Có những bức ảnh không chỉ ghi lại lịch sử. Có những bức ảnh với sứ mệnh truyền tải sự thật đã đánh thức lương tri, xây nhịp cầu đoàn kết giữa các dân tộc.
Những bức ảnh của Thông tấn xã Việt Nam cung cấp cho Hội hữu nghị Nhật - Việt từ những năm 1950 của thế kỷ trước đã làm tròn sứ mệnh đó.
Tại văn phòng Hội hữu nghị Nhật-Việt ở quận Toshima, thủ đô Tokyo, trong một buổi chiều nắng nhẹ, có những con người tóc đã ngả màu đang cùng nhau ôn lại quá khứ.
Những tấm áp phích, những bức ảnh được lưu trữ đã làm sống lại ký ức của một thời thanh xuân đầy ý nghĩa.
Ngoại giao nhân dân
Nhà báo Kitagawa Toshifumi, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp tại Tokyo, Hội Hữu nghị Nhật-Việt, cho biết sau khi Hiệp định Geneva được ký kết vào năm 1954, những binh sỹ Nhật Bản từng tham gia Việt Minh trong cuộc kháng chiến chống Pháp được yêu cầu trở về Nhật Bản.
Trong số đó, có những người mong muốn duy trì sự gắn kết với Việt Nam. Đây chính là những người đóng vai trò trung tâm trong việc phát động phong trào ủng hộ nền độc lập và thống nhất của Việt Nam, đồng thời mong muốn thiết lập quan hệ hữu nghị với một Việt Nam thống nhất. Đó là cơ sở để Hội Hữu nghị Nhật-Việt được thành lập vào năm 1955.
Theo lời kể của Tổng thư ký Hội hữu nghị Nhật-Việt, Giáo sư Furuta Motoo, Hội hữu nghị Nhật-Việt có quan hệ hợp tác với Ủy ban Hòa bình Việt Nam ngay từ ngày đầu thành lập.
Đến năm 1965, Hội Hữu nghị Nhật-Việt thiết lập được mối quan hệ có hệ thống với nhiều cơ quan, tổ chức của Việt Nam, trong đó có Thông tấn xã Việt Nam.
Tại Việt Nam, Hội Hữu nghị Việt Nam-Nhật Bản được thành lập năm 1965. Tháng 6 năm đó, đoàn đại biểu hữu nghị nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do nhà báo Lưu Quý Kỳ làm trưởng đoàn và nhà khoa học Lương Định Của làm phó trưởng đoàn đã đến Nhật Bản tham dự Đại hội thường niên kỷ niệm 10 năm thành lập Hội Hữu nghị Nhật-Việt. Từ hoạt động giao lưu này, Hội hữu nghị Nhật-Việt bắt đầu nhận được tài liệu của Thông tấn xã Việt Nam.
Nhà báo Kitagawa cho biết nhiều tổ chức, đoàn thể như đoàn thể phụ nữ, thanh niên, công đoàn, sinh viên Nhật Bản… tham gia vào các hoạt động ủng hộ Việt Nam, gửi hàng hóa, vật tư cứu trợ, hỗ trợ sang Việt Nam.
Hội Hữu nghị Nhật-Việt cũng nằm trong mạng lưới đó. Có những hoạt động được thực hiện thông qua Hội Hữu nghị Nhật-Việt, nhưng bên cạnh đó còn có những mối liên hệ trực tiếp với các tổ chức tương ứng ở Việt Nam, như Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam.
Kể lại câu chuyện đoàn kết với nhân dân Việt Nam, bà Komatsu Miyuki, Hội viên Hội Hữu nghị, nhớ lại: “Một đất nước nhỏ bé như Việt Nam lại đang phải chiến đấu với một nước lớn. Vì vậy, có rất nhiều sinh viên, người đi làm, công nhân và những người khác nghĩ rằng 'Nhất định chúng ta phải hỗ trợ Việt Nam thật nhiều,' và chúng tôi đã tập hợp lại rất đông. Lúc đó với những người đi làm có phong trào trích một ngày lương ủng hộ Việt Nam.”
Hội Hữu nghị cũng đã phát động việc bán bút mực để lấy tiền ủng hộ Việt Nam.
Nhà báo Kitagawa Toshifumi hồi tưởng: “Hồi đó tôi là sinh viên, chúng tôi chưa có lương nhưng khi sinh viên chúng tôi đi uống với nhau, phần tiền thừa nhận lại sau khi thanh toán chúng tôi luôn quyên vào quỹ ủng hộ Việt Nam”.
Ông Yanagi Yozi, Chánh văn phòng Hội Hữu nghị, kể lại: “Ngay sau khi vào làm, vào đầu những năm 1970, tại nơi tôi làm việc cũng thường xuyên có những hoạt động vận động, kêu gọi hỗ trợ Việt Nam. Ngoài ra, thông qua công đoàn, tôi cũng tích cực tham gia các cuộc mít tinh và hoạt động ủng hộ Việt Nam.”
Giáo sư Furuta nhận định mối quan hệ chặt chẽ với nhiều cơ quan, đoàn thể của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có hai ý nghĩa lịch sử lớn. Mối quan hệ này đóng vai trò tích cực vào việc phát triển phong trào tại Nhật Bản phản đối chiến tranh xâm lược của Mỹ và ủng hộ nhân dân Việt Nam.
Ý nghĩa thứ hai chính là ngoại giao nhân dân giữa hai nước đã phát triển mạnh mẽ ngay cả khi hai nước chưa lập quan hệ chính thức. Giáo sư khẳng định đó chính là một tiền đề cho Chính phủ Nhật Bản thiết lập quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vào tháng 9/1973.
Những bức ảnh quý giá thực hiện sứ mệnh lịch sử
Giữa những tháng ngày chiến tranh tại Việt Nam, khi thông tin liên lạc giữa Việt Nam với thế giới vô cùng khó khăn, những bức ảnh của Thông tấn xã Việt Nam đã hiện diện tại Nhật Bản và trở thành một động lực quan trọng để thúc đẩy phong trào ủng hộ Việt Nam.
Nhà báo Toshifumi Kitagawa cho biết Hội Hữu nghị có quan hệ hợp tác với hãng thông tấn Japan Press Service của Nhật Bản. Vào thời điểm đó, Thông tấn xã Việt Nam đã truyền ảnh bằng tín hiệu điện đến Japan Press Service, Sau khi nhận ảnh, Japan Press Service in và phân phối những bức ảnh đó đến nhiều đoàn thể khác nhau.
Theo ký ức của các hội viên, ảnh của Thông tấn xã Việt Nam còn được gửi trực tiếp đến Nhật Bản theo nhiều cách khác nhau. Có những bức ảnh được những người Nhật Bản đem từ Việt Nam sang. Có những bức ảnh được những người Nhật quen thuộc với Việt Nam nghiên cứu và ghi chú thích.
Hội hữu nghị là một trong những đoàn thể tiếp nhận những bức ảnh đó. Những bức ảnh được sử dụng để làm thành những tấm áp-phích cỡ lớn, hoặc tổ chức các cuộc triển lãm ảnh, giới thiệu và tuyên truyền cho nhân dân Nhật Bản biết tình hình đang diễn ra tại Việt Nam.
Đó là những ápphích, bức ảnh kêu gọi đoàn kết với Việt Nam, quyên góp, gây quỹ hỗ trợ Việt Nam. Nhà báo Kitagawa cho rằng những bức ảnh của Thông tấn xã đã được sử dụng rất hiệu quả và đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động của Hội.
Theo Giáo sư Furuta, các cán bộ chủ chốt của Hội hữu nghị Nhật - Việt, trong đó có Giáo sư Furuta, đều thuộc thế hệ tham gia phong trào ủng hộ nhân dân Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, đã chứng kiến trực tiếp hiệu quả của những bức ảnh đó tại Nhật Bản.
Khi nhìn lại những bức ảnh, những tấm áp phích đã ngả màu, hồi tưởng lại quá khứ, ông Yanagi, nhà báo Kitagawa và bà Komatsu đã bồi hồi chia sẻ: “Đó là một phần trong cuộc đời.” Với họ, Việt Nam là một phần thanh xuân đáng trân trọng và đầy ý nghĩa.
Sự gắn bó đoàn kết giữa nhân dân hai nước trong thời kỳ hiện đại không chỉ gói gọn trong 50 năm. Đó là một lịch sử được xây dựng từ những người dân Nhật Bản, là những binh sỹ từng sát cánh với Việt Minh và những thanh niên hăng hái tham gia phong trào ủng hộ nhân dân Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ…
Nền tảng này trở nên vững chắc với sự tham gia của đông đảo các đoàn thể, tổ chức từ hai nước. Trong quá trình này, những bức ảnh của Thông tấn xã Việt Nam đã gánh một sứ mệnh cao cả, trở thành một trong những động lực để thúc đẩy sự đoàn kết giữa nhân dân hai nước.
Trong sự bồi hồi xúc động khi nhớ lại những năm tháng đó, Giáo sư Furuta khẳng định những bức ảnh của Thông tấn xã đã làm tròn “nhiệm vụ” tại Nhật Bản.
Hội hữu nghị Nhật-Việt bày tỏ lòng cảm ơn chân thành Thông tấn xã Việt Nam và nhân dân Việt Nam đã cung cấp những tài liệu vô cùng quý giá. Giáo sư Furuta bày tỏ hy vọng “sẽ truyền lại lịch sử quý giá cho các thế hệ trẻ để góp phần xây dựng mối quan hệ hữu nghị giữa hai nước phù hợp với thời đại mới”./.