Tại xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị, hàng chục ha rừng tự nhiên bị chặt phá trong thời gian dài để chuyển sang trồng keo. Đằng sau những quả đồi bị phát trắng, những cánh rừng bị “xẻ thịt” là hàng loạt bất cập kéo dài trong quản lý đất đai, bảo vệ rừng và xử lý vi phạm.
Phóng viên TTXVN thực hiện 3 bài viết: "Sai lệch hồ sơ, rừng tự nhiên “chảy máu”, phản ánh thực trạng phá rừng tại Bố Trạch, phân tích những “điểm nghẽn” pháp lý kéo dài nhiều năm và đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tháo gỡ các “nút thắt” trong quản lý, nhằm bảo vệ diện tích rừng tự nhiên còn lại một cách bền vững.
Từ những tín hiệu bất thường trên ảnh viễn thám đến các chuyến kiểm tra thực địa, bức tranh rừng tự nhiên ở xã Bố Trạch (Quảng Trị) dần lộ rõ những mảng tối.
Hàng chục điểm biến động, hàng chục hécta bị tác động chỉ trong thời gian ngắn, đặt ra câu hỏi về hiệu quả giám sát và năng lực ngăn chặn. Đằng sau những khoảng đồi trọc là câu chuyện dài về áp lực sinh kế, lỗ hổng quản lý và những ràng buộc pháp lý khó gỡ.
Hàng chục hécta rừng bị “xẻ thịt”
Ngày 6/5, theo ghi nhận của phóng viên TTXVN tại khoảnh 3, tiểu khu 244A thuộc xã Bố Trạch (Quảng Trị) cho thấy, một diện tích lớn rừng tự nhiên đã bị chặt phá, nằm xen kẽ với những khoảnh rừng còn xanh tốt. Nhiều cây rừng có đường kính trung bình, thậm chí cả những cây lớn cũng bị đốn hạ. Một khung cảnh rất ngổn ngang.
Tại hiện trường, một số quả đồi chụm vào nhau đã bị chặt trọc, để lộ đất trống. Người dân đã đưa máy xúc vào mở các tuyến đường lớn, đủ cho xe tải ra vào vận chuyển keo tràm. Nhiều khoảnh rừng sau khi bị chặt hạ đang được để khô, một số khu vực đã bị đốt cháy, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sinh thái.
Thời điểm kiểm tra, lực lượng chức năng gồm: Cán bộ Chi cục Kiểm lâm Quảng Trị, Hạt Kiểm lâm Bố Trạch, Công an xã Bố Trạch cùng lãnh đạo chính quyền địa phương đã trực tiếp có mặt tại hiện trường để ghi nhận, đánh giá thực tế mức độ thiệt hại.
Trước cảnh tượng nhiều diện tích rừng tự nhiên bị chặt phá nham nhở, xen lẫn những khoảng đồi trọc và dấu vết đốt cây rừng còn mới, không ít cán bộ bày tỏ sự lo ngại, trăn trở trước nguy cơ mất rừng và những tác động tiêu cực đến môi trường sinh thái, an ninh rừng trên địa bàn.
Kết quả kiểm tra bước đầu xác định, có 23 điểm biến động rừng tự nhiên với tổng diện tích 28,81ha; trong đó 20 điểm đã bị phá rừng (23,64ha) và 3 điểm đang phát luống có nguy cơ tiếp tục bị xâm hại (5,17ha).
Trước đó, ngày 26/3/2026, Trạm Kiểm lâm Xuân Sơn đã phát hiện 3 điểm phá rừng trái pháp luật và báo cáo chính quyền địa phương.
Đáng chú ý, tình trạng xâm hại rừng tại Bố Trạch không phải mới phát sinh. Theo Hạt Kiểm lâm Bố Trạch, từ năm 2021, đã từng xảy ra đợt phá rừng tự nhiên với quy mô lớn khi một số hộ dân thuộc xã Hưng Trạch, huyện Bố Trạch (cũ) ồ ạt chặt phá rừng.
Trước diễn biến phức tạp, Hạt Kiểm lâm đã tham mưu Ủy ban Nhân dân huyện Bố Trạch (cũ) đã thành lập đoàn công tác tổ chức kiểm tra, rà soát toàn bộ hiện trạng rừng.
Quá trình rà soát được triển khai trên quy mô rộng, với sự tham gia của chính quyền cơ sở và trưởng thôn, tiến hành kiểm tra 157 hộ dân. Kết quả, lực lượng chức năng đã lập 154 biên bản kiểm tra hiện trạng rừng, đồng thời yêu cầu các hộ ký cam kết không tác động đến diện tích rừng tự nhiên cho đến khi hoàn tất việc cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
Sau đợt rà soát, diện tích rừng tự nhiên còn lại được xác định là 168,301ha, thuộc 117 hộ quản lý.
Tuy nhiên, theo đánh giá của cơ quan chức năng, những biện pháp như “ký cam kết” mới chỉ mang tính tạm thời. Khi những vướng mắc về pháp lý chưa được tháo gỡ, đặc biệt là sự sai lệch giữa hồ sơ và thực tế sử dụng đất, tình trạng phá rừng vẫn tiếp tục tái diễn theo từng đợt, với mức độ ngày càng phức tạp hơn.
Những con số trên phản ánh một thực tế, diễn biến xâm hại rừng không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đã lan rộng theo cụm, theo tuyến. Sau khi chặt hạ, một số khu vực nhanh chóng được phát dọn, đốt thực bì và chuẩn bị trồng keo, cho thấy tính toán rõ ràng về chuyển đổi mục đích sử dụng.
Ông Trần Quang Thông, Phó Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Xuân Sơn (Hạt Kiểm lâm Bố Trạch, Quảng Trị) cho biết đơn vị đã thường xuyên tổ chức kiểm tra thực địa, đồng thời chủ động nắm bắt thông tin từ quần chúng nhân dân để phục vụ công tác quản lý, bảo vệ rừng.
Tuy nhiên, theo ông Thông, diện tích rừng được giao phụ trách rất lớn, lên tới hơn 20.600ha rừng, trong khi lực lượng của trạm chỉ có 3 cán bộ, dẫn đến nhiều khó khăn trong việc kiểm soát toàn diện, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng.
“Với địa bàn rộng, địa hình phức tạp, nếu không có sự phối hợp đồng bộ của các lực lượng và người dân thì rất khó kiểm soát hết các điểm nóng phát sinh liên quan đến chặt phá rừng. Đặc biệt, nhiều khu vực rừng nằm xa khu dân cư, đường đi lại khó khăn, gây trở ngại cho công tác xác minh, xử lý. Trong khi đó, một số trường hợp người dân lợi dụng thời điểm ban đêm hoặc những ngày nghỉ lễ để lén lút phát dọn, đốt thực bì, từng bước chuyển đổi sang trồng rừng sản xuất,” ông Trần Quang Thông nói.
Lỗ hổng giám sát
Trước diễn biến phức tạp, Ủy ban Nhân dân xã Bố Trạch đã ban hành nhiều chỉ đạo, thành lập tổ công tác liên ngành để tăng cường kiểm tra, tuần tra và xử lý vi phạm.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy các biện pháp này vẫn chưa đủ sức ngăn chặn tình trạng phá rừng, khi nhiều diện tích tiếp tục bị xâm hại trong thời gian ngắn, thậm chí có dấu hiệu tái diễn theo từng đợt. Từ thực tế này, vấn đề đặt ra không chỉ là giải pháp, mà còn là trách nhiệm trong quản lý, giám sát và xử lý vi phạm khi để xảy ra tình trạng phá rừng kéo dài.
Theo tìm hiểu của phóng viên TTXVN, nhiều ý kiến người dân cho rằng, họ chỉ làm theo giấy tờ được cấp. Bà Phan Thị Phương, thôn Cổ Giang 2 (xã Bố Trạch) cho biết, gia đình bà có hơn 1,4ha rừng trồng cây huỳnh từ Dự án cách đây hơn 15 năm. Tuy nhiên, cây phát triển chậm, không mang lại hiệu quả kinh tế. Khi thấy các hộ xung quanh chặt để trồng keo, gia đình bà cũng làm theo.
Điều đáng chú ý là trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của gia đình bà ghi rõ mục đích sử dụng là “đất có rừng trồng sản xuất.” Nếu giấy ghi là rừng tự nhiên thì chúng tôi không dám chặt để trồng keo, bà Phan Thị Phương khẳng định.
Ông Nguyễn Xuân Sơn, cùng thôn Cổ Giang 2 (xã Bố Trạch) cũng cho rằng người dân không hiểu hết quy định pháp luật, thấy sổ đỏ ghi “rừng trồng sản xuất” thì nghĩ là được phép khai thác. Ông Sơn cũng cho biết đã chặt hạ khoảng 1,5ha rừng cây bản địa, phơi khô, chờ đốt để trồng keo như bao hộ dân khác.
Những ý kiến này cho thấy trách nhiệm trước hết thuộc về khâu cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi không phản ánh đúng hiện trạng rừng, dẫn đến việc người dân hiểu sai quyền sử dụng đất và thực hiện các hành vi tác động đến rừng.
Ông Đoàn Văn Ngãi, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Bố Trạch cho biết lực lượng kiểm lâm đã thường xuyên theo dõi, phát hiện và báo cáo chính quyền địa phương, phối hợp triển khai các biện pháp bảo vệ rừng. Tuy nhiên, theo ông Ngãi, việc xử lý vi phạm gặp nhiều trở ngại do vướng mắc pháp lý.
“Diện tích rừng bị chặt chủ yếu là rừng tự nhiên, nhưng giấy chứng nhận lại ghi là “đất có rừng trồng sản xuất”, nên rất khó xác định hành vi vi phạm. Đây là điểm nghẽn lớn nhất trong xử lý,” ông Đoàn Văn Ngãi nói.
Dù vậy, thực tế cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận trách nhiệm trong công tác giám sát, ngăn chặn từ sớm. Bởi nhiều diện tích rừng bị chặt phá với quy mô lớn, diễn ra trong thời gian không ngắn, thậm chí có việc mở đường, đưa máy móc vào hiện trường nhưng chưa được phát hiện, ngăn chặn kịp thời.
Theo ông Đoàn Văn Ngãi, chỉ trong thời gian ngắn từ cuối tháng 3 đến đầu tháng 4/2026, diện tích rừng bị chặt phá đã lên gần 30ha. “Chúng tôi cũng không chắc tình trạng này sẽ dừng lại, vì vẫn có khả năng các hộ tiếp tục lén lút chặt phá,” ông Ngãi nói.
Bên cạnh đó, sự chênh lệch giữa hồ sơ quản lý và hiện trạng rừng cũng khiến công tác theo dõi diễn biến rừng thiếu chính xác, làm giảm hiệu quả cảnh báo sớm và khó xác định trách nhiệm cụ thể khi xảy ra vi phạm.
Có thể thấy, tình trạng phá rừng tại xã Bố Trạch không chỉ xuất phát từ áp lực sinh kế của người dân, mà còn là hệ quả của chuỗi trách nhiệm chưa được làm rõ.
Đặc biệt là từ khâu cấp giấy chứng nhận, công tác rà soát, cập nhật hiện trạng, đến việc tổ chức giám sát và xử lý vi phạm. Khi những “khoảng trống” này chưa được khắc phục, việc bảo vệ rừng sẽ vẫn đối mặt với nhiều thách thức và những cánh rừng tự nhiên tiếp tục đứng trước nguy cơ “âm thầm” chảy máu./.
