Ngày 29/10 tại Quảng Ninh, trong khuôn khổ Tuần lễ Số Quốc tế Việt Nam năm 2026, Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC - Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức Hội thảo quốc tế "Dịch vụ tin cậy xuyên biên giới: Thiết lập hạ tầng tin cậy số trong thời đại AI."
Niềm tin số phải trở thành một bộ phận thiết yếu của hạ tầng số
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Phạm Đức Long nhấn mạnh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong hoạt động quản lý, sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, các dịch vụ tin cậy như chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu không chỉ là những giải pháp công nghệ mà còn là bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế số, giúp xác minh chủ thể, bảo đảm tính xác thực, toàn vẹn và khả năng kiểm chứng các giao dịch điện tử.
Để thúc đẩy phát triển dịch vụ tin cậy tại Việt Nam, Thứ trưởng đề nghị tập trung vào bốn định hướng trọng tâm, gồm: hoàn thiện hành lang pháp lý, làm rõ điều kiện công nhận dịch vụ tin cậy nước ngoài; thúc đẩy liên thông kỹ thuật, nâng cao khả năng kiểm chứng chữ ký số, chứng thư số và bằng chứng điện tử; phát triển hệ sinh thái dịch vụ tin cậy gắn với nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp; đồng thời chủ động tăng cường hợp tác quốc tế, lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu rõ ràng để thử nghiệm các mô hình hợp tác trước khi từng bước mở rộng.
Đề cập đến vai trò của dịch vụ tin cậy trong xây dựng hệ sinh thái AI, Thứ trưởng Long nhấn mạnh yêu cầu chủ động xác thực nguồn gốc, kiểm chứng tính toàn vẹn của nội dung số, thay vì chỉ phát hiện và xử lý thông tin giả mạo sau khi xuất hiện. Đồng thời, cần xác định rõ thẩm quyền và trách nhiệm của các chủ thể khi AI ngày càng tham gia vào các giao dịch tự động, hướng tới xây dựng hệ sinh thái AI an toàn, minh bạch và đáng tin cậy.
Thứ trưởng cũng đề nghị NEAC và các đơn vị liên quan tổng hợp những khuyến nghị, kinh nghiệm từ Hội thảo để tham mưu các giải pháp triển khai phù hợp; đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế gắn với bảo đảm an toàn, bảo vệ dữ liệu và nâng cao năng lực tự chủ, hướng tới xây dựng hạ tầng tin cậy số có khả năng liên thông, phục vụ thiết thực người dân và doanh nghiệp.
Việt Nam từng bước xây dựng hạ tầng tin cậy số có khả năng kết nối quốc tế
Tại Hội thảo, ông Phạm Quốc Hoàn, Phó Giám đốc Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) cho biết Việt Nam đã từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý và hạ tầng chứng thực điện tử quốc gia, với nền tảng là Luật Giao dịch điện tử năm 2023 và các quy định pháp luật về dịch vụ tin cậy.
Hiện nay, hệ sinh thái dịch vụ tin cậy được mở rộng với ba loại hình gồm chứng thực chữ ký số, cấp dấu thời gian và chứng thực thông điệp dữ liệu. Trong đó, dịch vụ dấu thời gian giúp xác định thời điểm tồn tại của dữ liệu, còn dịch vụ chứng thực thông điệp dữ liệu hỗ trợ xác nhận việc gửi, nhận và lưu trữ thông điệp, tạo bằng chứng phục vụ xác minh giao dịch điện tử. Bên cạnh đó, NEAC đã xây dựng hệ thống eSign làm đầu mối kết nối các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, tạo thuận lợi cho việc triển khai và sử dụng dịch vụ.
Chia sẻ về nội dung công nhận dịch vụ tin cậy xuyên biên giới, ông Phạm Quốc Hoàn cho biết một trong những khó khăn hiện nay là quá trình xác minh chữ ký số nước ngoài vẫn còn nhiều thao tác thủ công, trong khi các quốc gia có sự khác biệt về chính sách chứng thực, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế quản lý. Để thúc đẩy liên thông, cần từng bước xây dựng cơ chế kết nối, trao đổi danh sách tin cậy (Trust List), xác định mức độ bảo đảm tương đương giữa các hệ thống và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia.
Về định hướng phát triển, Việt Nam hướng tới chuyển từ các dịch vụ chữ ký số riêng lẻ sang hệ sinh thái chứng thực thông điệp dữ liệu toàn diện, trong đó các giao dịch điện tử có thể được kiểm chứng về nguồn gốc, tính toàn vẹn và thời điểm tạo lập.
Đặc biệt, hạ tầng tin cậy số cần đáp ứng xu hướng chuyển từ giao dịch giữa con người sang giao dịch tự động giữa các hệ thống, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, tổ chức và cơ quan tại các quốc gia thực hiện giao dịch điện tử xuyên biên giới thuận lợi, an toàn và có khả năng xác minh lẫn nhau.
Tại Hội thảo, ông Vijayakumar Manjunatha Tổng Thư ký APKIC, chia sẻ kinh nghiệm hợp tác khu vực và đề xuất lộ trình từng bước thúc đẩy công nhận lẫn nhau. Theo kết quả khảo sát sơ bộ của APKIC năm 2026 tại 36 quốc gia và vùng lãnh thổ, phần lớn các quốc gia, vùng lãnh thổ đã có khung pháp lý về chữ ký số hoặc dịch vụ tin cậy, nhưng số lượng quốc gia có thỏa thuận công nhận lẫn nhau vẫn còn hạn chế.
Từ thực tiễn này, APKIC đề xuất cách tiếp cận theo từng giai đoạn: trước hết xác minh hệ thống tin cậy của đối tác, tiếp đến đối chiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và mức độ bảo đảm, sau đó tiến tới công nhận lẫn nhau trên cơ sở pháp lý phù hợp.
Đáng chú ý, thay vì triển khai trên phạm vi rộng ngay từ đầu, các quốc gia có thể lựa chọn những lĩnh vực có nhu cầu giao dịch lớn để thử nghiệm khả năng liên thông, đánh giá hiệu quả trước khi mở rộng hợp tác.
Trong khi đó, ông Fábio Rego, đại diện Ascertia (Vương quốc Anh), chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hạ tầng dịch vụ tin cậy có khả năng liên thông, nhấn mạnh vai trò của danh sách tin cậy, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế công nhận tương đương.
Theo diễn giả, kết nối kỹ thuật mới là một phần của bài toán. Để chữ ký số có thể được công nhận và sử dụng trong giao dịch xuyên biên giới, cần đồng thời giải quyết những khác biệt về pháp luật, cơ chế giám sát và mức độ bảo đảm tin cậy.
Với chủ đề này, ông Nazril Bin Mohd Ghani, đại diện Pos Digicert (Malaysia), chia sẻ định hướng kết nối các hạ tầng tin cậy quốc gia trong ASEAN. Theo đó, các quốc gia có thể duy trì hệ thống chứng thực riêng nhưng vẫn thúc đẩy liên thông thông qua những yêu cầu chung về pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế xác thực.
Những kinh nghiệm này cho thấy, công nhận chữ ký số xuyên biên giới không nhất thiết đòi hỏi xây dựng một hạ tầng chứng thực thống nhất, mà cần thiết lập được cơ chế kết nối và xác lập niềm tin giữa các hệ thống quốc gia.
Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp để Việt Nam nghiên cứu, từng bước thúc đẩy hợp tác quốc tế trên cơ sở hạ tầng chứng thực điện tử và khung pháp lý hiện có./.
Việt Nam nâng chuẩn ký số: Kết nối tập trung hướng đến tương lai số
Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Thông tư đặt ra các quy định kỹ thuật hiện đại đối với phần mềm ký số, phần mềm kiểm tra chữ ký số và Cổng kết nối dịch vụ chứng thực chữ ký số công cộng.
