Quyết định cấm xuất khẩu dầu diesel của Nga trong tuần này đã làm gia tăng sức ép lên thị trường nhiên liệu toàn cầu, đẩy giá dầu diesel tăng mạnh tại cả Mỹ và châu Âu, dù hai khu vực này không còn nhập khẩu nhiên liệu từ Nga.
Trong bối cảnh nguồn cung vốn đã khan hiếm do nhu cầu phục hồi sau đại dịch, công suất lọc dầu suy giảm tại phương Tây và căng thẳng tại Trung Đông, động thái của Nga làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu trên diện rộng, kéo theo chi phí vận tải, sản xuất và nông nghiệp tăng cao.
Nga hiện là nước xuất khẩu dầu diesel lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Theo giới phân tích, bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hoạt động lọc dầu hoặc xuất khẩu của nước này đều có thể tác động đáng kể tới thị trường nhiên liệu toàn cầu.
Thực tế, xuất khẩu dầu diesel của Nga đã suy giảm ngay trước khi lệnh cấm được ban hành do các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine làm gián đoạn hoạt động tại nhiều nhà máy lọc dầu, dẫn tới tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong nước.
Theo công ty phân tích dữ liệu Kpler, lượng dầu diesel và gasoil xuất khẩu của Nga trong giai đoạn từ ngày 1-10/7 chỉ đạt khoảng 234.000 thùng/ngày, giảm mạnh so với mức 400.000 thùng/ngày của tháng 6 và thấp hơn nhiều mức bình quân khoảng 817.000 thùng/ngày của năm 2025.
Thị trường còn chịu thêm áp lực khi Mỹ tiến hành một đợt không kích mới nhằm vào Iran chỉ vài giờ sau khi Nga công bố lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel. Diễn biến này làm gia tăng lo ngại về hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz cũng như nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng từ Trung Đông.
Bên cạnh đó, số liệu của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) công bố ngày 9/7 cho thấy tồn kho dầu diesel của nước này giảm hơn 4,5 triệu thùng trong tuần kết thúc ngày 3/7, xuống còn 97,8 triệu thùng, thấp hơn khoảng 6% so với mức trung bình của 5 năm gần đây.
Ông Tom Kloza, chuyên gia của công ty tư vấn Gulf Oil, nhận định rằng căng thẳng tại Vùng Vịnh, việc Nga ngừng xuất khẩu dầu diesel và số liệu tồn kho của Mỹ thấp hơn dự kiến đã khiến thị trường nhanh chóng đảo chiều, buộc nhiều nhà đầu tư đang đặt cược vào xu hướng giảm giá phải đóng trạng thái.
Những yếu tố trên đã đẩy giá dầu diesel tăng vọt tại các thị trường lớn. Hợp đồng dầu diesel ít lưu huỳnh của Mỹ tăng 11% trong phiên 9/7, lên 154 USD/thùng, cao hơn khoảng 80 USD/thùng so với giá dầu thô WTI. Tại châu Âu, hợp đồng dầu gasoil ít lưu huỳnh cũng ghi nhận mức chênh lệch kỷ lục 60,77 USD/thùng so với dầu Brent.
Theo giới phân tích, dù Mỹ và châu Âu đã ngừng nhập khẩu nhiên liệu của Nga sau khi xung đột tại Ukraine bùng phát, lệnh cấm xuất khẩu của Moskva vẫn tác động mạnh tới giá cả do thị trường dầu mỏ mang tính toàn cầu.
Việc nguồn cung từ Nga sụt giảm khiến các khách hàng truyền thống như Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ phải cạnh tranh với các nước châu Âu để mua dầu diesel từ Mỹ, qua đó làm gia tăng sức ép lên nguồn cung quốc tế.
Ông Mick Strautmann, chuyên gia của công ty phân tích Vortexa, cho rằng nếu Thổ Nhĩ Kỳ giữ lại toàn bộ sản lượng dầu diesel để phục vụ nhu cầu trong nước, nguồn nhiên liệu dành cho các nhà máy phát điện tại khu vực Địa Trung Hải trong mùa Hè sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Trong khi đó, bà Qilin Tam, Trưởng bộ phận lọc hóa dầu của công ty tư vấn FGE NexantECA, nhận định Mỹ đã trở thành nhà cung cấp dầu diesel chủ chốt cho Liên minh châu Âu (EU) và Anh kể từ khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn.
Tuy nhiên, nếu Mỹ phải chuyển nhiều hàng hơn sang khu vực Mỹ Latinh để bù đắp lượng dầu diesel thiếu hụt từ Nga, nguồn cung dành cho châu Âu sẽ tiếp tục bị thu hẹp trong bối cảnh tồn kho dầu diesel tại Mỹ và khu vực Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA) đều đang ở dưới mức trung bình nhiều năm.
Ngoài ra, căng thẳng leo thang tại Trung Đông cũng khiến triển vọng nới lỏng hạn chế xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc trong tháng 8 trở nên kém chắc chắn hơn.
Theo bà Tam, điều này có thể làm giảm thêm một nguồn cung thay thế quan trọng từ châu Á, khiến thị trường dầu diesel toàn cầu tiếp tục đối mặt với tình trạng thiếu hụt trong thời gian tới./.