Năm 2025 đánh dấu một cột mốc được giới tài chính gọi là “bước ngoặt thập kỷ”: Sau 25 năm kiên trì xây dựng và tích lũy, lần đầu tiên Việt Nam được Tổ chức FTSE Russell xướng tên trong danh sách nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Sự kiện này đã bảo chứng cho sự trưởng thành về "chất" của một nền kinh tế năng động.
Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus nhân dịp Xuân Bính Ngọ, ông Bùi Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước không giấu được sự tự hào khi nói về chặng đường phía trước. Câu chuyện của ông bắt đầu từ những con số "biết nói" của năm 2025 – một năm được ví như bệ phóng vững chắc cho chứng khoán Việt Nam bước sang năm mới.
Dấu ấn của “năm bản lề”
- Thưa ông, nhìn lại bức tranh kinh tế - tài chính toàn cầu năm 2025 với nhiều gam màu sáng tối đan xen, thị trường chứng khoán Việt Nam nổi lên như một điểm sáng. Nếu phải chọn một từ khóa để định nghĩa về năm vừa qua, nhiều chuyên gia đã dùng từ "đột phá." Vậy với tư cách là người trong cuộc, ông đánh giá đâu là những thành tựu mang tính cốt lõi nhất, minh chứng cho sự "đột phá" này?
Ông Bùi Hoàng Hải: Nếu nhìn lại cả một hành trình dài, tôi cho rằng 2025 xứng đáng được coi là năm bản lề và đột phá của thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế - tài chính quốc tế chịu nhiều tác động từ các biến số địa chính trị và sự dịch chuyển dòng vốn, thị trường của chúng ta không chỉ vận hành an toàn, ổn định mà còn khẳng định mạnh mẽ vai trò là kênh dẫn vốn trung, dài hạn quan trọng của nền kinh tế.
Sự "đột phá" mà nhà báo nhắc đến, theo tôi, được thể hiện rõ nét nhất qua sự kiện Tổ chức FTSE Russell công bố Việt Nam đáp ứng toàn bộ tiêu chí và được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Đây là thành quả của quá trình cải cách đồng bộ suốt nhiều năm về khung pháp lý, hạ tầng công nghệ và đặc biệt là mức độ tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài cũng như chất lượng quản lý-giám sát. Đây cũng là minh chứng rõ ràng nhất cho sự chuyển đổi từ “lượng thành chất” của thị trường chứng khoán Việt Nam sau 1/4 thế kỷ hoạt động dưới sự chỉ đạo sát sao và sáng suốt của Đảng và Nhà nước.
Bên cạnh "phần mềm" là cơ chế, "phần cứng" của thị trường cũng có bước tiến lớn. Hệ thống công nghệ thông tin mới (hệ thống KRX và các phân hệ tích hợp) đã chính thức vận hành sau nhiều năm chuẩn bị. Đây là một hệ thống hiện đại, tích hợp toàn diện từ khâu nhận lệnh đến bù trừ, thanh toán, tạo nền tảng kỹ thuật an toàn để phát triển các sản phẩm mới và nâng cao năng lực xử lý giao dịch theo chuẩn mực quốc tế.
- Những thay đổi đó đã phản ánh cụ thể thế nào trên thị trường, thưa ông?
Ông Bùi Hoàng Hải: Những cải cách nền tảng đã tạo ra động lực tăng trưởng thực tế rất ấn tượng. Quy mô các thị trường từ cổ phiếu, trái phiếu đến phái sinh đều tăng trưởng tích cực.
Mục tiêu xây dựng thị trường chứng khoán hiện đại không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành chứng khoán mà được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của nền kinh tế.
Cụ thể, tính đến cuối năm 2025, vốn hóa thị trường cổ phiếu đã tăng khoảng 39% so với cuối năm 2024, tương đương mức 77,6% GDP ước tính của năm 2025. Chỉ số VN-Index ghi nhận mức tăng trưởng hơn 40%, đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường có hiệu suất tốt nhất khu vực và thế giới.
Đáng chú ý, đà tăng này được dẫn dắt bởi tính thanh khoản ở mức cao. Niềm tin của công chúng được củng cố, số lượng tài khoản nhà đầu tư đã vượt mốc 11,8 triệu. Song song đó, khung khổ pháp lý cũng được cải cách quyết liệt, hàng loạt quy định mới đã gỡ bỏ các nút thắt, điểm nghẽn, giúp thị trường ngày càng minh bạch và hiệu quả hơn.
Nỗ lực tháo gỡ “điểm nghẽn” khó nhất
- Để đạt được “cái gật đầu” của FTSE Russell là một hành trình với khối lượng công việc rất lớn, từ việc sửa đổi luật pháp đến thay đổi thói quen của thị trường. Theo ông, đâu là yếu tố mang tính quyết định tạo nên thành công này?
Ông Bùi Hoàng Hải: Đúng là khối lượng công việc rất lớn và trải rộng trên nhiều mặt. Kết quả ngày hôm nay là sự tổng hòa của nỗ lực và quyết tâm chính trị từ nhiều phía.
Câu chuyện nâng hạng nhận được sự quan tâm đặc biệt và chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Chính phủ và Lãnh đạo Bộ Tài chính. Mục tiêu xây dựng thị trường chứng khoán hiện đại không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành chứng khoán mà được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của nền kinh tế. Sự chỉ đạo quyết liệt này đã giúp tạo sự thống nhất hành động, tăng hiệu quả phối hợp liên ngành để tháo gỡ kịp thời các "điểm nghẽn" khó khăn nhất.
Trên cơ sở đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chủ động triển khai hàng loạt giải pháp kỹ thuật, từ hoàn thiện pháp lý, tăng minh bạch đến hiện đại hóa hạ tầng. Chúng tôi cũng đã thực hiện rất nhiều cuộc đối thoại chính sách với các tổ chức quốc tế để khẳng định quyết tâm cải cách của Việt Nam, qua đó củng cố niềm tin của cộng đồng nhà đầu tư quốc tế.
Ngoài ra, không thể không nhắc đến sự phối hợp chặt chẽ của Ngân hàng Nhà nước trong các quy định về ngoại hối, cùng sự hỗ trợ quý báu từ Ngân hàng Thế giới (WB) và các chuyên gia của FTSE Russell.
- Trong quá trình đó, ông đánh giá thế nào về sự chuyển biến của chính các thành viên thị trường - những "tế bào" của nền kinh tế?
Ông Bùi Hoàng Hải: Đây là yếu tố khiến cá nhân tôi cảm thấy rất tâm đắc. Sự nỗ lực hành động của các thành viên thị trường, đặc biệt là các công ty chứng khoán và doanh nghiệp niêm yết là rất đáng ghi nhận.
Cụ thể, các công ty chứng khoán đã chủ động nâng cấp hệ thống, năng lực tài chính và quản trị rủi ro. Đặc biệt, việc triển khai giải pháp kỹ thuật để nhà đầu tư tổ chức nước ngoài có thể giao dịch mà không yêu cầu ký quỹ trước 100% tiền (Non-prefunding solution) là một điểm then chốt trong tiêu chí nâng hạng.
Về phía các doanh nghiệp niêm yết, họ ngày càng chú trọng nâng cao quản trị công ty và minh bạch hóa thông tin. Việc thực hiện công bố thông tin song ngữ (Việt-Anh) đã trở nên phổ biến, giúp xóa bỏ rào cản ngôn ngữ, cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và thu hút tốt hơn dòng vốn quốc tế dài hạn.
Kỷ nguyên của "đại bàng" và phát triển bền vững
- Năm 2026, các cổ phiếu niêm yết Việt Nam chính thức được phân bổ vào rổ chỉ số thị trường mới nổi của FTSE. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chuẩn bị những kịch bản và nhiệm vụ trọng tâm gì để thị trường vận hành trơn tru và bền vững, thưa ông?
Ông Bùi Hoàng Hải: Năm 2026 sẽ là giai đoạn then chốt, bởi thách thức bây giờ là chuyển từ trạng thái "đạt điều kiện" sang "vận hành ổn định và bền vững." Chúng tôi sẽ bám sát Quyết định số 2014/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam với 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Thứ nhất, tiếp tục hoàn thiện khung khổ pháp lý và chính sách theo hướng nhất quán và tiệm cận thông lệ quốc tế. Thứ hai, hoàn thiện các cơ chế kỹ thuật. Chúng tôi sẽ mở rộng vai trò của các công ty chứng khoán toàn cầu, nghiên cứu triển khai mô hình tài khoản tổng (Omnibus Account) – một yêu cầu quan trọng của các nhà đầu tư tổ chức lớn. Thứ ba, đẩy mạnh nâng cấp hạ tầng, trọng tâm là triển khai mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và cơ chế trao đổi thông tin tự động (STP) giữa công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký. Thứ tư, tập trung phát triển hàng hóa. Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ thúc đẩy các sản phẩm mới đồng thời nâng cao chất lượng quản trị của doanh nghiệp niêm yết để thị trường có thêm chiều sâu. Thứ năm, duy trì kênh đối thoại thường xuyên với cộng đồng đầu tư quốc tế qua nhóm Đối thoại Chính sách (IAG) để kịp thời điều chỉnh chính sách phù hợp.
Song song đó, công tác thanh tra, giám sát sẽ tiếp tục được triển khai xuyên suốt để đảm bảo kỷ cương và sự liêm chính của thị trường.
- Đặc thù của thị trường chứng khoán Việt Nam, đầu tư cá nhân chiếm đang tỷ trọng lớn về thanh khoản. Trong bối cảnh nâng hạng, chính sách nào sẽ được ưu tiên để gia tăng vai trò của nhà đầu tư tổ chức, thưa ông?
Năm 2026 sẽ là giai đoạn then chốt với thách thức chuyển từ trạng thái "đạt điều kiện" sang "vận hành ổn định và bền vững."
Ông Bùi Hoàng Hải: Thực tế hiện nay cho thấy cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn nghiêng về phía nhà đầu tư cá nhân với gần 90% giá trị giao dịch hàng ngày. Điều này giúp thị trường duy trì tính sôi động, nhưng cũng khiến biến động ngắn hạn, chịu tác động lớn từ yếu tố tâm lý nhà đầu tư, đặt ra yêu cầu cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư theo hướng cân bằng, bền vững hơn. Do đó, trọng tâm thời gian tới là triển khai Đề án tái cấu trúc cơ sở nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ.
Chúng tôi khuyến khích nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua các định chế chuyên nghiệp thay vì tự đầu tư ("trading") nhỏ lẻ. Để làm được điều này, cần phát triển đa dạng các sản phẩm quỹ, kênh phân phối và đặc biệt là xây dựng Chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp của ngành Quỹ để tạo dựng niềm tin.
Cùng với đó, Đề án tuyên truyền, phổ biến kiến thức cho nhà đầu tư sẽ được đẩy mạnh. Chúng tôi muốn hướng tới một thế hệ nhà đầu tư có kiến thức, có năng lực quản trị rủi ro và tư duy đầu tư bền vững hơn.
- Có thông tin cho rằng các "cá mập" - quỹ đầu tư toàn cầu quy mô lớn đang rất chú ý đến thị trường Việt Nam. Ông có thể chia sẻ cụ thể hơn về sự quan tâm này và chúng ta đã "xây tổ" như thế nào để đón họ?
Ông Bùi Hoàng Hải: Việc thăng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp sẽ mở đường cho các dòng vốn đầu tư gián tiếp quy mô lớn, đặc biệt là từ các quỹ ETF, quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và các định chế tài chính lớn.
Thời gian qua, các tên tuổi lớn nhất thế giới (như Vanguard, BlackRock, UBS, State Street…) đều đã có những phân tích rất tích cực về Việt Nam. Họ đã tăng cường tiếp xúc trực tiếp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để tìm hiểu cơ hội. Nhiều tổ chức trong số này thậm chí đã "đi trước một bước" khi xây dựng quy trình và ký kết thỏa thuận với các định chế trong nước để sẵn sàng giải ngân ngay sau kỳ rà soát tháng Ba của FTSE.
Để đón dòng vốn này, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước sẽ triển khai đồng bộ các nhiệm vụ trong đề án nâng hạng, ưu tiên hoàn thiện thể chế; Mở rộng sản phẩm; Nâng cấp hạ tầng, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý và giám sát; Tăng cường kỷ luật thị trường và phát triển cơ sở nhà đầu tư theo hướng chuyên nghiệp, bền vững. Ủy ban cam kết duy trì cơ chế đối thoại định kỳ, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn cho họ. Tôi tin rằng với nền tảng vĩ mô ổn định, sự chuẩn bị bài bản của cơ quan quản lý và sự trưởng thành của doanh nghiệp, thị trường chứng khoán Việt Nam hoàn toàn đủ năng lực hấp thụ và phát huy hiệu quả các dòng vốn tỷ đô này. Đây sẽ là nguồn lực quan trọng hỗ trợ mục tiêu phát triển dài hạn của nền kinh tế đất nước.
- Xin trân trọng cảm ơn ông!