Với khoản tài trợ 7,15 triệu USD từ Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF), Dự án “Thúc đẩy bảo tồn loài hoang dã và du lịch dựa vào thiên nhiên có trách nhiệm vì sự phát triển bền vững ở Việt Nam” (dự án WTP) dự kiến thực hiện trong giai đoạn từ năm 2026-2030, được Bộ Nông nghiệp và Môi trường kỳ vọng sẽ góp phần phát huy giá trị kinh tế của thiên nhiên và du lịch mà không gây suy giảm chất lượng hệ sinh thái, loài hoang dã, và các cảnh quan, qua đó tạo nên sức hấp dẫn cho du lịch trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, dự án WTP cũng được kỳ vọng sẽ thúc đẩy việc chuyển một phần giá trị kinh tế do thiên nhiên và du lịch tạo ra, trở lại thành nguồn lực cho công tác bảo tồn và tạo thêm cơ hội sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Tạo cơ hội phát triển sinh kế mới
Phát biểu tại Chương trình Họp khởi động dự án WTP, diễn ra trong ngày 27/8, ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn biến phức tạp, các hệ sinh thái đa dạng, nguyên vẹn chính là “tấm khiên” tự nhiên vững chắc nhất, cung cấp các dịch vụ sinh thái, đảm bảo an ninh nguồn nước và lương thực cho con người.
Việt Nam tự hào được thế giới ghi nhận là một trong 16 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao toàn cầu, với sự hiện diện của hơn 62.600 loài. Tuy nhiên, trước áp lực của phát triển kinh tế nhanh chóng, thực trạng đa dạng sinh học của Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức vô cùng to lớn.
Đáng chú ý, theo số liệu thống kê, quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất, sự chia cắt sinh cảnh, khai thác quá mức và tác động cực đoan của biến đổi khí hậu đã đẩy nhiều hệ sinh thái đến ngưỡng tới hạn, khiến gần 1.400 loài bị đe dọa sinh tồn theo Sách Đỏ Việt Nam năm 2024.
Đứng trước nguy cơ đó, Việt Nam đã thể hiện nỗ lực không ngừng và cam kết mạnh mẽ trong công tác bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ môi trường thông qua việc tham gia tích cực vào các Công ước Quốc tế. Đến nay, Việt Nam đã đạt được một số thành tựu nổi bật mang tính bước ngoặt, nhất là việc lồng ghép và nội luật hóa để thực thi các cam kết quốc tế, nhằm đảm bảo quản lý chặt chẽ hệ thống rừng, hướng tới chuỗi cung ứng xanh, phát triển bền vững.
Tuy vậy, ông Nghĩa lưu ý bảo tồn thiên nhiên sẽ không thể thành công nếu thiếu đi sự tham gia của các bên, đặc biệt là vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương. Do đó, cần phải gắn liền các mục tiêu bảo tồn thiên nhiên và bảo vệ môi trường với việc đảm bảo sinh kế bền vững thông qua các hoạt động hỗ trợ sinh kế cụ thể, thiết thực cho người dân sống dựa vào thiên nhiên.
“Khi người dân trực tiếp nhận được lợi ích kinh tế từ việc giữ thiên nhiên nguyên vẹn, họ sẽ trở thành lực lượng tại chỗ bảo vệ rừng vững chắc nhất,” ông Nghĩa nói và nhấn mạnh đây cũng lý do dự án WTP sẽ được triển khai, nhằm phát huy tối đa giá trị tài nguyên, tạo cơ hội phát triển sinh kế mới, từ đó hỗ trợ nguồn lực tài chính tái đầu tư cho hoạt động bảo tồn hệ sinh thái.
Dự án WTP được triển khai thông qua 4 hợp phần gồm: Hoàn thiện các hướng dẫn, tiêu chí, và công cụ nhằm hài hòa giữa phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học; thí điểm mô hình quản lý, hợp tác, tài chính cho du lịch dựa vào thiên nhiên tại Vườn quốc gia Núi Chúa và Phong Nha - Kẻ Bàng; nâng cao năng lực và thay đổi hành vi của các bên tham gia chuỗi giá trị du lịch nhằm bảo vệ loài hoang dã; quản lý tri thức và giám sát, đánh giá để tổng hợp, chia sẻ và nhân rộng các kết quả.
UNDP cam kết đồng hành, hỗ trợ Việt Nam
Theo ban tổ chức, dự án WTP được kỳ vọng sẽ hướng tới những thay đổi mang tính hệ thống trong hoạt động bảo tồn đa dạng sinh học được lồng ghép vào phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên tại Việt Nam. Vì thế, dự án sẽ hỗ trợ hoàn thiện các tiêu chuẩn, tiêu chí và hướng dẫn kỹ thuật nhằm đưa các yêu cầu về bảo tồn vào quy hoạch, quản lý và vận hành du lịch dựa vào thiên nhiên, du lịch sinh thái tại những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao.
Thông qua các hoạt động trên, dự án kỳ vọng tăng cường hiệu quả quản lý cho khoảng 145.414 ha tại Vườn quốc gia Núi Chúa và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng; khoảng 15,7 triệu tấn CO₂ tương đương được đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải. Ở khía cạnh sinh kế, dự án dự kiến tạo mới, phục hồi hoặc ổn định 1.800 việc làm “xanh”, trong đó 70% dành cho phụ nữ, đồng thời mang lại lợi ích trực tiếp cho khoảng 3.000 người tại các khu vực dự án.
Bên cạnh các giải pháp về chính sách, tài chính, quản lý, dự án cũng sẽ thúc đẩy thay đổi hành vi của những người tham gia vào ngành du lịch. Các hoạt động nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi sẽ hướng tới du khách, doanh nghiệp, cộng đồng nhằm giảm nhu cầu mua, sử dụng và tiêu thụ các sản phẩm động vật hoang dã bất hợp pháp; hạn chế các hoạt động du lịch gây tổn hại đến sinh cảnh; thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm du lịch có trách nhiệm và tác động thấp.
Để triển khai thành công các hoạt động và đạt được các mục tiêu của dự án, Cục trưởng Bùi Chính Nghĩa cho rằng dự án cần sự đồng thuận, nỗ lực và phối hợp hành động chặt chẽ từ tất cả các đối tác, các bên tham gia của địa phương và đặc biệt là Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, Núi Chúa - Phước Bình trong suốt quá trình triển khai và thực hiện dự án.
Về phía đối tác, bà Francesca Nardini - Phó trưởng Đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, cho rằng du lịch sinh thái khi được quy hoạch và quản lý đúng cách, có thể tạo ra mối liên hệ tích cực giữa bảo tồn và phát triển, tạo ra sinh kế và cơ hội kinh tế địa phương; đồng thời mang lại cho cộng đồng, doanh nghiệp những động lực mạnh mẽ hơn để bảo tồn, phát triển bền vững.
“Nhưng chúng ta cũng cần phải cân bằng đúng đắn. Du lịch phải nằm trong giới hạn sinh thái, và bảo tồn cùng lợi ích cộng đồng phải luôn là trọng tâm của phát triển. Điều này cũng liên quan chặt chẽ đến quan hệ đối tác đa dạng sinh học rộng lớn hơn của UNDP với Việt Nam,” bà Francesca Nardini nói.
Đại diện UNDP cũng hy vọng dự án WTP có thể tạo ra những bài học thực tiễn và bằng chứng có thể giúp định hướng nỗ lực quốc gia rộng lớn hơn./.
Vì sao Bộ Nông nghiệp và Môi trường muốn quản lý 4 vườn quốc gia liên tỉnh?
Bộ Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao bộ tiếp tục quản lý thống nhất, ổn định đối với các Vườn quốc gia Cúc Phương, Tam Đảo, Bạch Mã và Yok Đôn như hiện nay.
