Hôm nay (ngày 21/9) đánh dấu bước ngoặt của chứng khoán Việt Nam khi FTSE Russell chính thức chuyển thị trường từ nhóm cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp.
Cột mốc này không chỉ mở rộng khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế, mà còn đưa thị trường Việt Nam bước vào một cuộc chơi mới, nơi chất lượng hàng hóa, khả năng tiếp cận, tính minh bạch và chuẩn mực vận hành sẽ quyết định khả năng thu hút và giữ chân dòng vốn dài hạn.
Từ câu chuyện dòng tiền sang cuộc chơi vốn dài hạn
Sau gần một thập kỷ theo đuổi mục tiêu nâng hạng, chứng khoán Việt Nam chính thức bước sang nhóm thị trường mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9/2026.
Theo lộ trình của FTSE Russell, việc đưa Việt Nam vào bộ chỉ số FTSE Global Equity Index Series được thực hiện qua bốn giai đoạn, kéo dài đến tháng 9/2027.
Ở giai đoạn đầu, Việt Nam được phân bổ 10% tỷ trọng có thể đầu tư. Con số này đồng nghĩa dòng tiền từ các quỹ bám chỉ số sẽ không lập tức tạo ra một cú hích hàng tỷ USD trên thị trường. Tuy nhiên, phía sau dòng vốn thụ động là một thay đổi quan trọng hơn: Việt Nam chính thức trở thành một phần trong “vũ trụ” đầu tư của nhiều định chế tài chính toàn cầu.
Theo bà Thiều Thị Nhật Lệ, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Quản lý Quỹ UOBAM Việt Nam, dựa trên tỷ trọng của Việt Nam trong các chỉ số FTSE, dòng vốn thụ động vào Việt Nam trong 12 tháng tới có thể khoảng 1,5-2 tỷ USD. Tuy nhiên, dòng vốn chủ động được kỳ vọng lớn hơn. Điều quan trọng là hai dòng vốn này có đặc tính rất khác nhau.
Với dòng vốn thụ động, nguồn tiền chủ yếu đến từ các quỹ ETF và được phân bổ theo sự thay đổi của chỉ số. Trong khi đó, dòng vốn chủ động đến từ các quỹ đầu tư có khả năng tự lựa chọn doanh nghiệp, ngành và tài sản để phân bổ vốn. Vì vậy, tác động của việc nâng hạng không chỉ nằm ở lượng tiền có thể chảy vào thị trường trong những kỳ đầu tiên, mà còn ở việc Việt Nam có trở thành một thị trường đủ hấp dẫn để các quỹ chủ động duy trì tỷ trọng đầu tư trong dài hạn hay không.
Đại diện UOBAM Việt Nam cho biết, khi Việt Nam được đưa vào nhóm thị trường mới nổi và trở thành một phần trong “vũ trụ” đầu tư của các định chế tài chính, các quỹ đầu tư lớn trên thế giới sẽ quan tâm nhiều hơn đến thị trường Việt Nam.
"Thông thường, những dòng vốn từ các quỹ lớn hay các định chế tài chính lớn khi đầu tư vào một thị trường thường có tầm nhìn dài hạn và ít bị tác động bởi những biến động ngắn hạn của thị trường hay các tin tức nhất thời," bà Lệ nói.
Đây là điểm khác biệt đáng chú ý của dòng vốn sau nâng hạng. Một quỹ chủ động không chỉ nhìn vào việc Việt Nam có được đưa vào chỉ số hay không, mà sẽ đặt câu hỏi về mua gì, mua ở đâu, có đủ thanh khoản hay không, có thể thoái vốn thế nào và doanh nghiệp có đủ chất lượng để nắm giữ trong nhiều năm hay không. Do đó, lợi ích của nâng hạng sẽ không chỉ nằm ở lượng tiền giải ngân trong những kỳ đầu tiên, mà còn ở khả năng mở rộng tập nhà đầu tư và kéo dài thời gian nắm giữ vốn trên thị trường.
Ông Dominic Scriven, nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Dragon Capital, cũng cho rằng việc thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng trước hết là một thông điệp đối với cộng đồng quốc tế, cho thấy Việt Nam đang tham gia sâu hơn vào thị trường vốn toàn cầu.
Theo ông, việc được nâng hạng cũng cho thấy Việt Nam đã được đón nhận và cam kết tham gia vào những chuẩn mực chung của thị trường quốc tế.
“Thay vì một nước ngoại lệ, một thị trường ngoại lệ, Việt Nam là một thị trường có những nét chung với thế giới, với quy trình, phương pháp mà mọi người quan hệ với nhau trên thị trường quốc tế,” ông Dominic Scriven nói.
Ở góc độ tổ chức tài chính trong nước, ông Kim Byoungho, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Ngân hàng Thương mại cổ phần Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank), cũng nhìn nhận đây là một cột mốc quan trọng đối với thị trường vốn Việt Nam.
Theo ông Kim Byoungho, việc được FTSE Russell nâng hạng là bước đầu để thị trường vốn Việt Nam tiếp cận sâu rộng hơn với thị trường vốn quốc tế; đồng thời phản ánh mức độ tín nhiệm ngày càng được cải thiện.
“Tuần này, chúng ta có một cột mốc rất quan trọng và tôi tin tưởng rằng thị trường vốn Việt Nam sẽ được nâng hạng cùng với việc FTSE Russell cải thiện xếp hạng của Việt Nam. Tôi cho rằng cột mốc rất quan trọng này là bước đầu tiên để thị trường vốn Việt Nam có thể tiếp cận sâu rộng hơn với thị trường vốn quốc tế, bởi điều đó thể hiện uy tín và mức độ đáng tin cậy của thị trường vốn Việt Nam," ông Kim Byoungho chia sẻ.
Điểm bắt đầu của một chu kỳ cải cách mới
Tuy nhiên, bước vào nhóm thị trường mới nổi cũng đồng nghĩa Việt Nam bước vào một cuộc cạnh tranh vốn lớn hơn. Một quỹ đầu tư quốc tế khi nhìn vào Việt Nam không chỉ đặt câu hỏi “có nên đầu tư Việt Nam hay không” mà còn phải trả lời câu hỏi “nên phân bổ bao nhiêu vào Việt Nam so với Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, Indonesia, Thái Lan hay các thị trường khác trong khu vực."
Theo bà Thiều Thị Nhật Lệ, các quỹ lớn thường nhìn toàn bộ khu vực châu Á khi quyết định phân bổ vốn. Vì vậy, việc nâng hạng tạo thêm điều kiện để Việt Nam được xem xét, nhưng không đồng nghĩa dòng vốn sẽ tự động chuyển vào thị trường. Thay vào đó, chất lượng hàng hóa sẽ trở thành một trong những yếu tố quyết định.
“Để thu hút được những nhà đầu tư này, chất lượng của thị trường và hàng hóa trên thị trường phải đủ tốt. Khi nhà đầu tư quyết định phân bổ vốn, họ phải có những tài sản, những doanh nghiệp đủ hấp dẫn để mua và có thể nắm giữ trong dài hạn,” bà Nhật Lệ phân tích.
Đây cũng là bài toán không dễ, bởi nhà đầu tư quốc tế không phân bổ vốn chỉ dựa trên triển vọng tăng trưởng GDP. Họ cần những doanh nghiệp có quy mô đủ lớn, thanh khoản đủ tốt, quản trị minh bạch và câu chuyện tăng trưởng đủ rõ để có thể trở thành tài sản đầu tư dài hạn.
Một ví dụ được đại diện UOBAM đề cập là ngành bán dẫn. Đây đang là một trong những chủ đề được dòng vốn quốc tế quan tâm, nhưng xét trên mặt bằng chung, doanh nghiệp Việt Nam chưa có vị thế rõ nét như tại Đài Loan (Trung Quốc) hay Hàn Quốc.
Trong khi đó, hiệu suất đầu tư tại một số thị trường này từ đầu năm đến nay khá tích cực, tiếp tục tạo sức hút đối với dòng vốn quốc tế. Điều đó cho thấy nâng hạng chỉ mở cánh cửa, còn việc dòng vốn có đi qua cánh cửa đó hay không phụ thuộc vào sức hấp dẫn thực chất của thị trường.
Ngoài chất lượng doanh nghiệp, các yếu tố bên ngoài cũng có thể làm thay đổi dòng vốn. Bất ổn địa chính trị, giá dầu, chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và kỳ vọng về lãi suất đều tác động đến khẩu vị rủi ro và quyết định phân bổ vốn của các quỹ toàn cầu. Đây cũng là một trong những lý do khiến dòng vốn ngoại chưa hoàn toàn tương xứng với tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam trong năm 2025 và những tháng đầu năm nay.
Ông Nguyễn Đỗ Hòa, Trưởng đại diện tại Việt Nam, Campuchia và Lào của Cơ quan Tài trợ Xuất khẩu Vương quốc Anh (UK Export Finance) cho rằng việc thị trường được nâng hạng có thể hỗ trợ nhà đầu tư quốc tế trong quá trình ra quyết định đối với tài sản tại Việt Nam.
Theo ông Hòa, khi vị thế thị trường được cải thiện, chi phí vốn từ các nhà đầu tư quốc tế có thể giảm và một số điều kiện trước đây có thể được nới lỏng. Tuy nhiên, để biến lợi thế này thành dòng vốn thực tế, Việt Nam vẫn phải chứng minh được khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mà nhà đầu tư quốc tế đặt ra.
Bài toán này không chỉ nằm ở quy mô doanh nghiệp hay triển vọng tăng trưởng, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng tiếp cận và vận hành thị trường.
Bà Anna Rogers, Giám đốc Phát triển quốc tế của TheCityUK cũng cho rằng việc nâng hạng diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đồng thời triển khai Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam (VIFC) và đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Những yếu tố này mở ra cơ hội lớn cho thị trường vốn.
Tuy nhiên, theo bà Anna Rogers, cơ hội càng lớn thì yêu cầu về hạ tầng và quản trị càng cao. Đặc biệt đối với Sở giao dịch và thị trường vốn, cần bảo đảm tính minh bạch, độ tin cậy và sự bảo vệ nhà đầu tư; bảo đảm nguồn vốn được bảo vệ và nhà đầu tư có thể tham gia, rút vốn khỏi thị trường một cách hiệu quả.
Theo các chuyên gia, để biến động lực từ nâng hạng thành một chuỗi giá trị vốn dài hạn, Việt Nam vẫn phải giải quyết những vấn đề nền tảng của thị trường: minh bạch để tạo niềm tin, thanh khoản để dòng vốn có thể vào và ra thuận lợi, hàng hóa đủ chất lượng để các quỹ có thể phân bổ vốn và chuẩn mực quản trị đủ tốt để nhà đầu tư có thể nắm giữ dài hạn.
Vì vậy, “chương mới” của chứng khoán Việt Nam sau ngày 21/9 sẽ không chỉ được đo bằng vài trăm triệu hay vài tỷ USD dòng vốn có thể giải ngân. Quan trọng hơn là khả năng chuyển vị thế mới trên các bộ chỉ số quốc tế thành năng lực thu hút và giữ chân dòng vốn dài hạn. Điều này sẽ phụ thuộc vào chất lượng cải cách và mức độ thay đổi thực chất của thị trường trong những năm tới, thay vì chỉ nhìn vào diễn biến VN-Index trong những phiên đầu tiên sau nâng hạng./.