Trong nền kinh tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng hộ kinh doanh đang chiếm tỷ trọng lớn. Việc nâng cao hiệu quả thực thi chính sách hỗ trợ không chỉ giúp khu vực kinh tế này phát triển ổn định mà còn phản ánh năng lực tổ chức thi hành pháp luật của Nhà nước.
Tại Hội nghị "Nâng cao hiệu quả thực thi chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh-Góc nhìn pháp luật và thực tiễn" ngày 8/7, do Cục Pháp luật dân sự-kinh tế, Bộ Tư pháp chủ trì, ông Cao Đăng Vinh, Phó Cục trưởng cho biết Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 84/QĐ-TTg (ngày 14/1/2026) về Chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giai đoạn 2026-2030.
Đây là bước cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới tổ chức thi hành pháp luật. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh chính sách chỉ thực sự hiệu quả khi được triển khai thống nhất, đến đúng đối tượng và được doanh nghiệp vận dụng hiệu quả trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Khoảng cách giữa chính sách và triển khai
Thông tin về mục tiêu của Chương trình, ông Trần Minh Sơn, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Pháp luật dân sự-kinh tế, cho biết Quyết định số 84/QĐ-TTg đặt mục tiêu hoàn thiện cơ chế, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tăng cường trách nhiệm đồng hành của các Bộ, ngành, địa phương. Cụ thể, Chương trình đề ra nhiều chỉ tiêu: Hoàn thành 100% rà soát thể chế hỗ trợ pháp lý; Bảo đảm 100% cơ sở dữ liệu pháp luật được tích hợp, khai thác miễn phí; 100% doanh nghiệp, hộ kinh doanh tiếp cận thông tin pháp lý cơ bản; Tối thiểu 80% công chức hỗ trợ pháp lý được trang bị kiến thức, kỹ năng; Và, ít nhất 80% đề nghị tư vấn pháp lý được giải quyết hoặc kiến nghị giải quyết kịp thời.
Mặc dù hệ thống hỗ trợ pháp lý đã phát triển thông qua việc tư vấn, đối thoại và áp dụng nền tảng số song theo ông Sơn vẫn còn một số vướng mắc lớn.
Đầu tiên là khoảng cách giữa chính sách và thực tế tiếp cận của các doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ và hộ kinh doanh còn lớn, do thiếu thông tin và kỹ năng nhận diện rủi ro pháp lý. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các ngành, các địa phương thiếu đồng bộ dễ khiến hoạt động hỗ trợ rơi vào tình trạng phân tán. Hơn nữa, năng lực tuân thủ của doanh nghiệp hiện nay chưa đồng đều, trong khi các lĩnh vực mới (như chuyển đổi số, thương mại điện tử, thuế) yêu cầu ngày càng cao nhưng doanh nghiệp thiếu bộ phận pháp chế chuyên trách nên dễ gặp rủi ro pháp lý. Theo đó, hoạt động hỗ trợ cần chuyển sang tư duy phục vụ, lấy đối tượng thụ hưởng làm trung tâm thông qua việc hỗ trợ đúng thời điểm, đúng nhu cầu thực chất. Thêm vào đó, việc ứng dụng công nghệ số như trợ lý ảo AI hay chatbot là xu hướng tất yếu nhưng cần bảo đảm chất lượng dữ liệu và năng lực số của các bên.
Nhằm cải thiện tình hình, ông Sơn đề xuất năm định hướng trọng tâm thời gian tới. Đó là hoàn thiện thể chế hỗ trợ pháp lý thông qua việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, thay thế Nghị định số 55/2019/NĐ-CP; Nâng cao chất lượng thực hiện từ khâu truyền thông chính sách đến đối thoại; Hỗ trợ linh hoạt theo nhu cầu cụ thể từng nhóm đối tượng; Xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong nội bộ doanh nghiệp; Đặc biệt là đơn giản hóa thủ tục, áp dụng cơ chế khoán chi phí hỗ trợ pháp lý theo sản phẩm.
Ông Sơn nhấn mạnh định hướng này đáp ứng tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW (ngày 30/4/2025) về cắt giảm thủ tục hành chính bất hợp lý và Nghị quyết số 68-NQ/TW (ngày 4/5/2025) về phát triển kinh tế tư nhân nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Tháo gỡ rào cản thuế
Đi sâu vào vướng mắc thực tiễn, bà Phạm Thị Giang, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Đại lý Thuế Việt Luật, phản ánh cơ chế bảo vệ doanh nghiệp ngay trong giao dịch hiện nay chưa rõ ràng. Bà Giang chia sẻ nếu bên bán vi phạm thuế, doanh nghiệp mua vẫn có thể bị ảnh hưởng về chi phí và khấu trừ thuế dù giao dịch là có thật. Vì vậy, cần phân định rõ trách nhiệm để bảo vệ doanh nghiệp tránh việc “tình ngay, ý gian.” Đồng thời, Cơ quan Thuế cần giảm tần suất kiểm tra tại bàn đối với doanh nghiệp tuân thủ tốt theo Luật Quản lý thuế 2019.
Bên cạnh đó, bà Giang chỉ ra một bất cập khác về quy định miễn thuế giá trị gia tăng và thu nhập cá nhân cho hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống từ ngày 1/1/2026, nhưng vẫn bị yêu cầu nộp hồ sơ, bảng kê chi tiết. Do đó, bà Giang đề nghị tối giản hóa thủ tục này để chính sách hỗ trợ mang lại hiệu quả thực chất.
Về việc triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, bà Giang kiến nghị cần áp dụng cơ chế phê duyệt nhanh hồ sơ hợp lệ để đưa vào sử dụng ngay và chuyển sang hậu kiểm. Thêm vào đó, Cơ quan Thuế cần chấm dứt yêu cầu cung cấp lại các thông tin đã có trên hệ thống điện tử. Đặc biệt, bà Giang đề xuất Nhà nước đầu tư xây dựng phần mềm hóa đơn điện tử và kế toán dùng chung miễn phí toàn quốc. Với hơn 900.000 doanh nghiệp và hơn 5 triệu hộ kinh doanh đóng góp 50% GDP cùng hơn 80% việc làm, đây là giải pháp chiến lược giúp giảm chi phí tuân thủ khổng lồ cho xã hội và chuyển từ "quản lý thu thuế" sang "đầu tư lại cho người nộp thuế."
Khẳng định vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, ông Trần Quốc Nam, Giám đốc doanh nghiệp xã hội SafeViet, cho biết doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, tạo hàng chục triệu việc làm và đóng góp lớn vào GDP, ngân sách. Khu vực này đang có nhiều thuận lợi khi môi trường pháp lý ngày càng hoàn thiện, cụ thể là Nghị quyết số 68-NQ/TW đã đặt mục tiêu đến năm 2030 cả nước có khoảng 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, đóng góp 55-58% GDP. Ông Nam nhấn mạnh cùng với thị trường nội địa hơn 100 triệu dân, sự phát triển của công nghệ số, hội nhập quốc tế và tinh thần khởi nghiệp mạnh mẽ, các doanh nghiệp đang đứng trước cơ hội phát triển rất lớn.
Song, ông Trần Quốc Nam lưu ý những khó khăn từ việc thiếu vốn, công nghệ lạc hậu, thiếu nhân lực chất lượng cao, chi phí sản xuất tăng, đến trở ngại trong chuyển đổi số và tiếp cận thị trường...
Do đó, ông Nam kiến nghị cần hoàn thiện chính sách hỗ trợ, mở rộng quỹ bảo lãnh tín dụng và đào tạo kỹ năng số, phát triển nguồn nhân lực gắn với nhu cầu thực tế. Đặc biệt là việc tăng cường xúc tiến thương mại kết nối chuỗi cung ứng và hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn xanh. Theo ông Nam, sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước và doanh nghiệp sẽ là “chìa khóa” thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững./.