Trong bối cảnh nền kinh tế số đang lan tỏa mạnh mẽ, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu cấp thiết, sống còn đối với ngành nông nghiệp.
Tại Cà Mau - vùng đất địa đầu Tổ quốc có thế mạnh về thủy sản và nổi bật với những mô hình sinh thái đặc thù như lúa-tôm, chuyển đổi số đang đóng vai trò là “mắt xích” quan trọng giúp tối ưu hóa sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và mở rộng thị trường tiêu thụ cho các mặt hàng nông, thủy sản chủ lực.
Từ thực tiễn ở cấp cơ sở, hiệu quả của chuyển đổi số đã và đang hiện hữu sinh động, tạo động lực mới cho nông dân và các hợp tác xã trên địa bàn tỉnh Cà Mau bứt phá.
Bài toán liên kết chuỗi giá trị và thực tiễn số hóa từ cấp cơ sở
Nhìn nhận về vai trò của công nghệ đối với sự phát triển của ngành nông nghiệp địa phương, ông Nguyễn Bình Thuận, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau nhấn mạnh Cà Mau là vùng đất có mô hình lúa- tôm đặc thù, mang lại giá trị sinh thái cao và phù hợp với điều kiện biến đổi khí hậu. Đây chính là lợi thế lớn để phát triển nông nghiệp sinh thái, nâng cao hiệu quả và gia tăng giá trị cho nông sản địa phương.
Tuy nhiên, để phát triển bền vững, ngành nông nghiệp địa phương đòi hỏi những sản phẩm lúa gạo có chất lượng tốt hơn, an toàn hơn, có thương hiệu và bán được với giá trị cao hơn.
Đặt vấn đề về giải pháp căn cơ cho bài toán này, ông Nguyễn Bình Thuận khẳng định, để các sản phẩm lúa gạo phát triển bền vững, rất cần xây dựng được cả một chuỗi giá trị.
Chuỗi giá trị phải bắt đầu từ nguồn giống và vùng nguyên liệu, tiếp đến là quy trình sản xuất đồng bộ, chất lượng sản phẩm, thu hoạch và bảo quản, chế biến, đóng gói, truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại và cuối cùng là thị trường tiêu thụ.
“Trong chuỗi giá trị đó, người nông dân phải là chủ thể và là người được hưởng lợi xứng đáng nhất. Doanh nghiệp phải là người đồng hành ngay từ đầu, cùng xây dựng vùng nguyên liệu và xác định tiêu chuẩn sản phẩm thay vì chỉ tham gia vào khâu thu mua. Các cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ kỹ thuật, xây dựng vùng trồng, chuẩn hóa chất lượng, xúc tiến thương mại và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc cho các hộ dân,” ông Nguyễn Bình Thuận nhấn mạnh.
Đồng quan điểm đó, ông Nguyễn Trần Thức, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau cho rằng chuyển đổi số chính là xu thế tất yếu để thúc đẩy liên kết và tiêu thụ sản phẩm; trong đó “nông dân phải là chủ thể trong chuyển đổi số.”
Theo ông Thức, công nghệ số giúp tạo thuận lợi lớn trong việc quảng bá sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và gia tăng giá trị nông sản cho người dân, giúp xây dựng và số hóa hồ sơ mã số vùng trồng để đảm bảo hệ thống dữ liệu minh bạch. Đồng thời mang lại sự tiện lợi, tin cậy cho doanh nghiệp trong việc mở rộng đầu tư lẫn xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung, chất lượng cao.
Ý nghĩa của công cuộc chuyển đổi số thể hiện rõ nét nhất khi bước vào thực tiễn sản xuất tại từng địa phương, từng hợp tác xã. Đơn cử là Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình (xã Vĩnh Lộc) là một ví dụ điển hình về việc chủ động đưa công nghệ về với đồng ruộng, lấy kinh tế hợp tác làm nòng cốt.
Thành lập từ tháng 11 năm 2018, đến nay hợp tác xã đã phát triển lên trên 290 thành viên, quản lý diện tích canh tác hơn 733ha với mô hình lúa-tôm và các mô hình kinh tế kết hợp.
Hợp tác xã tổ chức thực hiện kinh doanh và dịch vụ đa dạng trên nhiều lĩnh vực như: Dịch vụ trồng trọt, sản xuất nông nghiệp-thủy sản, cung ứng giống và vật tư nông nghiệp-thủy sản và sản xuất, mua bán lúa, gạo.
Chia sẻ về hành trình đưa công nghệ về đến ruộng đồng quê hương, ông Nông Văn Thạch, Chủ tịch Hội đồng Quản trị - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp tổng hợp Ba Đình nhấn mạnh chuyển đổi số là xu thế phát triển nông nghiệp hiện đại, việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào sản xuất là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm, Hợp tác xã Ba Đình đã chủ động triển khai nhiều giải pháp công nghệ vào quy trình sản xuất lúa gạo và đạt được nhiều kết quả tích cực.
Cụ thể, Hợp tác xã đã mạnh dạn đầu tư, đưa máy bay không người lái (drone) và máy sạ cụm vào khâu gieo sạ lúa, giúp gieo sạ nhanh, đồng đều, tiết kiệm hạt giống, giảm chi phí nhân công, giảm sâu bệnh.
Đáng chú ý, 100% diện tích sản xuất lúa của Hợp tác xã hiện nay đã sử dụng máy gặt đập liên hợp trong thu hoạch, giúp đẩy nhanh tiến độ, giảm thất thoát sau thu hoạch và bảo đảm chất lượng hạt lúa.
Bên cạnh đó, Hợp tác xã áp dụng phần mềm FaceFarm trong quản lý và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Toàn bộ quy trình sản xuất từ gieo trồng đến thu hoạch đều được ghi nhận minh bạch, giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra thông tin, từ đó nâng cao uy tín của Hợp tác xã trên thị trường.
Chủ tịch Hội đồng Quản trị - Giám đốc Hợp tác xã NNTH Ba Đình Nông Văn Thạch, khẳng định việc ứng dụng công nghệ số không chỉ dừng lại ở khâu quản lý mà còn giúp Hợp tác xã Ba Đình tăng cường kết nối thị trường, tiếp cận nhiều đối tác kinh doanh, gia tăng giá trị sản phẩm và mở rộng đầu ra.
Ông Nguyễn Hoàng Vũ, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vĩnh Lộc cho biết địa phương xác định chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Từ đó, Ủy ban Nhân dân xã đã xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị theo hướng “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm” để tập trung triển khai đồng bộ công tác chuyển đổi số.
Định hướng trọng tâm của chính quyền địa phương là tập trung tuyên truyền, hướng dẫn người dân thay đổi tư duy sản xuất và ứng dụng công nghệ vào đời sống; đẩy mạnh minh bạch thông tin sản phẩm, áp dụng truy xuất nguồn gốc nông sản và đưa các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của địa phương lên các sàn thương mại điện tử, phù hợp với xu hướng phát triển và tình hình thực tế hiện nay.
Tháo gỡ “điểm nghẽn” để bứt phá bền vững
Cùng những thành quả bước đầu rất đáng ghi nhận, hành trình chuyển đổi số nông nghiệp tại cấp cơ sở ở Cà Mau vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức xuất phát từ cả hạ tầng lẫn nguồn lực con người.
Đánh giá thẳng thắn về những hạn chế tại địa phương, ông Nguyễn Hoàng Vũ, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vĩnh Lộc chỉ ra rằng chất lượng nguồn nhân lực làm công tác chuyển đổi số ở cấp xã còn tương đối hạn chế, rất thiếu cán bộ hay nhân sự có chuyên môn sâu về công nghệ. Mặt khác, nguồn lực kinh phí đầu tư cho cơ sở hạ tầng số tại địa phương còn gặp rất nhiều khó khăn, chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát triển.
Dưới góc độ đơn vị trực tiếp sản xuất, ông Nông Văn Thạch - Giám đốc Hợp tác xã Ba Đình cũng chia sẻ những rào cản thực tế: Kinh phí đầu tư cho ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số là rất lớn, cần sự hỗ trợ nhiều hơn nữa từ các cơ quan chức năng để mua sắm thêm trang thiết bị phục vụ, bởi hiện nay Hợp tác xã chủ yếu mới dừng lại ở việc ký liên kết với đối tác để phục vụ dịch vụ cho thành viên là chính.
Bên cạnh đó, việc triển khai chuyển đổi số đến từng thành viên Hợp tác xã cần khoảng thời gian dài để bà con làm quen, thực hiện thường xuyên mới nhuần nhuyễn. Các phần mềm ứng dụng hiện nay đòi hỏi phải đơn giản hơn, dễ thao tác hơn vì trình độ của đa số nông dân còn hạn chế.
Việc liên kết tiêu thụ sản phẩm vẫn chưa thực sự ổn định, còn gặp nhiều khó khăn do thị trường biến động lớn. Năng lực khai thác thông tin, định hướng chiến lược, xây dựng kế hoạch chuyển đổi số, tiếp cận thị trường số, làm việc trên môi trường không gian mạng hay mức độ sẵn sàng ứng dụng và tiếp nhận đổi mới khoa học, kỹ thuật của người dân vẫn còn nhiều hạn chế.
Để khắc phục những "điểm nghẽn" này và thúc đẩy chuyển đổi số đi vào chiều sâu, trên phương diện chính quyền, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vĩnh Lộc Nguyễn Hoàng Vũ cho rằng cần quan tâm hơn trong việc xem xét hỗ trợ đầu tư hạ tầng số, hỗ trợ về mặt công nghệ và trang thiết bị để tạo điều kiện thuận lợi cho công tác chuyển đổi số tại cấp cơ sở đi đúng định hướng, đạt hiệu quả thiết thực.
Ông Nông Văn Thạch kiến nghị ngành chuyên môn tiếp tục hỗ trợ vốn, chính sách ưu đãi cho Hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao; tăng cường các chương trình đào tạo về chuyển đổi số trong nông nghiệp; hỗ trợ kết nối tiêu thụ sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất lúa gạo là hướng đi đúng đắn và tất yếu. Hợp tác xã chúng tôi sẽ tiếp tục nỗ lực đổi mới, phát triển sản xuất theo hướng hiện đại, bền vững, góp phần nâng cao đời sống cho thành viên và đóng góp vào sự phát triển chung của ngành nông nghiệp.
Nhìn một cách tổng thể, công cuộc chuyển đổi số tại Cà Mau không chỉ đơn thuần là việc áp dụng các công cụ công nghệ hay phần mềm tin học vào quản lý, mà mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc trong việc định hình lại phương thức sản xuất nông nghiệp của vùng đất Mũi.
Việc đẩy mạnh chuyển đổi số từ cấp cơ sở từ các hộ gia đình đến các hợp tác xã đã và đang tạo ra bước chuyển mình mạnh mẽ từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp."
Hơn thế nữa, chuyển đổi số còn khẳng định và phát huy vai trò chủ thể của người nông dân trong chuỗi giá trị, giúp họ chủ động tiếp cận tri thức mới, làm chủ công nghệ và hưởng lợi xứng đáng từ sức lao động của mình.
Với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền các cấp, sự chủ động của các hợp tác xã và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp, công cuộc chuyển đổi số tại Cà Mau hứa hẹn sẽ tiếp tục lan tỏa sâu rộng, trở thành động lực then chốt thúc đẩy kinh tế nông nghiệp địa phương phát triển hiện đại, bền vững và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu trong giai đoạn mới./.
Trao chứng nhận cấp quốc tế cho vùng chuyên canh lúa-tôm ở Cà Mau
Tổ chức Liên minh thủy sản toàn cầu vừa trao chứng nhận cấp quốc tế tiêu chuẩn BAP (thực hành nuôi trồng thủy sản tốt nhất) cho tôm Cà Mau.
