Rùa Trung bộ (tên khoa học là Mauremys annamensis) là loài rùa đặc hữu quý hiếm,chỉ sống ở các vùng đất ướt như ao, hồ, các dòng suối tại một số tỉnh miền TrungViệt Nam mà không tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới.
Kể từ cuối những năm 1980, quần thể rùa Trung bộ trong tự nhiên bị suy giảmnghiêm trọng do tình trạng săn bắt và buôn bán trái phép. Gần đây, tình trạngnhân nuôi rùa Trung bộ vì mục đích thương mại chính là nguyên nhân dẫn đến tìnhtrạng thu gom loài rùa này từ tự nhiên ngày càng tăng.
Đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng
Mới đây, tại lễ trao 71 cá thể rùa Trung bộ trở về từ Vườn thú Rottherdam (HàLan) và Vườn thú Munster (Đức) cho Trung tâm Bảo tồn rùa (vườn Quốc gia CúcPhương), Điều phối viên Chương trình Bảo tồn rùa châu Á (ATP), ông Tim McCormackchỉ ra rằng: Rùa Trung bộ đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng.
Sự tồn tạicủa chúng phụ thuộc rất lớn vào việc quản lý các cá thể được nhân nuôi, sinh sảnvà tăng cường bảo vệ số lượng cá thể còn lại trong tự nhiên, bảo vệ môi trườngsống của chúng. Các cơ quan chức năng và Nhà nước quản lý chặt chẽ cùng với sựủng hộ của cộng đồng là những yếu tố vô cùng quan trọng để đảm bảo sự tồn tạicủa loài rùa Trung bộ trong tự nhiên.
Các kết quả khảo sát cho thấy loài rùa Trung bộ từng phân bố trên địa bàn cáctỉnh từ Đà Nẵng tới Phú Yên cho thấy, các quần thể rùa Trung bộ trong tự nhiênđã biến mất trên hầu hết các khu vực từng phân bố trước đây. Một số ít quần thểrùa Trung bộ còn lại được tìm thấy trên địa bàn các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãivà Phú Yên. Sự tồn tại của các quần thể này có ý nghĩa sống còn đối với việc bảotồn loài rùa Trung bộ. Quảng Ngãi hiện được xác định là địa phương có môi trườngtự nhiên phù hợp nhất cho loài rùa Trung bộ.
Ông Bùi Đăng Phong, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn rùa (Vườn Quốc gia Cúc Phương)cho biết: Việt Nam có khoảng 30 loài rùa, chiếm 1/10 tổng số loài rùa trên thếgiới. Trong đó có 25 loài rùa cạn và rùa nước ngọt với 3 loài rùa đặc hữu. RùaTrung bộ được bảo vệ trong nhóm IIB của Nghị định 32/2006/NĐ-CP – nhóm các loàiđộng vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Theo đó, việc săn bắt, buôn bán và tiêu thụrùa Trung bộ trái phép là vi phạm pháp luật. Rùa Trung bộ không phân bố trongbất kỳ khu bảo tồn thiên nhiên nào nên việc bảo vệ loài này gặp rất nhiều khókhăn.
Trong thập kỷ vừa qua, chỉ có 8 cá thể rùa Trung bộ bị tịch thu và đượcchuyển giao cho Trung tâm cứu hộ, trong đó có 6 cá thể được thu giữ ở tỉnh QuảngNgãi vào tháng 1/2009 và 2 cá thể ở tỉnh Khánh Hòa vào tháng 5/2013.
Phục hồi loài rùa Trung bộ trong tự nhiên
Để tăng cường công tác bảo tồn loài rùa này, ông Tim McCormack cho rằng, hiệnnay cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức phi chínhphủ tại các tỉnh trọng yếu nhằm phát triển chương trình phục hồi quần thể, đảmbảo sự tồn tại và phát triển của chúng ở môi trường tự nhiên.
Ông Tim McCormack cho biết: Chương trình Bảo tồn rùa châu Á đã phối hợp cùng Chicục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi và UBND các cấp thành lập khu bảo tồn môi trườngsống cho loài rùa Trung bộ và Trung tâm nhân nuôi bảo tồn rùa Trung bộ tại huyệnBình Sơn. Đây là bước tiến tích cực và quan trọng nhằm đảm bảo sự sống còn củaloài rùa Trung bộ trong tự nhiên.
Trước đó, Chương trình Bảo tồn Rùa châu Á thuộc Vườn thú Cleveland Metroparks(Hoa Kỳ) đã phối hợp với Vườn quốc gia Cúc Phương mở khóa đào tạo kỹ năng nghiêncứu thực địa về rùa cạn và rùa nước ngọt của Việt Nam lần thứ VII, năm 2012. Mụcđích của khóa học là trang bị cho các học viên là những nhà khoa học trẻ, sinhviên say mê nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học cáctrường đại học ở Việt Nam những kiến thức cơ bản về các loài rùa và đặc điểmsinh thái của chúng, đồng thời phát triển các kỹ năng nghiên cứu thực địa như kỹnăng điều tra, định loại loài, kỹ năng đo đạc, ghi chép dữ liệu và thực hành cácphương pháp nghiên cứu. Ngoài ra, các học viên cũng được tìm hiểu những mối đedọa tới các loài rùa của Việt Nam và vai trò của Việt Nam đối với cuộc khủnghoảng mang tính khu vực mà các loài rùa châu Á đang phải đối mặt.
Sau khóa học, Chương trình Bảo tồn rùa châu Á ưu tiên cho các học viên thựchiện những dự án nghiên cứu nhỏ (kéo dài từ 2 đến 3 tuần). Cán bộ nghiên cứuthực địa của Chương trình Bảo tồn rùa châu Á hỗ trợ học viên thiết kế và thựchiện dự án. Đồng thời, Chương trình Bảo tồn rùa châu Á cũng hỗ trợ kinh phí thựchiện những dự án này../.
Kể từ cuối những năm 1980, quần thể rùa Trung bộ trong tự nhiên bị suy giảmnghiêm trọng do tình trạng săn bắt và buôn bán trái phép. Gần đây, tình trạngnhân nuôi rùa Trung bộ vì mục đích thương mại chính là nguyên nhân dẫn đến tìnhtrạng thu gom loài rùa này từ tự nhiên ngày càng tăng.
Đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng
Mới đây, tại lễ trao 71 cá thể rùa Trung bộ trở về từ Vườn thú Rottherdam (HàLan) và Vườn thú Munster (Đức) cho Trung tâm Bảo tồn rùa (vườn Quốc gia CúcPhương), Điều phối viên Chương trình Bảo tồn rùa châu Á (ATP), ông Tim McCormackchỉ ra rằng: Rùa Trung bộ đang phải đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng.
Sự tồn tạicủa chúng phụ thuộc rất lớn vào việc quản lý các cá thể được nhân nuôi, sinh sảnvà tăng cường bảo vệ số lượng cá thể còn lại trong tự nhiên, bảo vệ môi trườngsống của chúng. Các cơ quan chức năng và Nhà nước quản lý chặt chẽ cùng với sựủng hộ của cộng đồng là những yếu tố vô cùng quan trọng để đảm bảo sự tồn tạicủa loài rùa Trung bộ trong tự nhiên.
Các kết quả khảo sát cho thấy loài rùa Trung bộ từng phân bố trên địa bàn cáctỉnh từ Đà Nẵng tới Phú Yên cho thấy, các quần thể rùa Trung bộ trong tự nhiênđã biến mất trên hầu hết các khu vực từng phân bố trước đây. Một số ít quần thểrùa Trung bộ còn lại được tìm thấy trên địa bàn các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãivà Phú Yên. Sự tồn tại của các quần thể này có ý nghĩa sống còn đối với việc bảotồn loài rùa Trung bộ. Quảng Ngãi hiện được xác định là địa phương có môi trườngtự nhiên phù hợp nhất cho loài rùa Trung bộ.
Ông Bùi Đăng Phong, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn rùa (Vườn Quốc gia Cúc Phương)cho biết: Việt Nam có khoảng 30 loài rùa, chiếm 1/10 tổng số loài rùa trên thếgiới. Trong đó có 25 loài rùa cạn và rùa nước ngọt với 3 loài rùa đặc hữu. RùaTrung bộ được bảo vệ trong nhóm IIB của Nghị định 32/2006/NĐ-CP – nhóm các loàiđộng vật rừng nguy cấp, quý, hiếm. Theo đó, việc săn bắt, buôn bán và tiêu thụrùa Trung bộ trái phép là vi phạm pháp luật. Rùa Trung bộ không phân bố trongbất kỳ khu bảo tồn thiên nhiên nào nên việc bảo vệ loài này gặp rất nhiều khókhăn.
Trong thập kỷ vừa qua, chỉ có 8 cá thể rùa Trung bộ bị tịch thu và đượcchuyển giao cho Trung tâm cứu hộ, trong đó có 6 cá thể được thu giữ ở tỉnh QuảngNgãi vào tháng 1/2009 và 2 cá thể ở tỉnh Khánh Hòa vào tháng 5/2013.
Phục hồi loài rùa Trung bộ trong tự nhiên
Để tăng cường công tác bảo tồn loài rùa này, ông Tim McCormack cho rằng, hiệnnay cần tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng và các tổ chức phi chínhphủ tại các tỉnh trọng yếu nhằm phát triển chương trình phục hồi quần thể, đảmbảo sự tồn tại và phát triển của chúng ở môi trường tự nhiên.
Ông Tim McCormack cho biết: Chương trình Bảo tồn rùa châu Á đã phối hợp cùng Chicục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ngãi và UBND các cấp thành lập khu bảo tồn môi trườngsống cho loài rùa Trung bộ và Trung tâm nhân nuôi bảo tồn rùa Trung bộ tại huyệnBình Sơn. Đây là bước tiến tích cực và quan trọng nhằm đảm bảo sự sống còn củaloài rùa Trung bộ trong tự nhiên.
Trước đó, Chương trình Bảo tồn Rùa châu Á thuộc Vườn thú Cleveland Metroparks(Hoa Kỳ) đã phối hợp với Vườn quốc gia Cúc Phương mở khóa đào tạo kỹ năng nghiêncứu thực địa về rùa cạn và rùa nước ngọt của Việt Nam lần thứ VII, năm 2012. Mụcđích của khóa học là trang bị cho các học viên là những nhà khoa học trẻ, sinhviên say mê nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học cáctrường đại học ở Việt Nam những kiến thức cơ bản về các loài rùa và đặc điểmsinh thái của chúng, đồng thời phát triển các kỹ năng nghiên cứu thực địa như kỹnăng điều tra, định loại loài, kỹ năng đo đạc, ghi chép dữ liệu và thực hành cácphương pháp nghiên cứu. Ngoài ra, các học viên cũng được tìm hiểu những mối đedọa tới các loài rùa của Việt Nam và vai trò của Việt Nam đối với cuộc khủnghoảng mang tính khu vực mà các loài rùa châu Á đang phải đối mặt.
Sau khóa học, Chương trình Bảo tồn rùa châu Á ưu tiên cho các học viên thựchiện những dự án nghiên cứu nhỏ (kéo dài từ 2 đến 3 tuần). Cán bộ nghiên cứuthực địa của Chương trình Bảo tồn rùa châu Á hỗ trợ học viên thiết kế và thựchiện dự án. Đồng thời, Chương trình Bảo tồn rùa châu Á cũng hỗ trợ kinh phí thựchiện những dự án này../.
Nguyễn Hồng Điệp (TTXVN)
