Dạy học cá nhân hóa đang trở thành xu hướng tất yếu của giáo dục hiện đại nhưng làm thế nào để có thể cá nhân hóa khi lớp học quá đông là một thách thức. Trong bối cảnh công nghệ đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, ứng dụng AI đang được xem là một giải pháp khả thi.
Đây cũng là chủ đề được thảo luận tại hội thảo chuyên đề “Cá nhân hóa việc học Toán bằng AI: Một hướng đi chiến lược cho giáo dục Việt Nam" do Tạp chí Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức sáng nay, 4/6.
Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, trí tuệ nhân tạo trong việc dạy và học cũng là yêu cầu được Bộ Chính trị đặt ra tại Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Gỡ điểm nghẽn bằng công nghệ số
Tham luận tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Chí Thành, Trưởng khoa Sư phạm, Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội cho hay dạy học phân hóa là cách tiếp cận trong đó giáo viên chủ động điều chỉnh nội dung, quy trình, sản phẩm và môi trường học tập để đáp ứng nhu cầu, sở thích và mức độ sẵn sàng học tập khác nhau của từng học sinh.
Đặc trưng cốt lõi của dạy học cá nhân hóa là mỗi học sinh có hồ sơ năng lực riêng: điểm mạnh, điểm cần cải thiện, phong cách học, hứng thú. Việc đánh giá được diễn ra thường xuyên và cung cấp thông tin để có thể điều chỉnh kịp thời hồ sơ năng lực học sinh, từ đó điều chỉnh nội dung, phương pháp dạy và học phù hợp.
Cùng chia sẻ này, Phó Giáo sư, Tiến sỹ Chu Cẩm Thơ, Chủ nhiệm dự án VmathAI, nguyên Trưởng ban Ban Nghiên cứu đánh giá giáo dục, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, cho hay điểm khác biệt của học tập thích ứng/cá nhân hoá là mỗi học sinh có một lộ trình riêng. Điều này có điểm mâu thuẫn với thực tế khi chương trình học trong nhà trường yêu cầu người học đạt một chuẩn chung quốc gia, học tập đồng loạt. Bên cạnh đó, lớp học quá đông với sỹ số 40-50 em khiến giáo viên không thể tìm hiểu kỹ về tâm lý, năng lực và dạy học phân hóa tới từng học sinh.
Giải bài toán này, bà Thơ cho rằng ứng dụng AI là một chìa khóa. Nếu trong lớp học truyền thống, nhiều học sinh cùng đi theo một tiến độ chung thì trong môi trường có hỗ trợ AI, hệ thống có thể phân tích dữ liệu học tập, kết quả luyện tập và mức độ đáp ứng của từng học sinh để gợi ý nội dung học tập tiếp theo phù hợp. Mục tiêu là giúp người học tiếp cận các câu hỏi nằm trong “vùng phát triển gần”, vừa đủ thách thức để kích thích tư duy nhưng không tạo cảm giác quá tải.
Đưa ra dẫn chứng cụ thể, bà Thơ cho biết phần mềm VmathAI – AI chuyên biệt ứng dụng trong cá nhân hóa học Toán do bà và cộng sự phát triển sau 24 năm đau đáu với dạy học cá nhân hóa là một minh thức thực tế cho vấn đề này.
VMathAI được xây dựng như một giải pháp học tập thích ứng, kết hợp giữa AI và bản thiết kế học liệu số môn Toán đã được chuẩn hóa, nhằm trả lời hai vấn đề cốt lõi trong quá trình học tập: thiết kế đường phát triển năng lực của mỗi học sinh để đáp ứng mục đích giáo dục và điều hướng chương trình học tập của mỗi em như thế nào để giúp từng em có được một chương trình học tập phù hợp năng lực.
Bà Thơ cho hay VMathAI đã được triển khai tại 21 trường trung học phổ thông với hơn 800 lớp, trên 37.000 học sinh và hơn 350 giáo viên, cán bộ quản lý tham gia. Phản hồi từ người học cho thấy mức độ hài lòng trên 80%.
Theo bà Thơ, mô hình này không chỉ dừng ở môn Toán mà có thể mở rộng áp dụng ở các môn học khác.
Xu thế tất yếu
Giáo viên phải đo được ở bài học trong tiết trước, học sinh đã nắm bài đến đâu, để từ khâu chuẩn bị bài cho tiết tiếp theo, giáo viên biết mình phải làm gì để giờ học trên lớp thực sự hiệu quả.
Chia sẻ tại hội thảo, ông Bạch Đăng Khoa, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Ninh, khẳng định giáo dục thích ứng, cá nhân hóa là xu thế. Được giao nhiệm vụ phụ trách thiết kế hướng đi cho thế hệ học sinh mới của ngành giáo dục Bắc Ninh trước công nghệ 4.0, ông Khoa cho rằng giáo viên phải cá nhân hóa học sinh ngay từ khâu chuẩn bị bài trước giờ lên lớp.
“Phải bóc tách ra được năng lực, sở trường của từng em và năng lực cá nhân của học sinh có thể được đo đếm bằng AI,” ông Khoa nói và cho hay mong mỏi đó cũng là lý do ngành giáo dục Bắc Ninh đã tham gia dự án VMathAI của Phó Giáo sư Chu Cẩm Thơ.
Bà Nguyễn Thị Hường, Trưởng phòng Tiểu học, Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình, khẳng định ứng dụng AI để dạy học thích ứng, cá nhân hóa là điều cần thiết và là nhu cầu bức thiết hiện nay. Bên cạnh đó, điều này cũng sẽ giúp làm giảm đi sự cảm tính của giáo viên trong quá trình đánh giá năng lực học sinh.
Tuy nhiên, bà Hường cũng cho rằng việc sử dụng AI để bổ trợ, phân hóa học sinh cần phù hợp với chương trình trình, phải đặt ngưỡng để tránh việc AI đưa ra yêu cầu vượt quá khả năng cần đạt. Vấn đề đạo đức trong sử dụng AI cũng phải được quan tâm đúng mức.
Bên cạnh đó, từ góc độ quản lý, bà Hường cho rằng cần đặt vấn đề khi sử dụng AI có thể làm giảm sự nỗ lực nghiên cứu của giáo viên, tăng sự ỉ lại của học sinh. “Làm sao để sử dụng AI nhưng học sinh, giáo viên vẫn có cơ hội để sáng tạo, đặc biệt là không làm giảm đi cơ hội tương tác, giao tiếp của học sinh. Đây là điều rất quan trọng,” bà Hường nói.
Tại hội thảo, nhiều ý kiến cũng cho rằng công nghệ có thể cung cấp dữ liệu, gợi ý lộ trình, hỗ trợ đánh giá thường xuyên và giảm tải một số công việc nhưng không thể thay thế vai trò của giáo viên trong việc tổ chức hoạt động học tập, truyền cảm hứng, theo dõi sự tiến bộ và hỗ trợ cảm xúc cho học sinh.
Theo các chuyên gia, cá nhân hóa việc học bằng AI không còn là một ý tưởng xa vời mà đã được cụ thể hóa bằng mô hình, ứng dụng, dữ liệu và kết quả triển khai thực tế, có thể trở thành một hướng đi chiến lược góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, để AI trở thành động lực đổi mới giáo dục, việc ứng dụng công nghệ cần được đặt trên nền tảng nghiên cứu giáo dục, chuẩn hóa học liệu, năng lực giáo viên và cơ chế kiểm soát chất lượng./.
Năng lực chuyển đổi số của giáo viên Việt Nam là “điểm sáng”
Kết quả khảo sát cho thấy có tới 64% giáo viên đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học, đứng thứ 5 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ tham gia, cao hơn mức trung bình OECD (36%).
