Ngày 23/7/1980, từ sân bay vũ trụ Baikonur, phi công Phạm Tuân cùng phi hành gia Viktor Gorbatko bay vào không gian trên con tàu Soyuz 37. Chuyến bay đưa Phạm Tuân trở thành người Việt Nam đầu tiên và người châu Á đầu tiên bay vào vũ trụ.
Phía sau chiến công lẫy lừng ấy là những ngày tháng huấn luyện đầy gian truân, là 8 ngày đêm “ăn đớp, ngủ treo” trong tàu vũ trụ, là hành trình đưa mẫu bèo hoa dâu Việt Nam vào không gian để làm thí nghiệm…
Tất cả được Trung tướng Phạm Tuân chia sẻ trong buổi giao lưu diễn ra ngày 1/8, tại Nhà xuất bản Kim Đồng, Hà Nội.
Nhớ lại quá trình chuẩn bị cho chuyến bay vào vũ trụ, Trung tướng Phạm Tuân cho biết có nhiều phi công Việt Nam tham gia ứng tuyển. Người được chọn phải có đủ tiêu chuẩn sức khỏe, sự hiểu biết, nhận thức về vũ trụ.
Trải qua nhiều vòng, sang đến Liên Xô có 4 người trong đó có ông Phạm Tuân. Họ luyện tập ở trung tâm vũ trụ khoảng 16 tháng.
Ngày 21/7/1980, tướng Phạm Tuân cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Vassilyevich Gorbatko được xướng tên bay cùng nhau. Như vậy, ông chỉ biết mình là phi công bay chính trước giờ bay 3 ngày.
Đúng 1h33 ngày 23/7/1980 (giờ Hà Nội) tại sân bay vũ trụ Baikonur (Liên Xô) tàu vũ trụ Soyuz 37 do Gorbatko và Phạm Tuân điều khiển đã phóng lên vũ trụ. Khi cờ Tổ quốc Việt Nam được mang lên, chúng ta chính thức có tên trong bản đồ du hành vũ trụ quốc tế.
Tàu thực hiện bay 142 vòng quanh trái đất, tiến hành hơn 30 thí nghiệm viễn thám hàng không, hòa tan các mẫu khoáng chất và các thí nghiệm cây trồng trên bèo hoa dâu.
Lý do chọn mang theo bèo hoa dâu là vì đây là loài thực vật dễ sinh sôi nảy nở, hút khí cacbonic, sản sinh ra oxy. Trên vũ trụ lại có rất nhiều tia nhiễm xạ, liệu nó có tác động lên con người, lên sinh vật tạo nên sự đột biến gen hay không. Mang bèo hoa dâu lên là để phục vụ mục đích nghiên cứu này.
“Tôi đã cố gắng tìm dải đất hình chữ S thân thương để ngắm nhìn. Việt Nam rất dễ nhận biết vì có vị trí địa lý đặc biệt. Tôi đã quan sát nước mình qua cửa sổ và trên bản đồ định vị. Đó là cảm giác vô cùng xúc động và tự hào,” Trung tướng Phạm Tuân kể.
Đó là lần đầu tiên ông nhìn thấy Trái Đất nằm lơ lửng giữa một không gian xanh thẳm. Ông có suy nghĩ rằng tất cả mọi người đều có mái nhà chung là Trái Đất này. Nó đẹp vô cùng và hãy cùng nhau gìn giữ vẻ đẹp đó.
Trong buổi giao lưu, ông Phạm Tuân nói thêm về chi tiết "ăn đớp, ngủ treo" khi thực hiện nhiệm vụ. Theo đó, khẩu phần ăn của các phi hành gia được chứa trong ống tuýp với định lượng định sẵn từ trước khi khởi hành.
"Vui nhất là khoản ăn bánh mì. Cứ thả mẩu bánh mì trôi lơ lửng rồi mình bơi đến, đớp như cá đớp mồi," ông chia sẻ. "Về việc ngủ thì đêm đến, phi công chui vào túi ngủ, treo người cố định vào thành tàu để không trôi tự do."
Phạm Tuân nói khoảnh khắc đặc biệt nhất là khi hoàn thành nhiệm vụ trở về Trái Đất. Ông không mừng cho riêng mình mà mừng cho tiến bộ của loài người trong khoa học công nghệ.
“Để hoàn thành nhiệm vụ bay vào không gian là sự phối hợp thành công của bao nhiêu người gồm có các kỹ thuật viên, các nhà khoa học. Nhìn rừng cờ hoa chào đón, tôi vui sướng nghĩ rằng mình sẽ không phải là người Việt Nam cuối cùng bay vào vũ trụ,” Trung tướng Phạm Tuân nói./.
Gặp mặt giao lưu giữa Trung tướng Phạm Tuân và nữ phi hành gia Amanda Nguyễn
Trung tướng Phạm Tuân kể lại những bài huấn luyện khắc nghiệt và các tình huống nguy hiểm trong quá trình bay, nhấn mạnh bản lĩnh, kỷ luật và sự bình tĩnh của người phi công, người phi hành gia.
