Nhằm thúc đẩy mục tiêu xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, chiều 5/6, tại Hà Nội, Bộ Công an đã chủ trì phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Hội nghị quốc tế trao đổi và chia sẻ kinh nghiệm về “Chiến lược Công dân số” của Estonia.
Con người là yếu tố trung tâm và xuyên suốt trong chuyển đổi số
Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu đang diễn ra mạnh mẽ, việc định hình và phát triển công dân số đã trở thành nhiệm vụ cốt lõi, mang tính chiến lược của Chính phủ Việt Nam nhằm không ngừng nâng cao chất lượng dịch vụ công phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Tại Việt Nam, hành trình này được triển khai đồng bộ gắn liền với Đề án 06, xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, định danh và xác thực điện tử và siêu ứng dụng quốc gia VNeID.
Tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương cho biết, trong một khoảng thời gian ngắn, Việt Nam đã có những chuyển biến, thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển đổi số quốc gia.
Trong đó hệ thống thể chế số của Việt Nam hiện nay tương đối hoàn thiện với nhiều luật, chính sách được ban hành. Hạ tầng số tương đối hiện đại. Việt Nam đã có cơ sở dữ liệu quốc gia lớn, những nền tảng định danh quốc gia.
Hiện nay, người dân và các cơ quan nhà nước đang có những bước tiến rất mạnh mẽ trong việc triển khai sử dụng các công nghệ số, đặc biệt là những công nghệ chiến lược như AI, dữ liệu lớn...
Thời gian vừa qua, Chính phủ đã ban hành rất nhiều cơ chế, chính sách để thu hút nguồn nhân lực, đặc biệt là ngành công nghệ thông tin chất lượng cao; đồng thời có cơ chế để thu hút chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài cũng như chuyên gia nước ngoài tham gia hỗ trợ quá trình chuyển đổi số quốc gia...
“Trong chuyển đổi số, yếu tố trung tâm và xuyên suốt vẫn là con người,” Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh rằng, một Chính phủ số chỉ thực sự hiệu quả khi người dân sử dụng các dịch vụ công. Một nền kinh tế số chỉ có thể phát triển khi người dân, doanh nghiệp tham gia các hoạt động kinh tế trên môi trường số. Và một xã hội số chỉ có thể hình thành khi các kỹ năng số, phương thức tương tác số trở thành một phần của đời sống hằng ngày của người dân. Với tinh thần đó, Việt Nam đã coi phát triển công dân số là nội dung trọng tâm trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia.
Bên cạnh những kết quả đạt được, theo Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn, những hạn chế, như: Vẫn còn khoảng cách giữa thể chế và thực thi; giữa hạ tầng được đầu tư với giá trị tạo ra của hạ tầng đó, hay sự kỳ vọng và niềm tin số của người dân và doanh nghiệp.
“Câu hỏi lớn cho Việt Nam là làm sao để chuyển đổi số thực sự đi vào đời sống? Làm sao để chuyển đổi số tạo ra được những giá trị thực sự đột phá?”, Thứ trưởng Bùi Hoàng Phương đặt vấn đề và cho rằng từ đó cần phải có sự thay đổi mạnh mẽ từ tư duy cho đến nhận thức. Chuyển đổi số không phải là số hóa các quy trình cũ mà phải tạo ra cách làm mới, bằng công nghệ mới để mang lại hiệu quả vượt trội.
Thứ trưởng nhấn mạnh, hội nghị với trao đổi, thảo luận của các chuyên gia về chuyển đổi số của Estonia - một trong những quốc gia đi đầu thế giới về chính phủ số và công dân số - sẽ mang lại những kinh nghiệm quý, đóng góp tham vấn lớn cho Việt Nam, cho các cơ quan, đơn vị trong quá trình triển khai chuyển đổi số quốc gia.
Ông Hannes Astok, Giám đốc Học viện Chính phủ số của Estonia chia sẻ chặng đường hơn 10 năm ở Estonia trong xây dựng Chính phủ số, xã hội số và công dân số. Trong quá trình triển khai hệ thống này, Estonia cũng gặp nhiều vấn đề về định danh, khả năng tiếp cận dữ liệu của cá nhân, doanh nghiệp, những vấn đề liên quan mạng xã hội... Từ đó, Estonia xác định được rằng chỉ có Chính phủ, các cơ quan Chính phủ mới có thể cung cấp được hệ thống định danh điện tử mạnh mẽ và an toàn nhất.
Giám đốc Học viện Chính phủ số của Estonia tin tưởng những nguyên tắc, phương thức mà Estonia sử dụng trong việc phát triển Chính phủ số, công dân số sẽ là những thông tin, kinh nghiệm hữu ích cho Việt Nam.
Công dân số không thuần túy là bài toán về mặt công nghệ
Báo cáo của tại hội nghị cho biết, so sánh giữa định hướng phát triển công dân số của Việt Nam và Estonia cho thấy hai quốc gia có nhiều điểm tương đồng về mặt chiến lược. Cả hai đều tiếp cận theo hướng lấy người dân làm trung tâm, sử dụng định danh điện tử và cơ sở dữ liệu dân cư làm nền tảng để phát triển dịch vụ công trực tuyến, thúc đẩy giao dịch số và xây dựng xã hội số. Nếu Việt Nam đang triển khai công dân số thông qua Căn cước, VNeID và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, thì Estonia cũng phát triển hệ sinh thái số dựa trên định danh điện tử, cơ sở dữ liệu số thống nhất và nền tảng trao đổi dữ liệu X-Road.
Tuy nhiên, Estonia hiện đã phát triển ở mức độ sâu và đồng bộ hơn. Quốc gia này không chỉ số hóa dịch vụ công mà còn xây dựng được một hệ sinh thái số liên thông hoàn chỉnh, nơi dữ liệu giữa các cơ quan được tự động chia sẻ với nhau theo nguyên tắc “once-only”, tức công dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần.
Bên cạnh đó, Estonia cũng cho thấy công dân số không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề về quản trị, niềm tin số và văn hóa sử dụng dịch vụ số. Quốc gia này đặc biệt chú trọng đến quyền sở hữu dữ liệu cá nhân, kỹ năng số, khả năng tiếp cận internet cho mọi người và xây dựng thói quen sử dụng dịch vụ trực tuyến trong đời sống hàng ngày.
Đây là những điểm Việt Nam vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, nhất là đối với nhóm người cao tuổi, người ở vùng sâu, vùng xa hoặc những người còn hạn chế về kỹ năng công nghệ.
Từ mô hình của Estonia, Việt Nam có thể học hỏi ở cách xây dựng nền tảng dữ liệu liên thông thống nhất, giảm tình trạng dữ liệu phân tán giữa các cơ quan và đẩy mạnh nguyên tắc “người dân không phải cung cấp lại thông tin đã có”. Đồng thời, Việt Nam cũng cần chú trọng hơn đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, nâng cao kỹ năng số, tăng niềm tin của người dân đối với giao dịch trực tuyến và phát triển VNeID theo hướng trở thành nền tảng tích hợp đa dịch vụ thay vì chỉ dừng ở chức năng định danh điện tử.
Phát biểu kết luận và chỉ đạo tại Hội nghị, Thượng tướng Nguyễn Văn Long, Thứ trưởng Bộ Công an khẳng định, những kinh nghiệm thực tiễn của Estonia là nguồn tham khảo rất quý báu đối với Việt Nam trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chiến lược Công dân số quốc gia.
Thời gian tới, Thứ trưởng Bộ Công an mong muốn hai bên tiếp tục tăng cường hợp tác, phối hợp tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo, tập huấn chuyên sâu về công dân số, quản trị dữ liệu, định danh điện tử, an ninh mạng và phát triển Chính phủ số cho đội ngũ cán bộ, chuyên gia của Việt Nam.
Đồng thời, Thứ trưởng Bộ Công an mong muốn Estonia tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong xây dựng, vận hành các nền tảng số dùng chung, hệ thống cơ sở dữ liệu và cơ chế chia sẻ dữ liệu quốc gia; tăng cường trao đổi chuyên gia, phối hợp nghiên cứu, tư vấn xây dựng các nền tảng, ứng dụng phục vụ phát triển chính phủ số, xã hội số và công dân số tại Việt Nam, phù hợp với điều kiện thực tiễn và định hướng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn tới./.