Chiều 3/8, trong khuôn khổ chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội đã tiến hành thảo luận tại tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan.
Luật Hải quan số 54/2014/QH13 sau 12 năm triển khai thi hành và qua 5 lần sửa đổi, bổ sung đã bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định trước đòi hỏi của bối cảnh phát triển kinh tế-xã hội mới, yêu cầu ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số toàn diện.
Tăng cường số hóa để tinh, gọn, mạnh
Tờ trình của Chính phủ trình Quốc hội đã nhấn mạnh việc sửa đổi luật lần này nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về tinh gọn bộ máy, cắt giảm thủ tục hành chính, đẩy mạnh quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và xây dựng hệ thống hải quan số. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng bày tỏ sự tán thành cao đối với sự cần thiết ban hành dự án luật.
Các đại biểu đều khẳng định sự thống nhất cao với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, cho rằng việc điều chỉnh một số điều của Luật Hải quan năm 2014 là bước đi cần thiết nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp và sắp xếp lại bộ máy tổ chức tinh gọn, hiệu quả.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk) đánh giá việc Chính phủ trình Quốc hội sửa đổi Luật Hải quan lần này là hoàn toàn đúng đắn và kịp thời. Sau 12 năm thực hiện với nhiều lần chỉnh sửa, quy trình quản lý nhà nước về hải quan hiện hành đã bộc lộ những vướng mắc thực tiễn. Việc sửa đổi sẽ đáp ứng đúng bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế hiện nay.
Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt đề xuất ứng dụng chuyển đổi số để đảm bảo tinh gọn, hiệu quả trong tiến hành thủ tục hải quan.
Tờ trình của Chính phủ nêu rõ hợp nhất thủ tục kiểm tra tại trụ sở cơ quan hải quan và tại trụ sở người khai hải quan, đồng thời điều chỉnh thời hạn kiểm tra tối đa là 20 ngày.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Nguyệt cho rằng Luật hiện hành quy định thời hạn tối đa 5 ngày làm việc tại trụ sở hải quan và 10 ngày tại trụ sở doanh nghiệp (tổng cộng 15 ngày). Việc gộp hai thủ tục là bước tiến tốt, nhưng nếu kéo dài thời hạn kiểm tra lên đến 20 ngày (và cho gia hạn thêm 20 ngày) là đi ngược lại mục tiêu rút ngắn thời gian, hỗ trợ doanh nghiệp. Trong bối cảnh ngành hải quan đang đẩy mạnh chuyển đổi số, mọi dữ liệu đều đã được lưu vết và xử lý điện tử, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu rút ngắn thời hạn này để đảm bảo tính tinh gọn.
Cùng quan điểm đó, đại biểu Nguyễn Thị Lan (đoàn Hà Nội) lấy ví dụ các mặt hàng như sầu riêng, vải thiều phải trải qua quá trình kiểm dịch thực vật, nếu hệ thống chưa thực sự liên thông thì doanh nghiệp phải kê khai nhiều lần cùng một thông tin, mặc dù đã số hóa hồ sơ nhưng vẫn chưa giảm được thủ tục hành chính.
Đại biểu đề xuất quy định pháp luật nên thể hiện rõ nguyên tắc doanh nghiệp khai một lần, Nhà nước sử dụng được nhiều lần đối với thông tin đã kê khai, nhằm giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước và năng lực cạnh tranh quốc tế.
Tránh chồng chéo các quy định pháp luật
Tham gia thảo luận, các đại biểu đề xuất tinh gọn thủ tục, làm rõ thẩm quyền, chuẩn hóa kỹ thuật lập pháp và bảo đảm tính đồng bộ hệ thống pháp luật.
Đại biểu Đặng Minh Châu (Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm, đoàn Hà Nội) cho rằng việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan là giải pháp cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan, bảo đảm khả năng truy vết, xác định chủ thể tham gia giao dịch xuyên biên giới.
Đại biểu cho rằng cần đối chiếu Luật Thương mại điện tử năm 2025, để tránh chồng chéo các điều khoản, đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Cụ thể, đại biểu đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng việc xác thực định danh điện tử chỉ thực hiện một lần đối với mỗi tài khoản và được sử dụng thống nhất cho các giao dịch phát sinh trên tài khoản đó, bảo đảm thuận lợi cho người sử dụng và hiệu quả quản lý. Đồng thời, việc kết nối dữ liệu bắt buộc phải thực hiện thống nhất qua Cơ chế một cửa quốc gia và các nền tảng số của nhà nước để tránh tranh chấp và đảm bảo tính đồng bộ với Luật Giao dịch điện tử.
Phân tích các quy định liên quan đến chức năng nhiệm vụ - cơ quan Hải quan chủ trì phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa - đại biểu Trần Quang Tâm (đoàn Đắk Lắk) cho rằng quy định như vậy là chưa phù hợp và xung đột với các văn bản pháp lý chuyên ngành khác như: Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Biên giới quốc gia đã quy định rõ “Bộ Quốc phòng, trực tiếp là lực lượng Bộ đội Biên phòng, là cơ quan chủ trì trong công tác bảo đảm an ninh trật tự, an toàn xã hội trên khu vực biên giới.”
![ttxvn-quang-tri-tang-cuong-chot-chan-ngan-buon-lau-tai-diem-nong-lao-bao-1504.jpg](https://media.vietnamplus.vn/images/42139c4ac0f1efdabeea97c7f4c53457b5dab99d6caaf7a4ad775d1dcae225302964e46b97416736ba639a765a2e3151ea2162bb4e5ab5df95bd0675f22ad0db917861e9ac1cecc1785df712ff912eaf081c7b76a26d869c2aee8a47f147819394b8fb67c2d5d0d18f551e385423f025/ttxvn-quang-tri-tang-cuong-chot-chan-ngan-buon-lau-tai-diem-nong-lao-bao-1504.jpg.avif "Lực lượng Bộ đội Biên phòng Quảng Trị tăng cường kiểm tra, kiểm soát, ngăn chặn buôn lậu tại "điểm nóng" Lao Bảo. (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN)")
Đại biểu nêu thực tế nhiều năm qua cho thấy Bộ đội Biên phòng phối hợp với Công an đã trực tiếp phát hiện, bắt giữ và xử lý hàng nghìn vụ vi phạm an ninh, buôn lậu rất hiệu quả ngay trên tuyến biên giới.
Để giải quyết sự chồng chéo về thẩm quyền và đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu Trần Quang Tâm đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng: Khi hàng hóa, phương tiện vận tải chưa đưa ra khỏi địa bàn hoạt động hải quan, nếu lực lượng Biên phòng và Công an phát hiện hành vi buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới thì được quyền xử lý theo quy định pháp luật và thông báo cho cơ quan Hải quan để phối hợp./.
Hải quan nỗ lực hoàn thiện cơ chế quản lý hiện đại, minh bạch và thống nhất
Sáu tháng đầu năm 2026, Cục Hải quan đạt nhiều kết quả quan trọng trong xây dựng thể chế, cải cách hành chính, tạo động lực lớn cho hoạt động thương mại.
