Cửa sông Lý Hòa (xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị) bị bồi lấp nghiêm trọng trong những ngày đầu năm 2026 không chỉ khiến hàng trăm tàu cá của ngư dân xã Đông Trạch “mắc cạn” ngay trước mùa biển thuận lợi, mà còn làm tê liệt khả năng tiêu thoát nước, đe dọa sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản của toàn vùng hạ lưu.
Cửa biển bị bồi lấp, ngư dân lao đao
Sông Lý Hòa là con sông có lưu vực lớn ở phía Bắc tỉnh Quảng Trị, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế-xã hội khu vực ven biển. Cửa sông không chỉ là “lối ra-vào” của hàng trăm tàu cá mà còn đảm nhiệm chức năng tiêu thoát nước, cấp nước cho vùng nuôi trồng thủy sản và phục vụ sản xuất nông nghiệp của các địa phương như Lý Hòa, Đức Trạch (cũ), nay là xã Đông Trạch, cùng các xã thượng nguồn Hoàn Lão và Bố Trạch.
Tuy nhiên, những năm gần đây, hiện tượng bồi lắng cửa sông Lý Hòa diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Sóng biển dồn cát vào cửa sông, kết hợp với biến đổi dòng chảy tự nhiên và tác động của bão, áp thấp nhiệt đới khiến luồng lạch ngày càng cạn, thậm chí bị bịt kín hoàn toàn. Tàu thuyền không thể ra vào neo đậu, đời sống của ngư dân vì thế gặp nhiều khó khăn
Cuối năm 2025, các đợt bão liên tiếp đã đẩy lượng lớn cát biển dềnh lên, chặn kín cửa sông. Sang đầu năm 2026, không khí lạnh tăng cường, biển động mạnh, sóng lớn tiếp tục khiến cửa sông Lý Hòa bị bồi lấp hoàn toàn, dòng nước trong sông không thể thoát ra biển.
Cửa biển bị bồi lấp khiến hơn 300 tàu cá lớn nhỏ của ngư dân rơi vào cảnh “nằm bờ”, không thể ra khơi. Ông Hồ Đăng Tiến, ngư dân xã Đông Trạch, cho biết những ngày cận Tết-thời điểm biển thuận lợi nhất trong năm nhưng toàn bộ tàu thuyền đều không thể hoạt động.
“Nhiều gia đình vay hàng tỷ đồng để đóng tàu, nay tàu không ra khơi được, việc trả nợ vô cùng khó khăn,” ông Tiến chia sẻ.
Khoảng 10 năm trở lại đây, cửa biển Lý Hòa liên tục bị bồi lấp nghiêm trọng. Năm 2022, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Bình (cũ) đã bố trí 14 tỷ đồng thực hiện dự án nạo vét cửa sông. Tuy nhiên, chỉ sau thời gian ngắn, cửa sông tiếp tục bị bồi lắng, cho thấy giải pháp nạo vét đơn lẻ không thể giải quyết tận gốc bài toán chỉnh trị cửa sông.
Không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động khai thác hải sản, việc tắc nghẽn lối ra vào tại cửa biển Lý Hòa còn làm đình trệ hoạt động mua bán, tiêu thụ hải sản, khiến các dịch vụ hậu cần nghề cá không thể phát huy hiệu quả, gây thất thoát nguồn lực kinh tế ven biển.
Hệ lụy lan sang nông nghiệp, thủy sản
Tình trạng bồi lấp cửa sông Lý Hòa không chỉ tác động đến nghề cá mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.
Khi cửa sông bị “đóng,” nước từ thượng nguồn không thể tiêu thoát, dẫn đến ngập úng trên diện rộng. Theo thống kê của xã Đông Trạch, khoảng 50 ha lúa vụ Đông Xuân bị ngập, hơn 20 ha ruộng đang bị ngập sâu không thể gieo sạ đúng lịch thời vụ.
Vùng nuôi trồng thủy sản mặn lợ với diện tích khoảng 200 ha cũng bị ảnh hưởng do nguồn nước không lưu thông, làm chậm tiến độ xử lý ao hồ và thả giống.
Đáng chú ý, tác động của việc bồi lấp cửa sông không chỉ dừng lại trong phạm vi xã Đông Trạch mà còn lan sang các địa phương lân cận như Hoàn Lão và Bố Trạch, nơi hàng chục héc-ta lúa vụ Đông Xuân đang bị ngập úng kéo dài.
Thực tế này cho thấy cửa sông Lý Hòa không đơn thuần là vấn đề cục bộ mà đã trở thành một “điểm nghẽn hạ tầng” có ảnh hưởng liên vùng, liên ngành.
Theo ông Phạm Việt Tùng, Trưởng phòng Kinh tế xã Đông Trạch, việc cửa biển bị bồi lấp khiến sông Lý Hòa không thể lưu thông, gần như trở thành một “dòng sông chết,” đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất và đời sống của người dân sinh sống, làm ăn phụ thuộc vào dòng chảy của sông.
Ngư dân bị bít lối ra biển, hoạt động khai thác hải sản đình trệ; trong khi đó, nông dân đối mặt nguy cơ mất mùa, còn người nuôi trồng thủy sản bị chậm tiến độ sản xuất, lỡ vụ nuôi.
Giải pháp tình thế và yêu cầu lâu dài
Ghi nhận tại hiện trường, cửa biển Lý Hòa hiện là một dải cát khổng lồ bịt kín hoàn toàn. Trước tình hình cấp bách, chính quyền xã Đông Trạch đã huy động lực lượng, phương tiện triển khai giải pháp tình thế: đào một tuyến cửa biển mới cắt qua cồn cát, nối sông Lý Hòa với biển.
Sáu máy đào làm việc liên tục 24/24 giờ từ ngày 24/1, nạo vét hàng nghìn mét khối đất cát, tạo một cửa biển tạm dài khoảng 100 m, rộng 50 m nhằm khẩn trương khơi thông dòng chảy.
Theo ông Võ Hải Quân, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Đông Trạch, đây là giải pháp bắt buộc trong bối cảnh trước mắt nhằm kịp thời tiêu úng cho sản xuất nông nghiệp và tạo điều kiện cho tàu thuyền ra khơi.
Tuy nhiên, chính quyền địa phương và người dân đều nhận thức rõ đây chỉ là biện pháp tạm thời. “Chỉ cần qua một mùa biển động, cửa biển mới đào có thể lại bị cát lấp kín,” ngư dân Lê Văn Nam lo ngại.
Từ thực tiễn cửa sông Lý Hòa, nhiều ý kiến cho rằng đã đến lúc cần một cách tiếp cận bài bản, dài hạn đối với hạ tầng cửa sông ven biển. Thay vì xử lý manh mún, tình thế, cần có quy hoạch tổng thể gắn với đầu tư đồng bộ các công trình kè, chỉnh trị dòng chảy và cống điều tiết kết hợp thông thuyền, phù hợp với điều kiện tự nhiên và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Đông Trạch Võ Hải Quân cho biết địa phương đã có báo cáo khẩn gửi Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Trị và các sở, ngành liên quan, đề nghị kiểm tra thực tế cửa biển Lý Hòa, đánh giá nguyên nhân bồi lấp và sớm đề xuất giải pháp lâu dài; đồng thời bố trí kinh phí xây dựng hệ thống kè bờ hữu cửa sông và cống điều tiết nhằm bảo đảm tàu cá ra vào an toàn, tiêu úng kịp thời, cấp nước ổn định cho vùng nuôi trồng thủy sản tập trung.
Ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết, tình trạng bồi lấp cửa biển Lý Hòa đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân trong toàn bộ lưu vực sông Lý Hòa, đồng thời tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.
Trước thực trạng này, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Trị đã có văn bản báo cáo và trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường phương án đầu tư xây dựng tuyến sông đào từ sông Lý Hòa thông ra biển nhằm giải quyết căn cơ tình trạng bồi lấp cửa sông.
Dự án dự kiến có tổng mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng, sử dụng nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030.
Hiện địa phương đang chờ Trung ương xem xét, phê duyệt chủ trương đầu tư và sớm bố trí nguồn vốn để triển khai dự án./.
Quảng Trị: Bờ biển khu vực cửa sông Gianh bị xâm thực, sạt lở nghiêm trọng
Trước đây, từ sân đền Ngư Ông ra đến mép nước biển cách khoảng 200m nhưng sau nhiều đợt bão, sóng lớn và triều cường, hầu hết phần cát đã bị cuốn trôi, ngôi đền chỉ còn cách mép sóng vài bước chân.
