Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, quan hệ Israel-Jordan tiếp tục căng thẳng khi Israel không đồng ý gia hạn thỏa thuận nước ký năm 2021, vốn giúp tăng gấp đôi lượng nước cung cấp cho quốc gia láng giềng đang đối mặt với tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng.
Hiệp ước hòa bình Israel-Jordan năm 1994 quy định Israel có nghĩa vụ cung cấp cho Jordan 50 triệu m3 nước mỗi năm. Tuy nhiên, năm 2021, dưới thời chính phủ của cựu Thủ tướng Naftali Bennett và cựu Ngoại trưởng Yair Lapid, hai nước đạt thỏa thuận nâng gấp đôi lượng nước sạch Israel cung cấp cho Jordan - một trong những quốc gia thiếu nước nghiêm trọng nhất thế giới.
Thỏa thuận bổ sung này đã được gia hạn nhiều lần nhưng chính thức hết hiệu lực vào cuối năm 2025. Hiện Israel duy trì việc cung cấp 50 triệu m3 nước mỗi năm theo hiệp ước hòa bình năm 1994, song chưa nối lại phần cung cấp tăng thêm.
Israel được cho là đã đặt điều kiện để tiếp tục cung cấp lượng nước bổ sung, trong đó yêu cầu Jordan giảm bớt những tuyên bố chỉ trích Israel và khôi phục quan hệ ngoại giao đầy đủ giữa hai nước.
Theo truyền thông Israel, Quốc vương Jordan Abdullah II từng nhiều lần từ chối đề nghị gặp mặt của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu hồi tháng 3. Một trong những điều kiện được phía Jordan đưa ra để tổ chức cuộc gặp là Israel phải gia hạn thỏa thuận nước.
Trước đó, Bộ trưởng Năng lượng Israel Eli Cohen được cho là đã liên tục gia hạn thỏa thuận bổ sung này theo chu kỳ 6 tháng, một phần do sức ép từ Mỹ và do Jordan từng hỗ trợ Israel đánh chặn các thiết bị bay không người lái từ Iran. Tuy nhiên, Israel sau đó trở nên thận trọng hơn trước những chỉ trích liên tục của Ngoại trưởng Jordan Ayman Safadi nhằm vào chính sách của Tel Aviv.
Vấn đề nguồn nước được cho là một trong những nội dung quan trọng có thể được đưa ra tại một hội nghị thượng đỉnh ba bên về năng lượng do Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đề xuất tổ chức tại Abu Dhabi, với sự tham dự của các bộ trưởng năng lượng Israel, Jordan và UAE.
Israel cũng đang đối mặt với những thách thức riêng về nguồn nước. Năm 2025 là năm khô hạn nhất tại Israel trong vòng một thế kỷ qua, khiến chính phủ nước này ưu tiên bổ sung nguồn dự trữ nước và bảo đảm nguồn cung cho nông nghiệp trong nước.
Bên cạnh thỏa thuận nước hiện tại, hội nghị ba bên nếu diễn ra cũng có thể thảo luận về sáng kiến mang tên “Thịnh vượng,” trong đó bao gồm kế hoạch xây dựng một nhà máy khử mặn cung cấp nước sạch cho cả Israel và Jordan, cùng dự án điện Mặt Trời tại Jordan nhằm cung cấp năng lượng cho hai nước.
Israel, Jordan và UAE từng ký tuyên bố ý định về dự án này vào năm 2021. Nếu được triển khai, Israel dự kiến cung cấp 200 triệu m3 nước mỗi năm cho Jordan, trong khi Jordan sẽ cung cấp 600 MW điện cho các đối tác.
Ngoài vấn đề năng lượng và nước, các bên cũng được cho là sẽ tìm cách cải thiện quan hệ ngoại giao vốn xuống cấp nghiêm trọng kể từ năm 2023, khi xung đột giữa Israel và phong trào Hamas tại Dải Gaza bùng phát.
Jordan, quốc gia có quan hệ hòa bình với Israel từ năm 1994, từ lâu xem vấn đề nước là một phần thiết yếu của thỏa thuận hòa bình và an ninh khu vực.
Trong khi đó, Israel coi việc hợp tác nguồn nước là một công cụ ngoại giao quan trọng nhưng cũng muốn gắn vấn đề này với mức độ hợp tác chính trị từ phía Amman./.