![arton94070.jpg](https://media.vietnamplus.vn/images/3e6e2ef9dd2eaa0881c4c6accce77c3d68e04507889de643b4a479aeb6135b306b5ba4f517e5ff0f679336f5701a2907/arton94070.jpg.avif "AI cần trở thành công cụ đắc lực, thay vì "quay lưng" chống lại con người. (Ảnh minh họa: phim Metropolis, 1927)")
Trong giai đoạn ai cũng có thể tạo phim bằng trí tuệ nhân tạo AI, cách giữ con người ở vai trò trung tâm không chỉ đòi hỏi sự tự giác và đạo đức mỗi cá nhân. Điện ảnh còn cần một nền tảng pháp lý chặt chẽ, thực sự giúp nâng đỡ hệ sinh thái mới.
Đây là vấn đề được đưa ra thảo luận trong hội thảo Trí tuệ nhân tạo, Công nghệ số và Bảo vệ tài sản trí tuệ trong điện ảnh chiều 30/6 tại Đà Nẵng.
Bao nhiêu % AI thì được chấp nhận?
Với sự len lỏi sâu rộng, AI đang cho thấy một nghịch lý. Công nghệ này có thể cắt giảm thời gian, sức lực và kinh phí một cách đáng kể trong mọi công đoạn từ tiền kỳ, sản xuất đến hậu kỳ, tác động trực tiếp đến những "ông lớn" hàng đầu tại Hollywood.
Tuy nhiên, bao nhiêu phần trăm tác phẩm đến từ công của AI và bao nhiêu phần trăm phụ thuộc vào con người? Đây là vấn đề mà những nhà sản xuất bất kể có tiềm lực lớn hay nhỏ cũng phải đau đầu.
Bà Trịnh Thị Thúy Liên, CEO VinStudio khẳng định khi không thể đặt AI ngoài cuộc và thực tế, việc sử dụng trí tuệ nhân tạo đã xuất hiện trong quyết định hàng ngày.
Tuy vậy, bà cũng băn khoăn "Nếu làm dự án lịch sử mà dùng sự giúp đỡ của AI nước ngoài, hình ảnh hiện lên liệu có giống Trung Quốc, Hàn Quốc hay không? Nhân vật/tạo hình có đủ "an toàn" về mặt bản quyền để tiếp tục khai thác thương mại sau phim không?
Do vậy, đại diện VinStudio cho rằng khi chưa có một khung pháp lý, dùng AI thời điểm này rất rủi ro. Nhà sản xuất sẽ cần sự hướng dẫn về luật một cách cặn kẽ và rõ ràng nhất. Nếu được dùng AI thì bao nhiêu phần trăm sẽ được chấp nhận?
Thực tế cho thấy, giải pháp an toàn và lý tưởng nhất có thể là một kho dữ liệu riêng với thế giới và chung cho người làm nội dung cả nước.
Giáo sư Hồ Tú Bảo từ Viện Nghiên cứu Toán học Cao cấp Việt Nam (VIASM), thành viên Hội đồng Tư vấn Quốc gia cho rằng Việt Nam nên triển khai chiến lược số hóa liên quan đến điện ảnh và văn hóa.
Cụ thể, Việt Nam có thể phát triển một SLM (tạm hiểu mô hình trí tuệ nhân tạo chuyên biệt hóa lĩnh vực) tập trung vào văn hóa nói chung, được huấn luyện từ dữ liệu đã được nghiên cứu, xác thực và hệ thống hóa có chiều sâu.
Ví dụ dữ liệu về áo dài phải đi kèm lịch sử, bối cảnh những yếu tố ảnh hưởng của thời đại lên tạo hình và thiết kế... Tuy mô hình cần kinh phí cao, nhân lực và máy móc đắt đỏ, nhưng không chỉ điện ảnh mà mọi lĩnh vực sáng tạo nghệ thuật trong và ngoài nước đều có thể hưởng lợi.
Về mặt chính sách, ông cũng đồng tình rằng khung pháp lý phải bảo vệ người làm sáng tạo, bởi "nếu người làm nghề biết sản phẩm của mình bị ăn cắp, hệ sinh thái sẽ sụp đổ."
Con người là trung tâm của AI
Khi khung pháp lý đang dần hoàn thiện, Tiến sỹ Bùi Thị Bích Liên, giảng viên Luật Đại học FPT khẳng định con người luôn phải giữ vai trò trung tâm trong sản phẩm văn hóa, nghệ thuật bằng AI tạo sinh.
Quá trình này gồm 4 câu hỏi: Ý tưởng thuộc về ai? Con người có sự kiểm soát đáng kể không? Con người can thiệp như thế nào vào quá trình tạo sinh? Và cuối cùng, tác phẩm có phản ánh tư duy nghệ thuật của con người hay không?
Khi tranh chấp xảy ra, vấn đề được đưa ra xét xử, tòa án cần tiếp tục xem xét vào những khía cạnh sâu hơn. Ví dụ tác giả đã kiểm soát quá trình sáng tạo như thế nào, nhập câu lệnh (prompt) ra sao, tạo ảnh hưởng lên đầu ra như thế nào về cảnh quay, nhịp độ, bố cục...
"Miễn sao AI không phải khởi nguồn của nghệ thuật. Người sáng tạo phải chủ động tư duy trong sản phẩm của mình," Tiến sỹ Bùi Thị Bích Liên khẳng định.
Bà Trịnh Thị Thúy Liên cũng đặt niềm tin vào sự làm chủ của con người trong bối cảnh hiện nay.
"AI không thể thay thế giá trị của một đạo diễn hay biên kịch có trải nghiệm cá nhân. Vì thế lợi thế cạnh tranh hiện nay vẫn là bản sắc giữa các nền văn hóa. Tôi kỳ vọng trong 5 năm tới, AI chỉ là một công cụ đương nhiên thay vì một thách thức," CEO VinStudio chia sẻ quan điểm.
Nếu quay lại vấn đề cốt lõi của điện ảnh Việt (thành quyền lực mềm quốc gia), ông Curtis Chin (Chủ tịch Trung tâm châu Á tại Milken Institute) cũng quay về yếu tố con người.
Ông nhấn mạnh, quyền lực mềm có thể đến từ nghệ thuật, từ sức mạnh công nghệ hoặc bất cứ thứ gì các bạn 'đưa lên sân khấu.' Ví dụ Malaysia nổi tiếng có Dương Tử Quỳnh. Singapore có Henry Goulding phim Crazy Rick Asians. Nhưng vì Henry Goulding còn là người bản địa Iban, vì vậy anh gần như trở thành 'quyền lực mềm' của người Iban."
"Nhiều ngôi sao Hàn Quốc được các bạn yêu quý cũng nổi lên từ phim ảnh, Netflix. Vậy với người Việt Nam thì là ai? Các bạn muốn thế giới biết đến bạn qua ai, điều gì? Và qua họ, các bạn mang gì đến cho khán giả quốc tế?" ông Curtis Chin chia sẻ tại hội thảo./.
Nếu không được hỗ trợ đúng cách, điện ảnh Việt có thể bị khán giả quay lưng
Theo các chuyên gia, điện ảnh Việt không chỉ cần hỗ trợ về mặt kinh phí, tiền bạc, mà còn cả việc tạo điều kiện để vượt qua chính mình, dũng cảm khai phá hiện thực đương đại thay vì "trú ẩn trong quá khứ."
