Tây Ninh đang tập trung xử lý những mắt xích có nguy cơ phát sinh vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU); trong đó, trọng tâm là quản lý chặt đội tàu, rà soát tàu không đủ điều kiện hoạt động, tàu mất liên lạc, kiểm soát giấy phép và thiết bị giám sát hành trình (VMS).
Siết từ những “khoảng trống” trong quản lý đội tàu
Tây Ninh là tỉnh không có biển, các hoạt động khai thác thủy sản trên biển của ngư dân chủ yếu diễn ra tại các vùng biển lân cận. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Minh Lâm, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Tây Ninh, địa phương luôn nhận thức rõ trách nhiệm trong việc chung tay cùng cả nước thực hiện nghiêm túc các quy định về chống khai thác IUU.
Chính đặc thù đội tàu hoạt động ngoài địa bàn tỉnh đặt ra yêu cầu phải tăng cường phối hợp liên tỉnh, kiểm soát tàu cá ngay cả khi tàu neo đậu, xuất nhập bến và hoạt động tại các địa phương ven biển.
Từ yêu cầu này, Tây Ninh xác định việc quản lý tàu cá phải dựa trên dữ liệu đầy đủ, chính xác và có khả năng kiểm chứng; trong đó, hướng tới nguyên tắc mỗi tàu cá có một mã định danh, một hồ sơ điện tử thống nhất. Toàn bộ tàu cá đã đăng ký phải được cập nhật đầy đủ trên cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản VnFishbase; đồng thời xác định rõ chủ tàu, vị trí, tình trạng hoạt động và tình trạng pháp lý.
Theo bà Đinh Thị Phương Khanh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, một trong những nhiệm vụ quan trọng hiện nay là thiết lập quy trình quản lý thống nhất đối với tàu cá không đủ điều kiện hoạt động. Sở đã hoàn chỉnh dự thảo và trình Ủy ban Nhân dân tỉnh xem xét ban hành Quyết định về Quy trình quản lý tàu cá không đủ điều kiện hoạt động trên địa bàn, nhằm thống nhất cách thức tổ chức thực hiện, tăng cường quản lý đội tàu và phục vụ công tác chống khai thác IUU. Đây là cơ sở để địa phương từng bước chuyển từ quản lý theo từng vụ việc sang quản lý có quy trình, phân công và trách nhiệm rõ ràng.
Đáng chú ý, qua rà soát, đến ngày 28/8/2026, Tây Ninh xác định 79 tàu cá có nguy cơ cao vi phạm quy định khai thác thủy sản bất hợp pháp, đều thuộc trường hợp không có giấy phép hoặc giấy phép hết hạn từ 10 ngày trở lên. Ngành nông nghiệp tiếp tục theo dõi, xử lý để đưa tàu ra khỏi danh sách khi đủ điều kiện; đã có 1 tàu được đưa ra khỏi danh sách sau khi khắc phục tình trạng giấy phép hết hạn.
Bên cạnh đó, Tây Ninh xác định 72 tàu cá hết hạn giấy phép nhưng chưa rõ hiện trạng, chủ sở hữu hoặc không liên lạc được. Danh sách được công khai để chính quyền cơ sở và các tổ chức, cá nhân liên quan phối hợp xác minh.
Việc rà soát được mở rộng ngoài địa bàn tỉnh, với sự phối hợp của các tỉnh, thành phố ven biển, nhất là khi phát hiện tàu cá Tây Ninh trong danh sách đang neo đậu, hoạt động hoặc xuất, nhập bến tại địa phương, qua đó hạn chế khoảng trống trong quản lý đội tàu hoạt động ngoài tỉnh.
Quản lý bằng dữ liệu, xử lý bằng trách nhiệm
Trong quản lý đội tàu, Tây Ninh yêu cầu không để tàu cá không đủ điều kiện xuất bến; thường xuyên cập nhật danh sách tàu nguy cơ cao, xác định vị trí neo đậu và phân công trách nhiệm kiểm soát. Với tàu hoạt động ngoài tỉnh, cơ quan chức năng phối hợp địa phương sở tại để quản lý.
Tỉnh đồng thời kiểm soát toàn bộ tàu bắt buộc lắp VMS, xử lý các trường hợp mất kết nối, vượt ranh giới, can thiệp thiết bị; phấn đấu 100% lượt tàu từ 6 m trở lên ra, vào cảng, xuất, nhập bến được ghi nhận trên eCDT. Ngành nông nghiệp cũng cung cấp hồ sơ 45 tàu cá cho Thành phố Hồ Chí Minh, hướng tới 100% tàu vùng bờ, vùng lộng hoạt động tại đây được cấp phép.
Theo bà Đinh Thị Phương Khanh, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh sẽ chủ động phối hợp với các tỉnh, thành phố ven biển nơi tàu cá Tây Ninh neo đậu, xuất nhập bến và hoạt động để trao đổi dữ liệu, kiểm soát điều kiện hoạt động của từng tàu.
Bên cạnh các biện pháp quản lý trực tiếp, Tây Ninh xác định tuyên truyền là một phần quan trọng để nâng cao trách nhiệm của chủ tàu, thuyền trưởng, ngư dân và doanh nghiệp.
Ông Huỳnh Cao Chánh, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tây Ninh cho rằng, việc thông tin, tuyên truyền sẽ được tập trung, hướng vào phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức về khai thác thủy sản có trách nhiệm, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và chống khai thác IUU.
Nội dung tuyên truyền được chuyển mạnh sang những yêu cầu cụ thể mà ngư dân phải thực hiện, như sử dụng phần mềm cảnh báo tự động mất kết nối VMS, khai báo rời cảng, cập cảng, mua bán nguyên liệu trên hệ thống eCDT, ghi nhật ký khai thác điện tử eLogbook và khai báo vị trí đầy đủ trong trường hợp không duy trì kết nối VMS theo quy định.
Theo ông Huỳnh Cao Chánh, thông tin tuyên truyền cũng cần gắn với kết quả thực tế; trong đó, thông tin về chống khai thác IUU và các trường hợp vi phạm nghiêm trọng được công khai theo quy định. Qua đó, tuyên truyền không chỉ dừng ở phổ biến quy định mà hướng tới nâng cao ý thức tuân thủ và tạo sức răn đe trong cộng đồng ngư dân.
Tây Ninh đồng thời chú trọng chính sách hỗ trợ để ngư dân có điều kiện đáp ứng yêu cầu quản lý mới. Tỉnh triển khai chính sách hỗ trợ lắp đặt, thay thế thiết bị VMS; mục tiêu đặt ra là hoàn thành cấp giấy phép sử dụng tần số vô tuyến điện cho 100% tàu cá vùng khơi, đồng thời hoàn thành lắp đặt thiết bị VMS cho tàu cá bảo đảm yêu cầu theo Nghị định số 41/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
Điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tây Ninh là chống IUU được gắn với chuyển đổi số và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, từng địa phương. VnFishbase, VMS, eCDT, eLogbook và cơ sở dữ liệu xử phạt được kết nối, đối khớp và chia sẻ giữa ngành nông nghiệp, Công an tỉnh, UBND cấp xã và các tỉnh, thành phố ven biển có liên quan, hướng tới dữ liệu quản lý tàu cá thống nhất, có thể kiểm tra và truy vết.
Đồng thời, tỉnh đặt yêu cầu 100% vụ việc vi phạm IUU được tiếp nhận, xác minh và xử lý đúng thẩm quyền, thời hạn, không để tồn đọng hồ sơ không có lý do chính đáng.
Đối với hồ sơ vi phạm, thời gian xác minh, xử lý được phấn đấu không quá 60 ngày kể từ ngày lập hồ sơ; những trường hợp có dấu hiệu tội phạm liên quan đến tổ chức khai thác trái phép, môi giới đưa tàu đi vi phạm vùng biển nước ngoài, làm giả hồ sơ, gian lận xuất xứ hoặc can thiệp VMS sẽ được điều tra, xử lý hình sự khi đủ căn cứ.
Theo ông Nguyễn Minh Lâm, việc Tây Ninh không có biển không làm giảm trách nhiệm của địa phương trong cuộc chiến chống khai thác IUU. Trách nhiệm đó được cụ thể hóa bằng việc quản lý đội tàu từ trên bờ, phối hợp với các địa phương ven biển nơi tàu hoạt động, kiểm soát điều kiện ra khơi, giám sát hành trình và xử lý những nguy cơ có thể phát sinh.
Tây Ninh sẽ tập trung nguồn lực xử lý các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu sau đợt thanh tra lần thứ 5, với trọng tâm là quản lý, kiểm soát đội tàu; đăng ký, đăng kiểm, cấp phép; duy trì VMS; cập nhật VnFishbase; truy xuất nguồn gốc qua eCDT; kiểm soát nguyên liệu thủy sản và xử lý các trường hợp vi phạm. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là xử lý từng tàu cá cụ thể mà tạo dựng phương thức quản trị nghề cá chặt chẽ, minh bạch, có dữ liệu kiểm chứng, góp phần cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” IUU./.