Đâu là những nguy cơ trước mắt và lâu dài đối với an ninh năng lượng của Việt Nam và làm thế nào để có thể giảm thiểu các rủi ro là vấn đề được các chuyên gia tập trung thảo luận tại tọa đàm “An ninh năng lượng - trụ cột của an ninh quốc gia trong bối cảnh rủi ro an ninh phi truyền thống” diễn ra hôm nay, 22/7.
Tọa đàm do Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp cùng Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam tổ chức.
Nhiều rủi ro, thách thức
Phát biểu đề dẫn tọa đàm, Giáo sư, Tiến sỹ Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh, khi nghiên cứu đánh giá rủi ro an ninh phi truyền thống của Việt Nam trên mọi lĩnh vực, Viện An ninh phi truyền thống nhận thấy có khá nhiều rủi ro về an ninh năng lượng. Nguồn cung nguyên liệu chế biến như dầu, khí đốt, sản xuất điện đều bắt đầu thiếu dần ở Việt Nam trong khi nguồn cung thế giới đắt và liên tục đứt gãy do các xung đột. Trong bối cảnh đó, yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số đòi hỏi nguồn cung năng lượng rất cao, không chỉ là điện mà còn xăng dầu, các loại chất đốt khác.
Theo Giáo sư Hoàng Đình Phi, an ninh năng lượng không chỉ tác động trực tiếp đến an ninh con người mà còn gắn chặt với an ninh kinh tế, an ninh mạng và an ninh quốc gia. Những mối liên hệ ngày càng phức tạp giữa các lĩnh vực này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và dựa trên quản trị rủi ro.
“Tọa đàm là cơ hội để các nhà khoa học liên ngành trao đổi, nhận diện những điểm yếu, thách thức và rủi ro trong ngắn hạn, trung hạn cũng như dài hạn, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi, từ đó tháo gỡ các điểm nghẽn, góp phần nâng cao năng lực quản trị chiến lược, bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển bền vững đất nước và thực hiện các mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn tới,” Giáo sư Hoàng Đình Phi nói.
Đây cũng là chia sẻ của ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR). Theo ông Đạt, tọa đàm có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến động làm thay đổi căn bản nhận thức cũng như phương thức bảo đảm an ninh năng lượng của mỗi quốc gia.
Ông Đạt nhận định thế giới đang đối mặt với nhiều rủi ro phi truyền thống phức tạp như xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu…
Trong bối cảnh đó, câu hỏi về an ninh năng lượng không phải là Việt Nam còn bao nhiêu nguồn dầu khí, khả năng nhập khẩu dầu thô ra sao, hay giá dầu thế giới đang biến động như thế nào mà là có khả năng chủ động chuyển hóa các nguồn nguyên liệu thành những sản phẩm năng lượng thiết yếu cho nền kinh tế hay không? An ninh năng lượng hiện đại không chỉ là an ninh nguồn cung mà còn là an ninh của năng lực chế biến và khả năng chống chịu của toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia.
Cùng quan điểm này, Tiến sỹ Nguyễn Thanh Hưởng, Trưởng ban Quản trị rủi ro và giám sát tuân thủ, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) nhấn mạnh năng lượng là nền tảng của phát triển, quốc phòng và an ninh. Tuy nhiên, rủi ro từ xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, cạnh tranh công nghệ, tấn công mạng và chuyển dịch năng lượng đang đồng thời đặt ra những thách thức lớn đối với an ninh và sức chống chịu của mỗi quốc gia.
Ông Hưởng cho rằng các nghị quyết của Bộ Chính trị đã hình thành một hệ quan điểm nhất quán về phát triển, làm chủ và bảo vệ hệ thống năng lượng quốc gia. Nghị quyết 55-NQ/TW đặt nền tảng phát triển hệ thống năng lượng đồng bộ, hiện đại và bền vững. Nghị quyết 57-NQ/TW tạo động lực bằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết 70-NQ/TW nâng yêu cầu lên cấp độ an ninh, tự chủ và khả năng chống chịu.
Cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp
Từ góc nhìn thực tiễn doanh nghiệp, đề xuất giải pháp đảm bảo an ninh năng lượng cho giai đoạn tới, ông Hưởng cho rằng trước tiên cần quán triệt sâu sắc quan điểm "phát triển đến đâu, bảo đảm an ninh đến đó".
Bên cạnh đó, phải tiếp cận an ninh năng lượng trong tổng thể, gắn chặt với an ninh kinh tế, tài chính, công nghệ, mạng, dữ liệu, môi trường và con người. Một sự cố tại một mắt xích có thể nhanh chóng lan rộng toàn hệ thống.
Cũng theo ông Hưởng, trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, chuyển dịch năng lượng phải an toàn và không tạo ra những dạng phụ thuộc mới. Việt Nam cần phát triển hệ thống năng lượng xanh và sạch hơn nhưng phải đảm bảo đủ nguồn cung và giá cả hợp lý và từng bước làm chủ công nghệ để không bị phụ thuộc vào thiết bị, khoáng sản, phần mềm và công nghệ nhập khẩu. Bên cạnh đó là cơ cấu lại nguồn năng lượng truyền thống để sử dụng hiệu quả tài nguyên.
Cùng với đó, ông Hưởng nhận định phải chuyển mạnh từ xử lý sự cố sang quản trị rủi ro chủ động và xây dựng khả năng chống chịu.
Đây cũng là đề xuất của ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam. Theo ông Đạt, để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn tới, cần xây dựng mô hình quản trị an ninh năng lượng dựa trên sức chống chịu quốc gia thay vì chỉ dựa trên quy mô nguồn cung.
Bên cạnh đó, cần tăng cường cơ chế phối hợp giữa nhà nước, Petrovietnam và các doanh nghiệp năng lượng chiến lược trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo rủi ro và điều phối ứng phó khủng hoảng; hình thành hệ thống cảnh báo sớm về rủi ro chuỗi cung ứng dầu khí và năng lượng.
Ngoài ra, cần có cơ chế hỗ trợ đầu tư, chuyển đổi công nghệ, phát triển nhiên liệu sinh học, giảm phát thải và các công nghệ tiết kiệm năng lượng tại các cơ sở lọc hóa dầu chiến lược.
“Trong kỷ nguyên rủi ro phi truyền thống, không một quốc gia nào có thể loại bỏ hoàn toàn các cú sốc năng lượng. Điều quan trọng là phải xây dựng đủ năng lực để hấp thụ các cú sốc, duy trì sản xuất, bảo đảm nguồn cung và phục hồi nhanh khi khủng hoảng xảy ra,” ông Đạt nhận định.
Ông Đỗ Mạnh Bình, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Dầu Việt Nam cho hay Tổng Công ty Dầu Việt Nam đã triển khai nhiều giải pháp để thích ứng với bối cảnh mới như đa dạng nguồn cung, đẩy mạnh chuyển đổi số, thường xuyên cập nhật các kịch bản ứng phó, chuẩn bị hạ tầng và công nghệ, nhân lực để kinh doanh các loại năng lượng mới.
Tuy nhiên, để thực hiện hiệu quả các giải pháp trên, ông Bình kiến nghị cần hoàn thiện cơ chế điều hành thị trường xăng dầu theo hướng linh hoạt hơn; thiết kế cơ chế chia sẻ thông tin, dữ liệu cảnh báo sớm giữa các cơ quan quản lý; đẩy mạnh đầu tư nghiên cứu khoa học; phát triển hệ thống logistics, kho dự trữ và hạ tầng phân phối…
“An ninh năng lượng không chỉ được đo bằng quy mô nguồn cung, mà còn bằng khả năng duy trì dòng chảy năng lượng liên tục, an toàn, linh hoạt và có khả năng phục hồi trước mọi biến động,” ông Bình nói.
