Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada đánh dấu bước nâng cấp đáng kể trong quan hệ Việt Nam-Canada, đưa quan hệ hai nước từ khuôn khổ hợp tác vốn tập trung nhiều vào thương mại và giao lưu nhân dân sang một giai đoạn mang tính chiến lược hơn, với phạm vi hợp tác mở rộng sang chuỗi cung ứng, công nghệ tiên tiến, an ninh năng lượng, quốc phòng và an ninh hàng hải.
Đây là nhận định của bà Vina Nadjibulla, đồng sáng lập và là Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược quốc gia, khi trao đổi với phóng viên TTXVN tại Canada về kết quả chuyến thăm và triển vọng quan hệ hai nước sau khi nâng cấp lên Đối tác Chiến lược.
Theo bà Nadjibulla, một trong những kết quả nổi bật nhất của chuyến thăm là việc hai nước từng bước thể chế hóa khuôn khổ quan hệ mới. Việt Nam và Canada nhất trí tăng cường tiếp xúc cấp cao thường xuyên hơn, trong đó có đối thoại giữa các Bộ trưởng Ngoại giao, đồng thời củng cố những cơ chế hiện có như Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế, Đối thoại Chính sách Quốc phòng và Đối thoại Hàng hải. Hai bên cũng thiết lập Đối thoại Nông nghiệp và nhất trí thảo luận về một cơ chế Đối thoại An ninh và Thực thi pháp luật mới.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Ngoại giao hai nước được giao xây dựng Kế hoạch hành động nhằm triển khai Đối tác Chiến lược. Theo bà Nadjibulla, đây sẽ là công cụ quan trọng để chuyển những cam kết chính trị cấp cao thành các chương trình hợp tác cụ thể và cần được xây dựng kịp thời.
Chuyến thăm cũng mang lại những kết quả cụ thể trong các lĩnh vực năng lượng và chuyển đổi năng lượng sạch, vận tải hàng hải, môi trường và tiêu chuẩn nông nghiệp. Việc mở rộng các thỏa thuận hàng không có thể tạo điều kiện để thiết lập các chuyến bay thẳng chở khách và hàng hóa giữa hai nước. Việt Nam cũng quyết định thiết lập Văn phòng Tùy viên Quốc phòng tại Canada.
Bà Nadjibulla cho rằng những kết quả trên cho thấy quan hệ Việt Nam-Canada đang chuyển từ một khuôn khổ hợp tác rộng nhưng vẫn chủ yếu xoay quanh thương mại sang một mối quan hệ có tính chiến lược cao hơn.
Việt Nam và Canada có lợi ích chung là duy trì một hệ thống thương mại mở và dựa trên luật lệ trong bối cảnh hệ thống này đang chịu sức ép ngày càng lớn. Hai nền kinh tế đều hội nhập sâu vào thương mại toàn cầu, phụ thuộc đáng kể vào các thị trường bên ngoài và đều có lợi ích trong việc hạn chế nguy cơ quan hệ phụ thuộc kinh tế bị sử dụng như một công cụ gây sức ép.
Việt Nam trở thành một đối tác đáng chú ý đối với Canada vì không chỉ là một nền kinh tế thương mại và sản xuất lớn trong khu vực mà còn là thành viên có vai trò quan trọng trong ASEAN và giữ chức Chủ tịch Hội đồng Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) năm 2026. Việt Nam có lợi ích lớn trong việc duy trì môi trường thương mại mở, ổn định và có khả năng duy trì không gian hợp tác với các đối tác khác nhau.
Trong khi đó, Canada có những thế mạnh và mạng lưới quan hệ bổ sung, đặc biệt tại châu Âu và khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, cũng như trong các lĩnh vực năng lượng, khoáng sản thiết yếu, tài chính và công nghệ tiên tiến.
Bà Nadjibulla lưu ý Việt Nam và Canada có vị trí địa chính trị, hệ thống chính trị và các mối quan hệ quốc tế khác nhau. Tuy nhiên, hợp tác giữa các quốc gia tầm trung không đòi hỏi phải có quan điểm giống nhau trong mọi vấn đề, mà có thể được xây dựng trên những lĩnh vực có lợi ích hội tụ như duy trì thương mại dựa trên luật lệ, đa dạng hóa quan hệ kinh tế, tăng khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, ủng hộ luật pháp quốc tế và các thể chế đa phương.
Việt Nam không chỉ là một thị trường song phương quan trọng mà còn là một đối tác trong mạng lưới rộng hơn gồm những quốc gia có lợi ích trong việc bảo đảm khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương không chỉ được định hình bởi cạnh tranh giữa các cường quốc. Hợp tác Việt Nam-Canada có thể giúp cả hai bên mở rộng lựa chọn và duy trì không gian cho luật lệ, tính cởi mở và quyền tự chủ trong một môi trường quốc tế ngày càng cạnh tranh.
Về việc triển khai quan hệ Đối tác Chiến lược sau chuyến thăm, bà Nadjibulla đặc biệt lưu ý ba lĩnh vực:
Thứ nhất là đầu tư và chuỗi cung ứng. Quan hệ kinh tế hai nước đã phát triển đáng kể thông qua thương mại, nhưng giai đoạn tiếp theo sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào đầu tư hai chiều và khả năng đưa các doanh nghiệp Canada tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng của Việt Nam. Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế có thể trở thành cơ chế chính xác định các dự án cụ thể, tháo gỡ rào cản và kết nối thế mạnh của Canada với nhu cầu của Việt Nam.
Thứ hai là năng lượng, một trong những lĩnh vực đạt kết quả rõ nét từ chuyến thăm. Bản ghi nhớ mới về năng lượng bao gồm LNG, hydrogen, năng lượng tái tạo, quản lý carbon và các công nghệ phục vụ chuyển đổi năng lượng. Hai bên đang trao đổi cả về khả năng hợp tác hạt nhân dân sự. Nếu những cam kết này được chuyển thành các dự án thương mại cụ thể, đây sẽ là một trong những lĩnh vực tạo nội hàm kinh tế thực chất cho Đối tác Chiến lược.
Thứ ba là công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các định hướng hợp tác về trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ lượng tử, bán dẫn, an ninh mạng và quản trị số khá tham vọng, song số lượng dự án song phương vẫn còn tương đối hạn chế. Vì vậy, cần thúc đẩy hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, cùng trao đổi nhân lực, xây dựng các quan hệ đối tác đổi mới sáng tạo.
Theo bà Nadjibulla, thước đo quan trọng sau chuyến thăm là khả năng chuyển những cam kết có được thành chương trình thường xuyên, các dự án cụ thể và những cơ chế hợp tác bền vững giữa Việt Nam và Canada./.
Kiến tạo động lực mới cho hợp tác chiến lược Việt Nam-Canada
Việt Nam và Canada hiện có cơ hội xây dựng một mối quan hệ đóng góp cho thịnh vượng của hai nước và góp phần tăng cường khả năng chống chịu kinh tế, ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
