Sau khi hợp nhất, Lâm Đồng sở hữu không gian văn hóa đa dạng hàng đầu cả nước với hệ thống di sản phong phú của 49 dân tộc.
Đây là lợi thế để địa phương thúc đẩy bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch, công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, từng bước đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, động lực thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
Phát huy giá trị di sản, tạo động lực phát triển
Lâm Đồng là nơi giao thoa của nhiều không gian văn hóa đặc trưng từ Tây Nguyên đến duyên hải Nam Trung Bộ.
Từ Không gian văn hóa Cồng chiêng của đồng bào K'Ho, Mạ, M'Nông trên cao nguyên; văn hóa Chăm ở vùng ven biển Bình Thuận (cũ); đến các giá trị địa chất, khảo cổ của Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông đã tạo nên bức tranh di sản phong phú, mang đậm bản sắc và trở thành lợi thế khác biệt trong phát triển.
Hiện toàn tỉnh có 145 di tích được xếp hạng, gồm 3 di tích quốc gia đặc biệt, 59 di tích quốc gia và 83 di tích cấp tỉnh; cùng 10 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Địa phương còn sở hữu 7 danh hiệu và di sản được UNESCO ghi danh hoặc công nhận, gồm Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Langbiang, Mộc bản triều Nguyễn, nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam Bộ, nghệ thuật làm gốm của người Chăm và Đà Lạt - Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực âm nhạc.
Những năm qua, tỉnh tập trung tu bổ, tôn tạo các di tích lịch sử; đầu tư nâng cấp hệ thống thiết chế văn hóa từ tỉnh đến cơ sở; phát triển bảo tàng, thư viện, trung tâm văn hóa và các không gian sinh hoạt cộng đồng.
Cùng với đó, công tác kiểm kê, sưu tầm, số hóa di sản được đẩy mạnh, góp phần lưu giữ lâu dài các giá trị truyền thống, đồng thời giúp người dân và du khách tiếp cận di sản thuận lợi hơn trên môi trường số.
Việc bảo tồn gắn với khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa đã từng bước tạo động lực cho phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa. Các lễ hội hoa, lễ hội trà, lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc; chương trình trình diễn cồng chiêng, làng nghề truyền thống cùng kho tàng ẩm thực bản địa đang trở thành những sản phẩm đặc trưng, góp phần nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.
Hiệu quả của hướng đi này được phản ánh qua sự tăng trưởng của ngành du lịch. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Lâm Đồng đón gần 12 triệu lượt khách, tăng hơn 18% so với cùng kỳ năm trước; trong đó khách quốc tế đạt khoảng 825.000 lượt, tăng 18,6%. Tổng doanh thu du lịch đạt hơn 33.310 tỷ đồng, tăng trên 22% so với cùng kỳ năm 2025.
Không gian văn hóa của tỉnh tiếp tục được mở rộng với việc đưa vào khai thác Quảng trường Trung tâm Gia Nghĩa và Khu liên hợp Bảo tàng-Thư viện-Công viên tại phường Bắc Gia Nghĩa.
Khánh thành ngày 25/7, công trình có diện tích hơn 24ha, tổng vốn đầu tư gần 525 tỷ đồng, là tổ hợp quảng trường lớn nhất khu vực Tây Nguyên-Duyên hải Nam Trung Bộ hiện nay.
Theo anh Trần Văn Minh, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh, kiến trúc quảng trường lấy cảm hứng từ hình tượng miệng núi lửa - biểu tượng của Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông tạo ấn tượng mạnh.
Không gian quảng trường kết hợp bảo tàng, thư viện và công viên được quy hoạch đồng bộ, hứa hẹn trở thành điểm đến mới, kết nối các tuyến tham quan địa chất, văn hóa và thương mại của địa phương.
Theo bà Nguyễn Lan Ngọc, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng, cùng với lợi thế về cảnh quan thiên nhiên, địa phương xác định xây dựng hình ảnh điểm đến an toàn, thân thiện và giàu bản sắc là yếu tố quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh. Điều giữ chân du khách không chỉ là khí hậu, cảnh quan mà còn là sự mến khách, cảm giác bình yên và những giá trị văn hóa đặc trưng của vùng đất.
Mục tiêu của ngành du lịch là để mỗi du khách khi đến Lâm Đồng đều cảm thấy gần gũi như đang ở chính ngôi nhà của mình, qua đó tạo dấu ấn khác biệt và khuyến khích du khách quay trở lại.
Tăng nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa
Cùng với việc phát huy giá trị di sản, Lâm Đồng đang ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư đồng bộ cho lĩnh vực văn hóa. Ủy ban Nhân dân tỉnh vừa ban hành quyết định phân bổ dự toán ngân sách nhà nước và kế hoạch đầu tư công năm 2026 thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035 (giai đoạn 1 từ năm 2025-2030), với tổng nguồn vốn gần 392 tỷ đồng.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng Võ Ngọc Hiệp yêu cầu các địa phương hoàn thành phân bổ chi tiết nguồn vốn trước ngày 10/8, khẩn trương triển khai các dự án, bảo đảm giải ngân đúng tiến độ và sử dụng hiệu quả nguồn lực được giao.
Nguồn vốn tập trung đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và phát huy các giá trị văn hóa trên địa bàn. Theo đó, vốn đầu tư công được giao cho các xã, phường và đặc khu triển khai các dự án theo phân cấp; kinh phí sự nghiệp ưu tiên xây dựng hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam, phát triển văn hóa đọc, đầu tư thư viện lưu động đa phương tiện, tăng cường truyền thông, quảng bá các giá trị văn hóa và nâng cấp hệ thống thư viện, thiết chế văn hóa trong trường học.
Cùng với đầu tư hạ tầng, tỉnh xác định phát triển nguồn nhân lực là yếu tố quyết định nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa.
Địa phương chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ ngành văn hóa theo hướng chuyên nghiệp, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ thông qua số hóa di sản văn hóa vật thể, phi vật thể, hiện đại hóa hoạt động của bảo tàng, thư viện và các thiết chế văn hóa. Qua đó, mở rộng khả năng tiếp cận của người dân, du khách trên môi trường số; đồng thời tạo ra các sản phẩm, dịch vụ văn hóa mới gắn với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa.
Việc triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa không chỉ tạo nguồn lực đầu tư đồng bộ cho hệ thống thiết chế văn hóa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản mà còn góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.
Thời gian tới, Lâm Đồng tiếp tục huy động các nguồn lực xã hội, tăng cường đào tạo nhân lực, đẩy mạnh chuyển đổi số, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch và công nghiệp văn hóa, từng bước đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội bền vững./.