Tổng thống Recep Tayyip Erdogan. (Nguồn: AFP)
Trang theafricareport.com đã đăng bài phân tích của Joséphine Dedet về việc Thổ Nhĩ Kỳ tăng cường can dự và gia tăng ảnh hưởng tại châu Phi.
Nội dung như sau:
Năm 2005, khi lần đầu tiên đặt chân lên đất châu Phi trong chuyến công du tới Ethiopia, Nam Phi, Maroc và Tunisia, Thủ tướng Recep Tayyip Erdogan hướng đến 2 mục tiêu là đưa Thổ Nhĩ Kỳ thoát khỏi mối quan hệ gần như chỉ có với phương Tây và mở ra các khu vực mới chưa được khai thác cho thương mại nước này.
Trước đó, năm 1998, Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đã cho thấy nỗ lực đầu tiên để cải thiện mối quan hệ với châu Phi.
Ngoại trưởng Ismail Cem (đảng Tự do) đã vạch ra “chương trình hành động cho châu Phi,” nhưng kế hoạch đó chưa bao giờ được thực hiện do khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Việc đảng Công lý và Phát triển (AKP) của Thủ tướng Erdogan trở thành đảng cầm quyền và sự trỗi dậy của tầng lớp tư sản Anatolia với niềm tin vững chắc và năng động trong kinh doanh đã thay đổi cục diện tình hình.
[Phương Tây đang mất dần kiên nhẫn đối với Thổ Nhĩ Kỳ]
Sau sự phát triển của hãng hàng không Thổ Nhĩ Kỳ (Turkish Airlines) hiện đang có đường bay tới 60 thành phố ở châu Phi và các tập đoàn khổng lồ bắt đầu hoạt động kinh doanh trên lục địa này, các công ty nhỏ của Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang tìm kiếm cơ hội kinh doanh.
Mười lăm năm sau chuyến thăm đầu tiên của Thủ tướng Erdogan, Thổ Nhĩ Kỳ hiện là một chủ thể quan trọng tại châu Phi.
Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ là “đối tác chiến lược” của Liên minh châu Phi (AU) và là thành viên ngoài khu vực của Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB).
Thương mại của Thổ Nhĩ Kỳ với châu Phi đã tăng từ 3 tỷ USD vào đầu những năm 2000 lên hơn 26 tỷ USD vào năm 2019.
Nhiều diễn đàn kinh doanh Thổ Nhĩ Kỳ-châu Phi được tổ chức- gần đây nhất diễn ra theo hình thức trực tuyến vào ngày 8-9/10/2020.
Các tổ chức vận động hành lang kinh doanh chính của Thổ Nhĩ Kỳ là Tüsiad và Müsiad, cũng như Deik (Hội đồng quan hệ kinh tế với nước ngoài) đang hoạt động tích cực tại châu Phi.
Các tổ chức này được hỗ trợ bởi TIKA - Cơ quan phát triển Thổ Nhĩ Kỳ hiện có 22 văn phòng ở châu Phi và tài trợ cho các dự án trong lĩnh vực xây dựng, nông nghiệp và y tế. TIKA cũng cải tạo các tòa nhà từ thời Ottoman, chẳng hạn như Nhà thờ Hồi giáo Ketchaoua ở Algiers (Algeria).
Đây là một phần trong quyền lực mềm của Ankara, vốn không chỉ giới hạn trong bộ phim truyền hình Thổ Nhĩ Kỳ đang gây sốt ở Bắc Phi. Việc xây dựng các bệnh viện, chẳng hạn như bệnh viện ở Mogadishu (Somalia), hoạt động y tế miễn phí và tặng một đội xe buýt ở Conakry (Guinea)- nằm trong danh sách dài các cử chỉ hảo tâm từ nhà nước, các tổ chức phi chính phủ hoặc các công ty tư nhân Thổ Nhĩ Kỳ.
Ngoài ra, trung tâm văn hóa Yunus Emre thứ 7 hiện đang được xây dựng và Quỹ giáo dục Maarif đang hiện diện tại 31 quốc gia châu Phi.
Các mối quan hệ chính trị cũng được thiết lập vững mạnh. Giống như Nga và Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ thường tránh khuyên nhủ các nước khác phải làm gì.
Trong nỗ lực giải quyết các cuộc khủng hoảng, chẳng hạn như cuộc khủng hoảng ở Mali, Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ việc sử dụng “các giải pháp châu Phi”, hoặc nếu thất bại sẽ thay bằng các giải pháp của Liên hợp quốc. Thổ Nhĩ Kỳ cũng đang vận động hành lang để châu Phi có đại diện tốt hơn trong các tổ chức quốc tế.
... Ngoại giao táo bạo
Liên quan đến các chủ thể khác ở châu Phi, phát biểu của Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ đôi khi kém suôn sẻ hơn. Thủ tướng Erdogan thường nhanh chóng lật tẩy quá khứ thuộc địa của Pháp, sự thờ ơ của thế giới đối với những tệ nạn ảnh hưởng đến châu Phi hoặc những lợi ích thương mại cơ bản của các đối thủ cạnh tranh- những đối thủ mà Erdogan phản đối mối quan hệ “đôi bên cùng có lợi,” bình đẳng và quan hệ anh em.
Trong khi bảo vệ các lợi ích chính trị của Ankara, chẳng hạn như sự can thiệp của nước này vào Libya, Erdogan đã khuyến khích Bộ trưởng Ngoại giao Mevlüt Çavusoglu và Chính phủ nước này nâng cao kiến thức chuyên môn về châu Phi, trong đó có việc tổ chức hội nghị thượng đỉnh Thổ Nhĩ Kỳ-châu Phi lần thứ 3 và mở đại sứ quán tại các quốc gia của lục địa này.
Thổ Nhĩ Kỳ hiện có 42 đại sứ quán tại châu Phi và sắp tới là 2 sứ quán mới tại Togo và Guinea-Bissau.
Thủ tướng Erdogan đã phát triển mối quan hệ thân thiện với một số nhà lãnh đạo châu Phi, chẳng hạn như Tổng thống Guinea Alpha Condé, Tổng thống Senegal Macky Sall và Tổng thống Niger Mahamadou Issoufou.
Mối quan hệ của Erdogan với Thủ tướng Libya Fayez al-Sarraj đã dẫn đến việc ký kết một thỏa thuận về biên giới hàng hải Thổ Nhĩ Kỳ-Libya ở phía Đông Địa Trung Hải.
Mối quan hệ tốt đẹp của Erdogan với Tổng thống Somalia Mohamed Abdullahi Mohamed và việc Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ là nguyên thủ nước ngoài đầu tiên đến thăm Somalia bị chiến tranh tàn phá đã giúp Ankara mở một căn cứ quân sự ở Mogadishu, nơi 200 binh sỹ Thổ Nhĩ Kỳ hiện đang đồn trú và huấn luyện quân đội quốc gia Somalia./.
