Thảm họa động đất và sóng thần ngày 11/3 đã tàn phá nhiều tỉnh ở phía Đông Bắcvà Đông Nhật Bản, gây thiệt hại lớn về người và của cho các tỉnh trong khu vựcnày.
Tại thời điểm hiện nay, Chính phủ và người dân Nhật Bản đang nỗ lực đểkhắc phục các hậu quả của thảm họa này. Tuy nhiên, các nỗ lực cứu trợ và táithiết có thể sẽ gặp trở ngại do các khó khăn về tài chính.
Để khắc phục khó khăn này, Chính phủ Nhật Bản dự định sẽ cắt giảm 20% ngânsách sử dụng để cung cấp vốn viện trợ phát triển chính thức (ODA) cho dù đây làcông cụ quan trọng trong chính sách ngoại giao của nước này.
Bên cạnh đó, Chính phủ sẽ phải thực hiện chính sách “thắt lưng buộc bụng”và nỗ lực huy động vốn của khu vực tư nhân để phục vụ cho các hoạt động táithiết.
Thiệt hại khôn lường
Theo ước tính của Văn phòng Nội các Nhật Bản, thảm họa động đất và sóngthần ngày 11/3 gây thiệt hại từ 16.000 đến 25.000 tỷ yen cho hệ thống cơ sở hạtầng xã hội, trong đó có nhà ở, nhà máy và đường xá, ở 7 tỉnh (gồm Iwate,Miyagi, Fukushima, Hokkaido, Aomori, Ibaraki và Chiba), cao gấp nhiều lần so vớicon số 10.000 tỷ yen thiệt hại do trận động đất Hanshin năm 1995 gây ra.
Con số dự báo trên chưa bao gồm các ảnh hưởng tiêu cực của tình trạngthiếu điện do một số nhà máy điện hạt nhân và nhiệt điện phải ngừng hoạt độngsau động đất cũng như các thiệt hại khôn lường do cuộc khủng hoảng hạt nhân tạiNhà máy Điện hạt nhân Fukushima 1 đang gặp sự cố ở tỉnh Fukushima.
Trong khi đó, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) dự báo thiệthại về mặt vật chất do thảm họa động đất và sóng thần cùng với sự cố hạt nhân cóthể tương đương 3,3 đến 5,2% tổng GDP của Nhật Bản. Thảm họa trên có thể làmgiảm tỷ lệ tăng trưởng GDP của Nhật Bản từ 0,2% đến 0,6% trong quý 1 năm 2011 và1,4% trong quý tiếp theo.
Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng hạt nhân ở tỉnh Fukushima vẫnchưa có hồi kết và tình trạng thiếu hụt điện năng có thể kéo dài, nhất là trongmùa hè sắp tới, một số chuyên gia cho rằng thiệt hại thực tế có thể sẽ lớn hơnrất nhiều so với các con số dự báo trên.
Một quan chức của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng việc đo lường ảnhhưởng cuộc khủng hoảng hạt nhân là “cực kỳ khó khăn.”
Nan giải bài toán vốn
Để tài trợ cho các hoạt động cứu trợ và tái thiết sau trận động đất ngày11/3, Chính phủ Nhật Bản dự định sẽ soạn thảo một số dự thảo ngân sách bổ sungcho tài khóa 2011.
Phát biểu với các phóng viên hôm 7/4, ông Azuma Koshiishi, Chủ tịch Nhómnghị sỹ của Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) cầm quyền ở Thượng viện, cho biết cácquan chức Chính phủ và các nghị sỹ cao cấp của DPJ vừa nhất trí về việc Chínhphủ sẽ soạn thảo dự thảo ngân sách bổ sung thứ nhất có trị giá hơn 4.000 tỷ yentrong tháng này để tài trợ cho các hoạt động tái thiết ở khu vực Đông Bắc NhậtBản.
Trong khi đó, Chánh Văn phòng Nội các Yukio Edano cho biết Chính phủ vẫnchưa đưa ra quyết định cuối cùng về quy mô của ngân sách bổ sung lần thứ nhấtnhưng việc chi khoảng 4.000 tỷ yen là một kịch bản có thể xảy ra.
Về phần mình, Tổng Thư ký DPJ Katsuya Okada nói ngân sách bổ sung sẽ “lớnhơn so với dự kiến ban đầu” bởi vì Chính phủ thấy cần phải đảm bảo với các nạnnhân của thảm họa kép này rằng họ có đủ tiền để chi trả cho các hoạt động cứutrợ và tái thiết.
Theo kế hoạch, tất cả các thành viên nội các và Ban Chấp hành DPJ sẽ nhómhọp vào ngày 10/4 để thảo luận chi tiết về các vấn đề liên quan tới dự thảo ngânsách bổ sung thứ nhất. Sau khi làm việc với các đảng đối lập, Chính phủ sẽ cốgắng trình dự thảo ngân sách bổ sung này lên Quốc hội trước kỳ nghỉ lễ dài ngàyvào cuối tháng 4.
Trước đó, Chính phủ chỉ dự định soạn thảo ngân sách có trị giá hơn 3.000tỷ yen. Tuy nhiên, Chính phủ đã thay đổi kế hoạch vì muốn chi tiền nhiều hơn đểđẩy nhanh các hoạt động tái thiết và chi trả cho các hoạt động cứu trợ và táithiết của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) ở khu vực thảm họa.
Trong bối cảnh tỷ lệ nợ công/GDP đã vượt ngưỡng 200%, cao nhất trong sốcác nền kinh tế phát triển, Chính phủ Nhật Bản dự định sẽ không phát hành tráiphiếu bù đắp ngân sách để tài trợ cho dự thảo ngân sách bổ sung lần thứ nhất.Ông Edano cho biết Chính phủ muốn soạn thảo ngân sách bổ sung lần thứ nhất từtháng 4/2011 mà “không bị lệ thuộc vào việc phát hành trái phiếu.”
Để tài trợ cho dự thảo ngân sách bổ sung khổng lồ này, Chính phủ dự địnhsẽ chuyển khoảng 2.500 tỷ yen từ các quỹ dùng để duy trì tỷ lệ đóng góp cho quỹtrợ cấp hưu trí của Chính phủ trong tài khóa 2011 ở mức 50%. Quỹ trợ cấp hưu trísẽ được bù đắp thông qua việc sử dụng nguồn tiền thu được từ các cuộc cải cáchthuế trong tương lai gần.
Bên cạnh đó, Chính phủ sẽ sử dụng số tiền mà DPJ dự định để tài trợ chocác cam kết chính sách trong cương lĩnh tranh cử như quỹ dùng để tăng trợ cấptrực tiếp bằng tiền mặt cho các gia đình nuôi con nhỏ (208,5 tỷ yen) và chươngtrình xóa bỏ lệ phí đường cao tốc (120 tỷ yen) cho các hoạt động tái thiết.Ngoài ra, khoảng 800 tỷ yen trong quỹ dự trữ cho cuộc khủng hoảng kinh tế trongngân sách cho tài khóa 2011 có thể sẽ được huy động để tài trợ cho dự thảo ngânsách bổ sung này.
Theo kế hoạch, các khoản chi đầu tiên sẽ chủ yếu sử dụng để thu dọn cácđống đổ nát, xây dựng các căn nhà tạm, khôi phục các cơ sở công cộng và hạ tầngvà tạo việc làm.
Một trở ngại chính cho việc thông qua dự thảo ngân sách bổ sung lần thứnhất là làm thế nào để thuyết phục các đảng đối lập ủng hộ các dự thảo ngân sáchbổ sung trong bối cảnh kế hoạch thành lập chính phủ đại liên minh giữa DPJ vàĐảng Dân chủ Tự do (LDP), đảng đối lập lớn nhất ở Nhật Bản, của Thủ tướng NaotoKan đã bị phá sản, trong khi phe đối lập vẫn đang kiểm soát Thượng viện.
Trước đó, vào cuối tháng 3, phe đối lập đã phản đối dự thảo ngân sách chotài khóa 2011 có giá trị kỷ lục lên tới 92.410 tỷ yen. Cho dù dự thảo ngân sáchnày đã được thông qua nhờ liên minh cầm quyền vẫn giữ đa số ghế tại Hạ việnnhưng triển vọng Quốc hội thông qua các dự luật quan trọng liên quan tới dự thảongân sách này, trong đó có dự luật phát hành 38.210 tỷ yen trái phiếu để bù đắpthâm hụt ngân sách vẫn chưa rõ ràng.
Trong nỗ lực vượt qua trở ngại này, Chính phủ do DPJ lãnh đạo đã cam kếtphản ảnh các đề xuất của LDP vào trong dự thảo ngân sách bổ sung lần thứ nhất.Chánh Văn phòng Nội các đã chuyển thông điệp này tới LDP trong cuộc gặp vớiTrưởng ban Nghiên cứu Chính sách LDP Shigeru Ishiba vào sáng 7/4.
Bên cạnh đó, Thủ tướng Kan cũng phải nỗ lực dàn xếp trong nội bộ DPJ đểtạo điều kiện thuận lợi cho việc thông qua các dự thảo ngân sách ở Quốc hội bởivì một số nghị sỹ DPJ vẫn phản đối việc xóa bỏ một số cam kết chính sách củađảng này.
Vốn tư nhân sẽ giữ vai trò quan trọng
Theo các nghị sỹ DPJ, nhiều khả năng Chính phủ sẽ soạn thảo các ngân sáchbổ sung thứ hai và thứ ba, với tổng kinh phí lên tới 10.000 yen. Tuy nhiên, việctìm kiếm nguồn tài trợ cho các ngân sách bổ sung sau chắc chắn sẽ là vấn đề hócbúa.
Nhiều quan chức trong Chính phủ Nhật Bản tỏ ra thận trọng về việc pháthành trái phiếu bù đắp ngân sách do Thủ tướng Kan đã cam kết sẽ tái thiết nềnchính công của nước này. Tuy nhiên, có khả năng Chính phủ sẽ vẫn phải phát hànhtrái phiếu để tài trợ cho các ngân sách bổ sung sau.
Để tránh phải phát hành trái phiếu, nhiều khả năng Chính phủ Nhật Bản sẽkhuyến khích các doanh nghiệp tư nhân phát triển cơ sở hạ tầng xã hội ở các tỉnhbị thiệt hại nặng nề trong thảm họa động đất và sóng thần vừa qua.
Trong số các dự án mà Chính phủ dự kiến gọi vốn của khu vực tư nhân gồm dựán tái thiết sân bay Sendai ở tỉnh Miyagi. Các dự án khác đang được xem xét baogồm các dự án xây dựng hệ thống cung cấp nước và xử lý nước thải, cung cấp khíđốt và xây dựng cảng của các chính quyền địa phương.
Để thu hút vốn của khu vực tư nhân, Chính phủ dự định sẽ nhanh chóng thôngqua dự luật sửa đổi về sáng kiến tài trợ tư nhân. Dự luật này cho phép khu vựctư nhân không chỉ tham gia góp vốn mà còn tham gia quản lý các dự án hạ tầng./.
Tại thời điểm hiện nay, Chính phủ và người dân Nhật Bản đang nỗ lực đểkhắc phục các hậu quả của thảm họa này. Tuy nhiên, các nỗ lực cứu trợ và táithiết có thể sẽ gặp trở ngại do các khó khăn về tài chính.
Để khắc phục khó khăn này, Chính phủ Nhật Bản dự định sẽ cắt giảm 20% ngânsách sử dụng để cung cấp vốn viện trợ phát triển chính thức (ODA) cho dù đây làcông cụ quan trọng trong chính sách ngoại giao của nước này.
Bên cạnh đó, Chính phủ sẽ phải thực hiện chính sách “thắt lưng buộc bụng”và nỗ lực huy động vốn của khu vực tư nhân để phục vụ cho các hoạt động táithiết.
Thiệt hại khôn lường
Theo ước tính của Văn phòng Nội các Nhật Bản, thảm họa động đất và sóngthần ngày 11/3 gây thiệt hại từ 16.000 đến 25.000 tỷ yen cho hệ thống cơ sở hạtầng xã hội, trong đó có nhà ở, nhà máy và đường xá, ở 7 tỉnh (gồm Iwate,Miyagi, Fukushima, Hokkaido, Aomori, Ibaraki và Chiba), cao gấp nhiều lần so vớicon số 10.000 tỷ yen thiệt hại do trận động đất Hanshin năm 1995 gây ra.
Con số dự báo trên chưa bao gồm các ảnh hưởng tiêu cực của tình trạngthiếu điện do một số nhà máy điện hạt nhân và nhiệt điện phải ngừng hoạt độngsau động đất cũng như các thiệt hại khôn lường do cuộc khủng hoảng hạt nhân tạiNhà máy Điện hạt nhân Fukushima 1 đang gặp sự cố ở tỉnh Fukushima.
Trong khi đó, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) dự báo thiệthại về mặt vật chất do thảm họa động đất và sóng thần cùng với sự cố hạt nhân cóthể tương đương 3,3 đến 5,2% tổng GDP của Nhật Bản. Thảm họa trên có thể làmgiảm tỷ lệ tăng trưởng GDP của Nhật Bản từ 0,2% đến 0,6% trong quý 1 năm 2011 và1,4% trong quý tiếp theo.
Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc khủng hoảng hạt nhân ở tỉnh Fukushima vẫnchưa có hồi kết và tình trạng thiếu hụt điện năng có thể kéo dài, nhất là trongmùa hè sắp tới, một số chuyên gia cho rằng thiệt hại thực tế có thể sẽ lớn hơnrất nhiều so với các con số dự báo trên.
Một quan chức của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng việc đo lường ảnhhưởng cuộc khủng hoảng hạt nhân là “cực kỳ khó khăn.”
Nan giải bài toán vốn
Để tài trợ cho các hoạt động cứu trợ và tái thiết sau trận động đất ngày11/3, Chính phủ Nhật Bản dự định sẽ soạn thảo một số dự thảo ngân sách bổ sungcho tài khóa 2011.
Phát biểu với các phóng viên hôm 7/4, ông Azuma Koshiishi, Chủ tịch Nhómnghị sỹ của Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) cầm quyền ở Thượng viện, cho biết cácquan chức Chính phủ và các nghị sỹ cao cấp của DPJ vừa nhất trí về việc Chínhphủ sẽ soạn thảo dự thảo ngân sách bổ sung thứ nhất có trị giá hơn 4.000 tỷ yentrong tháng này để tài trợ cho các hoạt động tái thiết ở khu vực Đông Bắc NhậtBản.
Trong khi đó, Chánh Văn phòng Nội các Yukio Edano cho biết Chính phủ vẫnchưa đưa ra quyết định cuối cùng về quy mô của ngân sách bổ sung lần thứ nhấtnhưng việc chi khoảng 4.000 tỷ yen là một kịch bản có thể xảy ra.
Về phần mình, Tổng Thư ký DPJ Katsuya Okada nói ngân sách bổ sung sẽ “lớnhơn so với dự kiến ban đầu” bởi vì Chính phủ thấy cần phải đảm bảo với các nạnnhân của thảm họa kép này rằng họ có đủ tiền để chi trả cho các hoạt động cứutrợ và tái thiết.
Theo kế hoạch, tất cả các thành viên nội các và Ban Chấp hành DPJ sẽ nhómhọp vào ngày 10/4 để thảo luận chi tiết về các vấn đề liên quan tới dự thảo ngânsách bổ sung thứ nhất. Sau khi làm việc với các đảng đối lập, Chính phủ sẽ cốgắng trình dự thảo ngân sách bổ sung này lên Quốc hội trước kỳ nghỉ lễ dài ngàyvào cuối tháng 4.
Trước đó, Chính phủ chỉ dự định soạn thảo ngân sách có trị giá hơn 3.000tỷ yen. Tuy nhiên, Chính phủ đã thay đổi kế hoạch vì muốn chi tiền nhiều hơn đểđẩy nhanh các hoạt động tái thiết và chi trả cho các hoạt động cứu trợ và táithiết của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) ở khu vực thảm họa.
Trong bối cảnh tỷ lệ nợ công/GDP đã vượt ngưỡng 200%, cao nhất trong sốcác nền kinh tế phát triển, Chính phủ Nhật Bản dự định sẽ không phát hành tráiphiếu bù đắp ngân sách để tài trợ cho dự thảo ngân sách bổ sung lần thứ nhất.Ông Edano cho biết Chính phủ muốn soạn thảo ngân sách bổ sung lần thứ nhất từtháng 4/2011 mà “không bị lệ thuộc vào việc phát hành trái phiếu.”
Để tài trợ cho dự thảo ngân sách bổ sung khổng lồ này, Chính phủ dự địnhsẽ chuyển khoảng 2.500 tỷ yen từ các quỹ dùng để duy trì tỷ lệ đóng góp cho quỹtrợ cấp hưu trí của Chính phủ trong tài khóa 2011 ở mức 50%. Quỹ trợ cấp hưu trísẽ được bù đắp thông qua việc sử dụng nguồn tiền thu được từ các cuộc cải cáchthuế trong tương lai gần.
Bên cạnh đó, Chính phủ sẽ sử dụng số tiền mà DPJ dự định để tài trợ chocác cam kết chính sách trong cương lĩnh tranh cử như quỹ dùng để tăng trợ cấptrực tiếp bằng tiền mặt cho các gia đình nuôi con nhỏ (208,5 tỷ yen) và chươngtrình xóa bỏ lệ phí đường cao tốc (120 tỷ yen) cho các hoạt động tái thiết.Ngoài ra, khoảng 800 tỷ yen trong quỹ dự trữ cho cuộc khủng hoảng kinh tế trongngân sách cho tài khóa 2011 có thể sẽ được huy động để tài trợ cho dự thảo ngânsách bổ sung này.
Theo kế hoạch, các khoản chi đầu tiên sẽ chủ yếu sử dụng để thu dọn cácđống đổ nát, xây dựng các căn nhà tạm, khôi phục các cơ sở công cộng và hạ tầngvà tạo việc làm.
Một trở ngại chính cho việc thông qua dự thảo ngân sách bổ sung lần thứnhất là làm thế nào để thuyết phục các đảng đối lập ủng hộ các dự thảo ngân sáchbổ sung trong bối cảnh kế hoạch thành lập chính phủ đại liên minh giữa DPJ vàĐảng Dân chủ Tự do (LDP), đảng đối lập lớn nhất ở Nhật Bản, của Thủ tướng NaotoKan đã bị phá sản, trong khi phe đối lập vẫn đang kiểm soát Thượng viện.
Trước đó, vào cuối tháng 3, phe đối lập đã phản đối dự thảo ngân sách chotài khóa 2011 có giá trị kỷ lục lên tới 92.410 tỷ yen. Cho dù dự thảo ngân sáchnày đã được thông qua nhờ liên minh cầm quyền vẫn giữ đa số ghế tại Hạ việnnhưng triển vọng Quốc hội thông qua các dự luật quan trọng liên quan tới dự thảongân sách này, trong đó có dự luật phát hành 38.210 tỷ yen trái phiếu để bù đắpthâm hụt ngân sách vẫn chưa rõ ràng.
Trong nỗ lực vượt qua trở ngại này, Chính phủ do DPJ lãnh đạo đã cam kếtphản ảnh các đề xuất của LDP vào trong dự thảo ngân sách bổ sung lần thứ nhất.Chánh Văn phòng Nội các đã chuyển thông điệp này tới LDP trong cuộc gặp vớiTrưởng ban Nghiên cứu Chính sách LDP Shigeru Ishiba vào sáng 7/4.
Bên cạnh đó, Thủ tướng Kan cũng phải nỗ lực dàn xếp trong nội bộ DPJ đểtạo điều kiện thuận lợi cho việc thông qua các dự thảo ngân sách ở Quốc hội bởivì một số nghị sỹ DPJ vẫn phản đối việc xóa bỏ một số cam kết chính sách củađảng này.
Vốn tư nhân sẽ giữ vai trò quan trọng
Theo các nghị sỹ DPJ, nhiều khả năng Chính phủ sẽ soạn thảo các ngân sáchbổ sung thứ hai và thứ ba, với tổng kinh phí lên tới 10.000 yen. Tuy nhiên, việctìm kiếm nguồn tài trợ cho các ngân sách bổ sung sau chắc chắn sẽ là vấn đề hócbúa.
Nhiều quan chức trong Chính phủ Nhật Bản tỏ ra thận trọng về việc pháthành trái phiếu bù đắp ngân sách do Thủ tướng Kan đã cam kết sẽ tái thiết nềnchính công của nước này. Tuy nhiên, có khả năng Chính phủ sẽ vẫn phải phát hànhtrái phiếu để tài trợ cho các ngân sách bổ sung sau.
Để tránh phải phát hành trái phiếu, nhiều khả năng Chính phủ Nhật Bản sẽkhuyến khích các doanh nghiệp tư nhân phát triển cơ sở hạ tầng xã hội ở các tỉnhbị thiệt hại nặng nề trong thảm họa động đất và sóng thần vừa qua.
Trong số các dự án mà Chính phủ dự kiến gọi vốn của khu vực tư nhân gồm dựán tái thiết sân bay Sendai ở tỉnh Miyagi. Các dự án khác đang được xem xét baogồm các dự án xây dựng hệ thống cung cấp nước và xử lý nước thải, cung cấp khíđốt và xây dựng cảng của các chính quyền địa phương.
Để thu hút vốn của khu vực tư nhân, Chính phủ dự định sẽ nhanh chóng thôngqua dự luật sửa đổi về sáng kiến tài trợ tư nhân. Dự luật này cho phép khu vựctư nhân không chỉ tham gia góp vốn mà còn tham gia quản lý các dự án hạ tầng./.
Thanh Tùng/Tokyo (Vietnam+)
