia đình, thách thức quan niệm phổ biến rằng xâm hại trên mạng chủ yếu do người lạ gây ra, đồng thời 38% trẻ em lần đầu tiếp xúc với người thực hiện hành vi xâm hại trên môi trường mạng, với bằng chứng cho thấy hành vi này thường được thực hiện thông qua tài khoản giả mạo và các tính năng nhắn tin riêng tư.
Theo các chuyên gia, bóc lột và xâm hại tình dục trẻ em có yếu tố công nghệ có thể gây ảnh hưởng sâu sắc tới sức khỏe tâm thần, cảm giác an toàn và niềm tin của trẻ em đối với người khác. Trong các cuộc phỏng vấn nghiên cứu, trẻ em thường mô tả cảm giác sợ hãi, xấu hổ, hoang mang và cô lập, đồng thời gặp khó khăn trong việc hiểu điều gì đã xảy ra với mình hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ ở đâu.
Phân tích cho thấy trẻ em từng trải qua bóc lột hoặc xâm hại có yếu tố công nghệ có nguy cơ xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự tử và tự làm hại bản thân cao gấp bốn lần, đồng thời có mức độ lo âu cao hơn đáng kể. Tại Mexico và Bắc Macedonia, nguy cơ xuất hiện ý nghĩ hoặc hành vi tự tử ở những trẻ em từng bị xâm hại cao gấp hơn tám lần, trong khi tại Pakistan, nguy cơ tự làm hại bản thân cao gấp hơn bảy lần.
Hơn 40% các trường hợp bóc lột hoặc xâm hại có yếu tố công nghệ không được chia sẻ với bất kỳ ai, trong khi chưa đến 1% được báo cáo với các cơ quan chức năng như công an, nhân viên công tác xã hội hoặc đường dây nóng hỗ trợ. Trên phạm vi toàn cầu, lý do phổ biến nhất khiến trẻ em giữ im lặng là không biết phải tìm đến đâu hoặc chia sẻ với ai. Tại Việt Nam, gần 6 trong 10 trường hợp (58,6%) không được tiết lộ với bất kỳ ai.
Các phát hiện cho thấy nhu cầu cấp thiết phải có hành động từ chính phủ, các công ty công nghệ và các bên liên quan nhằm bảo vệ trẻ em tốt hơn trong thời đại số. UNICEF kêu gọi các nước cần thiết kế các nền tảng số an toàn hơn ngay từ đầu, với cơ chế bảo vệ quyền riêng tư mạnh mẽ hơn cho trẻ em, hạn chế liên hệ không mong muốn từ người lớn, xây dựng hệ thống đề xuất nội dung an toàn hơn và tăng cường phát hiện cũng như báo cáo hành vi xâm hại.
Đặc biệt, các nước cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, quy định và cơ chế trách nhiệm giải trình, bảo đảm chính phủ có đủ công cụ và biện pháp thực thi để ứng phó với các hình thức xâm hại mới nổi, bao gồm tống tiền tình dục và tài liệu xâm hại tình dục trẻ em do AI tạo ra; Xây dựng các hệ thống báo cáo và hỗ trợ mà trẻ em có thể tin tưởng, thông qua đầu tư vào các dịch vụ bảo vệ trẻ em, y tế, tư pháp và an sinh xã hội…/.