Các định chế quốc tế cảnh báo rằng cuộc xung đột tại Trung Đông vẫn là một lực cản lớn đối với nền kinh tế toàn cầu dù Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình tạm thời.
Mối lo ngại ban đầu của thị trường trước việc giá dầu tăng vọt trong ngắn hạn giờ đây đã trở thành nỗi lo rộng hơn về tình trạng tăng trưởng suy yếu, lạm phát tăng cao và những tác động tiêu cực lâu dài đối với các chuỗi cung ứng.
Đầu tháng 6/2026, Ngân hàng Thế giới (WB) đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu xuống mức thấp nhất kể từ đại dịch COVID-19, đồng thời cảnh báo về những tác động kinh tế ngày càng lan rộng do xung đột gây ra đối với các nước trên thế giới.
WB dự báo kinh tế toàn cầu chỉ đạt mức tăng trưởng 2,5% trong năm nay, thấp hơn so với mức 2,9% của năm trước, trong khi lạm phát dự báo sẽ ở mức 4%.
Nhà kinh tế trưởng của WB, ông Indermit Gill, cho rằng chuỗi cú sốc liên tiếp giáng xuống nền kinh tế thế giới những năm gần đây, bao gồm đại dịch, biến đổi khí hậu, xung đột Nga - Ukraine, cuộc chiến thuế quan và hiện là xung đột Mỹ - Iran, đã bào mòn khả năng phục hồi kinh tế của các nước.
Theo dự báo của WB, giá dầu Brent sẽ đạt mức trung bình 94 USD/thùng trong năm nay do tác động của xung đột, tăng 36% so với năm ngoái và cao hơn tới 50% so với mức ước tính được ngân hàng này đưa ra hồi đầu năm.
Bên cạnh đó, nguồn cung phân bón cũng bị gián đoạn nghiêm trọng do phần lớn được xuất khẩu qua vùng Vịnh, thực trạng có thể gây thiếu hụt lương thực trầm trọng khi nông dân buộc phải giảm lượng phân bón sử dụng để cắt giảm chi phí đầu vào.
Trong một động thái tương tự, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cảnh báo xung đột tại Trung Đông đang làm suy giảm triển vọng của toàn cầu.
OECD dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ giảm từ mức 3,4% năm 2025 xuống 2,8% vào năm 2026, trước khi phục hồi lên khoảng 3,1% vào năm 2027 trong kịch bản cơ sở.
Tổ chức này cho biết dự báo được xây dựng trong bối cảnh có hai kịch bản chính: một kịch bản gián đoạn ngắn hạn, trong đó các tác động của xung đột được kiểm soát và giá năng lượng dần ổn định từ giữa năm 2026 và một kịch bản gián đoạn kéo dài, với các hệ quả kinh tế nghiêm trọng và lâu dài hơn.
Trong trường hợp xung đột kéo dài sang năm 2027, tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể giảm sâu hơn, xuống chỉ còn 2,1%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 3,4% giai đoạn 2013–2019 trước đại dịch COVID-19.
OECD cũng lưu ý rằng giá năng lượng, phân bón và các sản phẩm liên quan đến dầu khí duy trì ở mức cao sẽ gây áp lực lớn lên các nền kinh tế đang phát triển, nơi chi tiêu cho năng lượng và lương thực chiếm tỷ trọng lớn trong tiêu dùng hộ gia đình.
Ngay cả trong kịch bản xung đột chỉ mang tính gián đoạn ngắn hạn, OECD vẫn dự báo lạm phát toàn cầu sẽ tăng lên 4% trong năm nay, so với mức 3,4% của năm ngoái.
OECD nhấn mạnh triển vọng kinh tế toàn cầu hiện chịu ảnh hưởng chủ yếu từ diễn biến khó lường của xung đột Trung Đông, đồng thời cảnh báo các tác động tiêu cực có thể kéo dài ngay cả sau khi xung đột kết thúc.
Rõ ràng là chiến sự tại Trung Đông đang kìm hãm tăng trưởng thông qua các kênh lạm phát, tiêu dùng và đầu tư. Chi phí năng lượng và nguyên liệu thô tăng cao làm xói mòn lợi nhuận của doanh nghiệp và làm giảm nhu cầu đầu tư.
Giá cả leo thang còn bào mòn thu nhập thực tế và kìm hãm chi tiêu của người tiêu dùng. Thêm vào đó, chi phí tài chính gia tăng đang tạo thêm áp lực lên các công ty và chính phủ vốn đang gánh những khoản nợ lớn.
Thực trạng đó đẩy các nền kinh tế lớn vào thế tiến thoái lưỡng nan trong điều hành chính sách. Tốc độ tăng trưởng chậm lại, tiêu dùng suy yếu và chi phí kinh doanh tăng cao đòi hỏi phải có các chính sách hỗ trợ.
Thế nhưng, giá năng lượng leo thang và lạm phát quay trở lại đã làm thu hẹp dư địa cho việc nới lỏng tiền tệ.
Sau đại dịch và nhiều năm duy trì mức lãi suất cao, chính phủ nhiều nước hiện không còn đủ năng lực để bù đắp cú sốc năng lượng thông qua các khoản trợ cấp hay cắt giảm thuế.
Ngân hàng Thanh toán quốc tế - tổ chức được ví như ngân hàng trung ương của các ngân hàng trung ương – nêu ra 4 thách thức lớn mang tính cộng hưởng, trực tiếp đe dọa sự ổn định tài chính là áp lực lạm phát từ cuộc xung đột tại Trung Đông sau khi eo biển Hormuz bị đóng cửa, nguy cơ bong bóng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI), các lỗ hổng tài chính nội tại và cuối cùng là bẫy nợ công leo thang.
Từng rủi ro riêng lẻ đều có thể kiểm soát, nhưng nếu xảy ra cùng lúc, chúng có thể kích hoạt hiệu ứng lây lan dây chuyền.
Tuy nhiên, trong quan điểm cho thấy khía cạnh tích cực về triển vọng kinh tế toàn cầu, ngân hàng Bank of America (BofA) cho rằng làn sóng đầu tư vào AI sẽ thúc đẩy nền kinh tế toàn cầu tăng trưởng mạnh mẽ hơn so với các mô hình dự báo ban đầu.
Các chuyên gia của ngân hàng này nhận định kinh tế thế giới sẽ đạt mức tăng trưởng 3,2% vào năm 2026 và 3,5% vào năm 2027, trong đó AI đóng vai trò là động lực dẫn dắt chính. Các mức dự báo mức dự báo trước đó lần lượt là 3,1% và 3,4%.
Các chuyên gia của BofA rằng, hơn cả tác động từ thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran, động lực chính thúc đẩy việc điều chỉnh tăng dự báo tăng trưởng toàn cầu năm nay là chu kỳ xuất khẩu do AI dẫn dắt tại châu Á và làn sóng đầu tư vào AI tại Mỹ, trong khi giá dầu giảm sẽ giúp thúc đẩy nhẹ đà tăng trưởng tại các thị trường phát triển vào năm 2027./.
Cảnh báo 4 "điểm nghẽn" cộng hưởng đe dọa kinh tế toàn cầu
Phó Tổng Giám đốc BIS Andrea Maechler nhấn mạnh các ngân hàng trung ương đang phải đối mặt với cục diện vô cùng phức tạp trong một thế giới đầy bất định.
