Cử tri New Zealand bước vào cuộc tổng tuyển cử ngày 7/11 với một cục diện chính trị khó đoán định. Sức ép từ kinh tế suy yếu và chi phí sinh hoạt đắt đỏ đang đặt chính phủ của Thủ tướng Christopher Luxon trước phép thử lớn, trong khi thế giằng co giữa hai đảng chủ chốt khiến khả năng hình thành chính phủ liên minh trở thành một ẩn số.
Kết quả bỏ phiếu không chỉ quyết định lực lượng cầm quyền nhiệm kỳ tới, mà còn có thể định hình những ưu tiên kinh tế-xã hội và cách tiếp cận đối ngoại của quốc gia châu Đại Dương này.
Các cuộc thăm dò cuối cùng cho thấy đảng Quốc gia của Thủ tướng Christopher Luxon và Công đảng đối lập do cựu Thủ tướng Chris Hipkins lãnh đạo đang bám đuổi sát sao.
Khảo sát mới nhất của tập đoàn truyền thông 1News-Verian ghi nhận đảng Quốc gia dẫn trước với 30% tỷ lệ ủng hộ, chỉ nhỉnh hơn Công đảng 1 điểm phần trăm. Các đảng còn lại gồm đảng Xanh đạt 16%, ACT (10%), New Zealand trước tiên (New Zealand First) - 8% và đảng Cơ hội (6%).
Theo hệ thống bầu cử tỷ lệ hỗn hợp (MMP), không đảng nào có khả năng tự thành lập chính phủ. Cả khối trung hữu đương nhiệm gồm đảng Quốc gia, ACT và New Zealand trước tiên, lẫn khối đối lập gồm Công đảng, đảng Xanh và Te Pāti Māori đều chưa chắc giành được đa số ghế.
Đáng chú ý, đảng Cơ hội trung dung với tỷ lệ ủng hộ vượt ngưỡng 5% có thể trở thành nhân tố quyết định cán cân liên minh.
Thế giằng co này phản ánh xu hướng cử tri ngày càng ít gắn bó với các đảng phái truyền thống, đồng thời sẵn sàng cân nhắc những lựa chọn chính trị mới.
Vì vậy, cuộc bỏ phiếu ngày 7/11 có thể chưa khép lại cuộc đua quyền lực, mà chỉ mở đầu cho quá trình thương lượng liên minh kéo dài và phức tạp, với sự tham gia của ba, thậm chí bốn đảng.
Đằng sau cuộc cạnh tranh chính trị, kinh tế mới là vấn đề chi phối mạnh nhất lựa chọn của cử tri. Tỷ lệ thất nghiệp trong quý 3/2026 tăng lên 5,7%, mức cao nhất kể từ năm 2015, với khoảng 174.000 người không có việc làm.
Trong khi đó, GDP quý 2/2026 chỉ tăng 0,2%, còn lạm phát tính theo năm vẫn ở mức 3,7%. Khảo sát của Ipsos cho thấy gần 2/3 cử tri coi chi phí sinh hoạt và lạm phát là mối quan tâm hàng đầu, vượt cả y tế và việc làm. Đây cũng là điểm yếu lớn của chính phủ đương nhiệm.
Dù lạm phát đã phần nào được kiểm soát, nhiều hộ gia đình vẫn chưa cảm nhận rõ sự cải thiện trong đời sống. Khoảng cách giữa các chỉ số kinh tế vĩ mô và áp lực chi tiêu hằng ngày đang tạo thêm bất lợi cho đảng Quốc gia trước ngày bỏ phiếu.
Trong nỗ lực giữ quyền lực, đảng Quốc gia kêu gọi cử tri kiên nhẫn, cho rằng các chính sách thắt chặt chi tiêu công, giảm rào cản quy định và thúc đẩy đầu tư tư nhân cần thêm thời gian để phát huy hiệu quả. Thủ tướng Luxon cảnh báo việc thay đổi chính phủ vào thời điểm này có thể làm gián đoạn đà phục hồi kinh tế.
Ở chiều ngược lại, Công đảng đặt trọng tâm vào việc giảm trực tiếp gánh nặng cho các hộ gia đình. Đảng này đề xuất đánh thuế lợi nhuận từ một số bất động sản đầu tư để bổ sung nguồn lực cho y tế, đồng thời cam kết miễn phí một số lần khám bác sĩ gia đình, khôi phục chính sách miễn phí thuốc kê đơn và trợ giá giao thông công cộng.
Hai cách tiếp cận cho thấy khác biệt trong lựa chọn chính sách: một bên ưu tiên duy trì kỷ luật tài khóa và tạo động lực cho khu vực tư nhân, bên kia muốn sử dụng chính sách thuế và an sinh để giảm sức ép trước mắt đối với người dân.
Tuy nhiên, dù phe nào giành chiến thắng, chính phủ mới cũng khó tránh khỏi bài toán ngân sách eo hẹp, nợ công và nhu cầu an sinh ngày càng tăng. Dư địa hạn chế sẽ khiến việc thực hiện các cam kết kinh tế-xã hội trở nên khó khăn hơn.
Nếu kinh tế là trọng tâm của cuộc bầu cử, chính sách đối ngoại lại là lĩnh vực có thể chịu tác động đáng kể sau khi chính phủ mới được thành lập. Dưới thời Thủ tướng Luxon, New Zealand có xu hướng xích lại gần hơn với Mỹ, Australia và Nhật Bản trong các vấn đề an ninh.
Trong khi đó, nếu Công đảng trở lại nắm quyền, Wellington có thể nhấn mạnh hơn cách tiếp cận thận trọng, đề cao chính sách đối ngoại độc lập và vai trò truyền thống tại Nam Thái Bình Dương.
Dù vậy, sự thay đổi về chính quyền không đồng nghĩa New Zealand sẽ lựa chọn một phe trong cạnh tranh chiến lược. Trung Quốc vẫn là thị trường xuất khẩu quan trọng hàng đầu của nước này.
Bài toán đặt ra với bất kỳ chính phủ nào là duy trì quan hệ an ninh với các đồng minh phương Tây, đồng thời bảo vệ những lợi ích kinh tế thiết yếu với Bắc Kinh.
Trong bối cảnh đó, đa dạng hóa thị trường và mở rộng quan hệ với châu Á, đặc biệt là Đông Nam Á, nhiều khả năng tiếp tục là ưu tiên chiến lược của Wellington.
Với một nền kinh tế có độ mở cao và phụ thuộc lớn vào thương mại, việc giảm tập trung vào một số thị trường không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần củng cố khả năng tự chủ chiến lược.
Việc New Zealand và ASEAN nâng cấp quan hệ lên đối tác chiến lược toàn diện năm 2025 là dấu mốc quan trọng trong định hướng này. Wellington cũng đang dành thêm nguồn lực cho hoạt động ngoại giao và xúc tiến thương mại tại Đông Nam Á, Nam Á và Bắc Á.
Trong tiến trình đó, Việt Nam tiếp tục là đối tác quan trọng của New Zealand. Mục tiêu đưa kim ngạch thương mại hai chiều lên 5 tỷ NZD cho thấy dư địa hợp tác còn lớn.
Dù đảng Quốc gia hay Công đảng thành lập chính phủ, quan hệ song phương được dự báo vẫn duy trì đà phát triển, dù trọng tâm có thể khác nhau.
Nếu đảng Quốc gia tiếp tục cầm quyền, hợp tác có thể ưu tiên thương mại, đầu tư và công nghệ; còn dưới sự lãnh đạo của Công đảng, các lĩnh vực phát triển bền vững và ứng phó biến đổi khí hậu có thể được chú trọng hơn.
Cuộc tổng tuyển cử ngày 7/11 có thể làm thay đổi tương quan quyền lực tại Wellington, thậm chí mở ra một giai đoạn thương lượng liên minh phức tạp.
Tuy nhiên, những sức ép kinh tế trong nước và yêu cầu bảo đảm lợi ích thương mại sẽ đặt ra các giới hạn đối với chính phủ mới.
Vì vậy, dù kết quả bầu cử đem lại thay đổi về lãnh đạo hay ưu tiên chính sách, xu hướng đa dạng hóa quan hệ và gắn kết sâu hơn với châu Á của New Zealand nhiều khả năng vẫn được duy trì./.
Việt Nam-New Zealand thúc đẩy quan hệ đối tác chiến lược toàn diện
Trên nền tảng tin cậy chính trị ngày càng được củng cố, hai bên có điều kiện thúc đẩy hợp tác theo hướng thực chất, hiệu quả, mang lại lợi ích cho người dân hai nước.
