Trận lũ quét nghiêm trọng tại khu vực biên giới Nepal-Trung Quốc xảy ra hôm 26/8 vừa qua đang làm dấy lên cảnh báo về nguy cơ gia tăng các thảm họa liên quan đến sông băng tại các vùng núi cao ở châu Âu, trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến băng tan nhanh và tầng đất đóng băng vĩnh cửu suy yếu.
Giới chức Nepal nghi ngờ trận lũ quét có thể bắt nguồn từ hiện tượng hồ băng vỡ hoặc sụp đổ sông băng tại khu vực Himalaya. Theo các chuyên gia, những hiện tượng tương tự cũng có thể xảy ra tại dãy Alps.
Nhà băng hà học Olaf Eisen, Giáo sư tại Viện Nghiên cứu biển và vùng cực Alfred Wegener và Đại học Bremen (Đức), cho biết các thảm họa tương tự có nguy cơ xảy ra tại châu Âu, đặc biệt ở khu vực Alps.
Ông dẫn trường hợp tại làng Blatten của Thụy Sĩ, một vụ sạt lở đá và băng hồi tháng 5/2025 đã khiến một người thiệt mạng, dù khu vực này đã được sơ tán trước đó.
Theo ông Eisen, xét về khối lượng tuyết đá trượt, thảm họa tại Nepal-Trung Quốc vừa qua được ước tính lớn gấp khoảng 10-20 lần thảm họa tại Blatten.
Ông nhận định châu Âu là một trong những châu lục có tốc độ nóng lên nhanh nhất do biến đổi khí hậu. Sông băng rút nhanh và tầng đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy đang làm suy yếu cấu trúc các vùng núi cao.
Những khu vực ở độ cao khoảng 2.500-3.000m, trong đó có một số vùng thuộc Pháp, Italy, Áo và Thụy Sĩ, được đánh giá có nguy cơ cao. Nguy cơ càng gia tăng khi xảy ra các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng hoặc mưa lớn.
Theo Đài Phát thanh và Truyền hình Thụy Sĩ (SRF), khoảng 1.000 sông băng đã biến mất tại nước này kể từ năm 1850, trong khi khoảng 1.000 km2 diện tích từng bị băng bao phủ đã mất lớp băng.
Mới đây, sông băng Weisshorn East, được theo dõi trong nhiều năm, đã xảy ra 3 vụ sụp đổ nhỏ. Thị trưởng Randa Frederic Imboden cho biết có thể có vài trăm nghìn m3 băng tách khỏi sông băng, song hiện chưa gây nguy hiểm cho người dân. Một số tuyến đường đi bộ và xe đạp đã được đóng cửa để đảm bảo an toàn.
Theo ông Eisen, thảm họa sông băng có thể là quá trình tự nhiên mang tính chu kỳ, song biến đổi khí hậu do con người đang ngày càng làm gia tăng nguy cơ. Khi nhiệt độ tăng, tầng đất đóng băng vĩnh cửu tan chảy và sông băng có thể tan từ phía đáy, làm giảm độ ổn định của khối băng. Trong điều kiện nắng nóng hoặc mưa lớn, nước tích tụ bên dưới có thể tạo áp lực khiến khối băng sụp đổ.
Năm 2022, một khối băng lớn đã tách khỏi sông băng Marmolada ở Italy, khiến 11 người leo núi thiệt mạng.
Ông Eisen nhấn mạnh giảm nhiệt độ trung bình toàn cầu dù chỉ một phần nhỏ cũng có ý nghĩa đối với việc bảo vệ sông băng.
Theo ông, các biện pháp bảo vệ cơ học chỉ mang tính tạm thời và chủ yếu được áp dụng tại một số khu vực trượt tuyết, trong khi giải pháp căn bản vẫn là hạn chế biến đổi khí hậu./.