Tại họp báo do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 16/9, ông Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết từ ngày 1/1-10/9/2026, ba thị trường Trung Quốc, EU và Trung Đông-châu Phi đã thông báo 249 biện pháp an toàn thực phẩm và an toàn dịch bệnh (SPS). Trong đó, có 150 thông báo dự thảo và 99 thông báo có hiệu lực (so với tổng số thông báo 789 biện pháp SPS, trong đó 488 thông báo dự thảo và 301 thông báo có hiệu lực) của Thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).
Theo ông Nam, những thông báo trên với quy định ngày càng được thắt chặt, có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu nông, lâm, thuỷ sản của Việt Nam.
Rủi ro cần được xem xét trước khi xuất khẩu
Thông tin cụ thể từng thị trường, ông Nam cho biết tại thị trường Liên minh châu Âu (EU), có 88 thông báo giảm 4 thông báo so với cùng kỳ năm trước, trong đó có 27 thông báo dự thảo và 61 thông báo có hiệu lực.
Một số thông báo chú ý liên quan đến sản phẩm có nguồn gốc thực vật và nông sản. Đơn cử, đối với profenofos, Việt Nam quy định MRL (mức dư lượng thuốc bảo vệ thực vật) ở mức 10 mg/kg đối với cà chua; 0,2 mg/kg đối với xoài; 3 mg/kg đối với hạt cây bông; 0,5 mg/kg đối với các loại trà. Trong khi EU dự kiến quy định MRL đối với một số sản phẩm tương ứng ở khoảng 0,01 - 0,05 mg/kg.
Theo ông Nam, MRL trong thực phẩm không đồng nghĩa với phạm vi được phép sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trên từng cây trồng. Vì vậy, rủi ro đối với hàng xuất khẩu cần được xem xét ở khía cạnh sử dụng ngoài phạm vi đăng ký, nhiễm chéo và kiểm nghiệm dư lượng trước khi xuất khẩu sang EU.
Hay như với mandipropamid, EU dự kiến quy định MRL ở mức 0,7 mg/kg đối với ớt chuông và 0,4 mg/kg đối với dưa, thấp hơn mức của Việt Nam là 1 mg/kg đối với các loại ớt và 0,5 mg/kg đối với các loại dưa trừ dưa hấu.
Riêng carbofuran thuộc danh mục thuốc bảo vệ thực vật cấm sử dụng tại Việt Nam. Dự thảo dự kiến được thông qua ngày 29/1/2027, công bố ngày 1/3/2027, có hiệu lực sau 20 ngày kể từ ngày đăng Công báo EU và áp dụng sau 6 tháng kể từ ngày có hiệu lực.
Đối với thị trường Trung Quốc, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết số lượng thông báo là 34 thông báo (giảm 9 thông báo so với cùng kỳ năm trước), trong đó có 31 thông báo dự thảo và 3 thông báo có hiệu lực.
Trong đó, đối với sản phẩm có nguồn gốc thực vật và nông sản, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) triển khai Nghị định số 280 về quản lý đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm nước ngoài nhập khẩu, có hiệu lực từ 1/6/2026, theo phương thức quản lý dựa trên rủi ro. Quy định xác định 17 nhóm thực phẩm phải đăng ký theo hình thức khuyến nghị chính thức; một số nhóm rủi ro cao như thịt, sản phẩm thịt, tổ yến và sản phẩm từ tổ yến không được tự động gia hạn đăng ký.
Đồng thời, GACC mở rộng quản lý đối với cơ sở lưu trữ ở nước ngoài, yêu cầu khai báo mã số đăng ký và mục đích sử dụng khi nhập khẩu, đồng thời công bố đánh giá rủi ro đối với 18 nhóm sản phẩm làm cơ sở áp dụng biện pháp quản lý.
Với thực phẩm và sản phẩm chế biến, Trung Quốc dự thảo Tiêu chuẩn quốc gia về kiểm soát ô nhiễm hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs) trong thực phẩm, áp dụng đối với ngũ cốc, thịt, thủy sản, dầu mỡ và sữa. Đối với chế biến, yêu cầu kiểm soát nhiệt độ, thời gian gia nhiệt, phương pháp sấy, hun khói, rang, nướng, chiên rán và sản xuất dầu; nhiệt độ hun khói dưới 400 độ C, chiên không quá 180 độ C…
Tại thị trường Trung Đông - châu Phi, tính đến thời điểm 10/9/2026, đang có 127 thông báo trong đó 92 thông báo dự thảo lấy ý kiến và 35 thông báo có hiệu lực.
Trong đó, một số thông báo chú ý liên quan đến sản phẩm có nguồn gốc thực vật và nông sản. Đơn cử, Jordan dự thảo sửa đổi Tiêu chuẩn đối với gạo dùng làm thực phẩm, thay thế tiêu chuẩn tương ứng được ban hành năm 2015; Maroc dự thảo Nghị định quy định về chất lượng và an toàn vệ sinh đối với các loại gia vị và thảo mộc sấy khô dùng trong ẩm thực...
Ngoài ra, đối với động vật và sản phẩm có nguồn gốc động vật, Tanzania thông báo dự thảo tiêu chuẩn AFDC 14 3721 DTZS quy định các yêu cầu đối với pho mát Holomo dùng làm thực phẩm; Nam Phi sửa đổi các điều kiện nhập khẩu đối với chó nuôi liên quan đến yêu cầu xét nghiệm và chứng nhận một số bệnh.
Phân tích, cảnh báo sớm quy định SPS mới
Trước tình hình trên, ông Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam đề xuất cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành cập nhật, phân tích và cảnh báo sớm các quy định SPS mới, đặc biệt là các quy định về MRL, hoạt chất được phép sử dụng, kiểm dịch, đăng ký cơ sở và truy xuất nguồn gốc.
Cùng với đó là thúc đẩy việc chuyển đổi số dữ liệu SPS và cảnh báo sớm để doanh nghiệp và người sản xuất tiếp cận kịp thời các quy định SPS của thị trường nhập khẩu; chuyển hóa quy định của từng thị trường thành hướng dẫn cụ thể theo sản phẩm, nhất là đối với các mặt hàng có nguy cơ chịu tác động trực tiếp như rau quả, gạo, gia vị, thủy sản, thịt và sản phẩm có nguồn gốc động vật.
"Tăng cường giám sát dư lượng và mối nguy an toàn thực phẩm tại vùng sản xuất, cơ sở nuôi trồng, thu hoạch, sơ chế, chế biến và trước khi xuất khẩu; hướng dẫn việc ghi nhãn, chứng thư, hồ sơ truy xuất nguồn gốc và thông tin lô hàng bảo đảm thống nhất, chính xác theo quy định của thị trường nhập khẩu; chủ động trao đổi với cơ quan có thẩm quyền nước nhập khẩu để làm rõ quy định, phương pháp kiểm tra, thời điểm áp dụng," ông Nam nói.
Đối với Hiệp hội ngành hàng, ông Nam cho rằng cần phổ biến kịp thời các yêu cầu SPS đến doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất theo từng ngành hàng; xây dựng tài liệu hướng dẫn ngắn gọn theo từng thị trường và sản phẩm, tập trung vào các yêu cầu có nguy cơ ảnh hưởng trực tiếp đến xuất khẩu; tổng hợp khó khăn để kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước xử lý hoặc trao đổi với nước nhập khẩu.
Với doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, giải pháp quan trọng là chủ động cập nhật, rà soát yêu cầu SPS của thị trường trước khi tổ chức sản xuất và ký hợp đồng xuất khẩu; kiểm soát chặt vật tư đầu vào, đặc biệt là thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, hóa chất, thức ăn chăn nuôi và phụ gia, thực hiện đầy đủ nhật ký sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát từng lô hàng...
Tại họp báo, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết thời gian tới, bộ sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến từng thị trường, ngành hàng; qua đó chủ động tháo gỡ các rào cản kỹ thuật, đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hoàn thiện yêu cầu về truy xuất nguồn gốc.
Các vướng mắc với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực cũng được tập trung xử lý nhằm duy trì đà tăng trưởng và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản./.