Với sự chấp thuận của chính quyền địa phương, Chính phủ Nhật Bản vừa quyếtđịnh tái khởi động hai lò phản ứng của Nhà máy Điện hạt nhân Oi ở tỉnh Fukui,mặc dù sau thảm hoạ 11/3 dư luận ở nước này có xu hướng phản đối sử dụng nănglượng nguyên tử.
Quyết định trên được đưa ra trong bối cảnh nhiều người lo ngại nền kinh tếlớn thứ ba thế giới có thể sẽ rơi vào tình trạng thiếu điện nghiêm trọng vào mùaHè này do tất cả các nhà máy điện hạt nhân đều đã ngừng hoạt động.
Cùng với hai lò phản ứng trên, ba lò phản ứng khác ở các tỉnh Ehime vàHokkaido có thể cũng sẽ được tái khởi động. Tuy nhiên, điều này không có nghĩarằng điện hạt nhân sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chiến lược nănglượng mới ở đất nước Mặt Trời mọc.
Giải pháp tình thế
Nhật Bản có 54 lò phản ứng tại các nhà máy điện hạt nhân. Năm 2009, các lòphản ứng này đã cung cấp gần 30% sản lượng điện của nước này.
Tuy nhiên, hiện tại tất cả các lò phản ứng đều ngừng hoạt động, một phầndo bị hư hỏng sau thảm họa kép ngày 11/3/2011, một phần do phải ngừng để kiểmtra định kỳ. Điều này dẫn tới những quan ngại về nguy cơ thiếu điện nghiêm trọngở Nhật Bản.
Đáng chú ý, ở khu vực Kansai - nơi có Nhà máy điện hạt nhân Oi, tình hìnhthiếu điện có thể sẽ rất trầm trọng bởi vì điện hạt nhân đã từng chiếm tới 50%tổng công suất phát điện ở đây.
Một nhóm công tác của Chính phủ Nhật Bản đã đưa ra kết luận trên cơ sởnghiên cứu nhu cầu tiêu thụ điện của khu vực Kansai năm 2010. Nếu hai lò phảnứng không được đưa vào hoạt động, chênh lệch cung-cầu điện ở khu vực này sẽ lêntới 14,9% trong các tháng Bảy và Tám, cao hơn nhiều so với con số 9,2% dự báocho cả nước.
Trong bối cảnh đó, ngày 16/6, tại cuộc gặp với Thủ tướng Yoshihiko Noda ởTokyo, ông Issei Nishikawa, Tỉnh trưởng tỉnh Fukui đã khẳng định, tỉnh Fukui -nơi có nhiều lò phản ứng nhất ở Nhật Bản - đồng ý để các lò phản ứng số ba vàbốn của Nhà máy điện hạt nhân Oi hoạt động trở lại.
Ông Nishikawa giải thích rằng, quyết định này được đưa ra “nhằm giúp đảmbảo sự ổn định của cuộc sống người dân và các ngành công nghiệp ở Kansai,” khuvực sẽ nhận được điện từ nhà máy này. Ngay sau khi nhận được thông báo của ôngNishikawa, Thủ tướng Noda đã công bố quyết định tái khởi động các lò phản ứngnày.
Cùng với các lò phản ứng đó, nhiều khả năng lò phản ứng số ba của Nhà máyđiện hạt nhân Ikata ở tỉnh Ehime và hai lò phản ứng khác của Nhà máy điện hạtnhân Tomari ở tỉnh Hokkaido cũng sẽ được phép tái khởi động.
Mặc dù vậy, tình trạng thiếu điện vẫn sẽ diễn ra phổ biến ở nhiều địaphương trong thời gian tới bởi vì không riêng Kansai mà các khu vực khác ở NhậtBản như Hokkaido, Shikoku và Kyushu cũng có tỷ lệ phụ thuộc vào điện hạt nhâncao (khoảng 40%).
Nếu tình trạng thiếu điện tiếp tục kéo dài, nó có thể ảnh hưởng tiêu cựctới nền kinh tế Nhật Bản và biến xu hướng di chuyển cơ sở sản xuất ra nước ngoàicủa các doanh nghiệp nước này thành một trào lưu thực sự.
Tương lai điện hạt nhân vẫn ảm đạm
Theo quy định hiện hành ở Nhật Bản, cứ sau 13 tháng hoạt động, các lò phảnứng phải tạm ngừng để kiểm tra định kỳ. Để tái khởi động các lò phản ứng này,các công ty điện lực phải nhận được sự đồng ý của chính quyền địa phương.
Tuy nhiên, kể từ sau cuộc khủng hoảng hạt nhân Fukushima, phong trào phảnđối năng lượng hạt nhân đã gia tăng mạnh mẽ ở Nhật Bản. Các cuộc thăm dò dư luậngần đây đều cho thấy, đa số người Nhật phản đối sử dụng năng lượng hạt nhân.
Chính vì vậy, hầu như tất cả các công ty điện lực của Nhật Bản đều gặp khókhăn trong việc thuyết phục chính quyền và người dân các địa phương để được táikhởi động các lò phản ứng sau các cuộc kiểm tra định kỳ.
Sau khi lò phản ứng số ba của Nhà máy điện hạt nhân Tomari ở tỉnh Hokkaidongừng hoạt động vào ngày 5/5, không có lò phản ứng nào ở Nhật Bản còn hoạt động.Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1970, người dân ở xứ sở hoa anh đào sống thiếuđiện hạt nhân.
Trên thực tế, để khắc phục tình trạng thiếu điện, kể từ giữa năm 2011, cáccông ty điện lực ở Nhật Bản đã đẩy mạnh nỗ lực tái khởi động hoặc xây mới cácnhà máy nhiệt điện.
Tuy nhiên, theo tính toán của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp NhậtBản (METI), nước này sẽ tốn khoảng 3.000 tỷ yen (38 tỷ USD) để bù đắp lượng điệnthiếu hụt do các nhà máy điện hạt nhân ngừng hoạt động nếu sử dụng các nhà máynhiệt điện chạy dầu hoặc khí đốt hóa lỏng. Đây là số tiền không hề nhỏ, ngay cảđối với nền kinh tế lớn thứ ba thế giới như Nhật Bản.
Bên cạnh đó, tình hình chính trị ở các quốc gia Trung Đông, khu vực cungcấp tới 90% lượng dầu mỏ nhập khẩu của Nhật Bản, vẫn nhiều bất ổn nên nguồn cungnhiên liệu từ khu vực này có nhiều rủi ro.
Trong khi đó, Nhật Bản nói riêng và thế giới nói chung vẫn chưa giải quyếtđược các khó khăn về mặt công nghệ để giảm giá thành khai thác năng lượng táisinh nên các nguồn năng lượng sạch này vẫn chiếm tỷ lệ tương đối nhỏ trong tổngcông suất phát điện ở Nhật Bản.
Chính vì vậy, Thủ tướng Noda khẳng định năng lượng hạt nhân sẽ giúp giảiquyết tình trạng thiếu điện và giá điện tăng, đồng thời hạn chế sự phụ thuộcnguy hiểm của Nhật Bản vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu.
Bên cạnh đó, theo Bộ Môi trường, nếu các nhà máy điện hạt nhân không thểhoạt động trở lại và được thay thế bằng các nhà máy nhiệt điện chạy bằng nhiênliệu hóa thạch, lượng khí CO2 thải ra từ các nhà máy nhiệt điện sẽ là 190 triệutấn. Con số này cao hơn 15% so với tổng lượng khí thải CO2 từ các nhà máy điện ởNhật Bản vào năm 1990. Điều này khiến Nhật Bản không thể thực hiện các mục tiêuvề cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính.
Ngoài ra, theo ước tính của METI, nếu bị buộc phải dỡ bỏ 50 lò phản ứng(không kể bốn lò phản ứng đang gặp sự cố tại Nhà máy điện hạt nhân Fukushima I),các công ty điện lực Nhật Bản sẽ bị thiệt hại khoảng 4.390 tỷ yen trong tài khóanày. Đây là một số tiền không nhỏ trong bối cảnh kinh tế Nhật Bản đang phải đốiphó với vô vàn khó khăn trong thời kỳ hậu thảm họa kép.
Với những lý do đó, những người đứng đầu các tỉnh phía Tây Nhật Bản, vốntừng phản đối việc tái khởi động hai lò phản ứng ở Nhà máy điện hạt nhân Oi,cũng đã phải thay đổi quan điểm. Liên minh các chính quyền khu vực Kansai đãđồng ý với quyết định của Thủ tướng Noda.
Mặc dù vậy, những diễn biến mới nhất ở Nhật Bản không có nghĩa năng lượnghạt nhân sẽ tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế nước này do sự phảnđối quyết liệt của người dân, nhất là sau cuộc khủng hoảng hạt nhân Fukushima.
Phát biểu sau khi Thủ tướng Noda công bố quyết định tái khởi động hai lòphản ứng ở Nhà máy điện hạt nhân Oi, Bộ trưởng METI Yukio Edano khẳng định quanđiểm dài hạn của Chính phủ về việc giảm sự phụ thuộc vào năng lượng hạt nhân vẫnkhông thay đổi.
Theo các chuyên gia phân tích, nhiều khả năng các cuộc tranh luận sắp tớivề năng lượng hạt nhân ở Nhật Bản sẽ tập trung vào việc liệu có nên tái khởiđộng các lò phản ứng đang tạm ngừng hoạt động để kiểm tra định kỳ hay không vàkhi nào sẽ thực hiện điều đó./.
Quyết định trên được đưa ra trong bối cảnh nhiều người lo ngại nền kinh tếlớn thứ ba thế giới có thể sẽ rơi vào tình trạng thiếu điện nghiêm trọng vào mùaHè này do tất cả các nhà máy điện hạt nhân đều đã ngừng hoạt động.
Cùng với hai lò phản ứng trên, ba lò phản ứng khác ở các tỉnh Ehime vàHokkaido có thể cũng sẽ được tái khởi động. Tuy nhiên, điều này không có nghĩarằng điện hạt nhân sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong chiến lược nănglượng mới ở đất nước Mặt Trời mọc.
Giải pháp tình thế
Nhật Bản có 54 lò phản ứng tại các nhà máy điện hạt nhân. Năm 2009, các lòphản ứng này đã cung cấp gần 30% sản lượng điện của nước này.
Tuy nhiên, hiện tại tất cả các lò phản ứng đều ngừng hoạt động, một phầndo bị hư hỏng sau thảm họa kép ngày 11/3/2011, một phần do phải ngừng để kiểmtra định kỳ. Điều này dẫn tới những quan ngại về nguy cơ thiếu điện nghiêm trọngở Nhật Bản.
Đáng chú ý, ở khu vực Kansai - nơi có Nhà máy điện hạt nhân Oi, tình hìnhthiếu điện có thể sẽ rất trầm trọng bởi vì điện hạt nhân đã từng chiếm tới 50%tổng công suất phát điện ở đây.
Một nhóm công tác của Chính phủ Nhật Bản đã đưa ra kết luận trên cơ sởnghiên cứu nhu cầu tiêu thụ điện của khu vực Kansai năm 2010. Nếu hai lò phảnứng không được đưa vào hoạt động, chênh lệch cung-cầu điện ở khu vực này sẽ lêntới 14,9% trong các tháng Bảy và Tám, cao hơn nhiều so với con số 9,2% dự báocho cả nước.
Trong bối cảnh đó, ngày 16/6, tại cuộc gặp với Thủ tướng Yoshihiko Noda ởTokyo, ông Issei Nishikawa, Tỉnh trưởng tỉnh Fukui đã khẳng định, tỉnh Fukui -nơi có nhiều lò phản ứng nhất ở Nhật Bản - đồng ý để các lò phản ứng số ba vàbốn của Nhà máy điện hạt nhân Oi hoạt động trở lại.
Ông Nishikawa giải thích rằng, quyết định này được đưa ra “nhằm giúp đảmbảo sự ổn định của cuộc sống người dân và các ngành công nghiệp ở Kansai,” khuvực sẽ nhận được điện từ nhà máy này. Ngay sau khi nhận được thông báo của ôngNishikawa, Thủ tướng Noda đã công bố quyết định tái khởi động các lò phản ứngnày.
Cùng với các lò phản ứng đó, nhiều khả năng lò phản ứng số ba của Nhà máyđiện hạt nhân Ikata ở tỉnh Ehime và hai lò phản ứng khác của Nhà máy điện hạtnhân Tomari ở tỉnh Hokkaido cũng sẽ được phép tái khởi động.
Mặc dù vậy, tình trạng thiếu điện vẫn sẽ diễn ra phổ biến ở nhiều địaphương trong thời gian tới bởi vì không riêng Kansai mà các khu vực khác ở NhậtBản như Hokkaido, Shikoku và Kyushu cũng có tỷ lệ phụ thuộc vào điện hạt nhâncao (khoảng 40%).
Nếu tình trạng thiếu điện tiếp tục kéo dài, nó có thể ảnh hưởng tiêu cựctới nền kinh tế Nhật Bản và biến xu hướng di chuyển cơ sở sản xuất ra nước ngoàicủa các doanh nghiệp nước này thành một trào lưu thực sự.
Tương lai điện hạt nhân vẫn ảm đạm
Theo quy định hiện hành ở Nhật Bản, cứ sau 13 tháng hoạt động, các lò phảnứng phải tạm ngừng để kiểm tra định kỳ. Để tái khởi động các lò phản ứng này,các công ty điện lực phải nhận được sự đồng ý của chính quyền địa phương.
Tuy nhiên, kể từ sau cuộc khủng hoảng hạt nhân Fukushima, phong trào phảnđối năng lượng hạt nhân đã gia tăng mạnh mẽ ở Nhật Bản. Các cuộc thăm dò dư luậngần đây đều cho thấy, đa số người Nhật phản đối sử dụng năng lượng hạt nhân.
Chính vì vậy, hầu như tất cả các công ty điện lực của Nhật Bản đều gặp khókhăn trong việc thuyết phục chính quyền và người dân các địa phương để được táikhởi động các lò phản ứng sau các cuộc kiểm tra định kỳ.
Sau khi lò phản ứng số ba của Nhà máy điện hạt nhân Tomari ở tỉnh Hokkaidongừng hoạt động vào ngày 5/5, không có lò phản ứng nào ở Nhật Bản còn hoạt động.Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1970, người dân ở xứ sở hoa anh đào sống thiếuđiện hạt nhân.
Trên thực tế, để khắc phục tình trạng thiếu điện, kể từ giữa năm 2011, cáccông ty điện lực ở Nhật Bản đã đẩy mạnh nỗ lực tái khởi động hoặc xây mới cácnhà máy nhiệt điện.
Tuy nhiên, theo tính toán của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp NhậtBản (METI), nước này sẽ tốn khoảng 3.000 tỷ yen (38 tỷ USD) để bù đắp lượng điệnthiếu hụt do các nhà máy điện hạt nhân ngừng hoạt động nếu sử dụng các nhà máynhiệt điện chạy dầu hoặc khí đốt hóa lỏng. Đây là số tiền không hề nhỏ, ngay cảđối với nền kinh tế lớn thứ ba thế giới như Nhật Bản.
Bên cạnh đó, tình hình chính trị ở các quốc gia Trung Đông, khu vực cungcấp tới 90% lượng dầu mỏ nhập khẩu của Nhật Bản, vẫn nhiều bất ổn nên nguồn cungnhiên liệu từ khu vực này có nhiều rủi ro.
Trong khi đó, Nhật Bản nói riêng và thế giới nói chung vẫn chưa giải quyếtđược các khó khăn về mặt công nghệ để giảm giá thành khai thác năng lượng táisinh nên các nguồn năng lượng sạch này vẫn chiếm tỷ lệ tương đối nhỏ trong tổngcông suất phát điện ở Nhật Bản.
Chính vì vậy, Thủ tướng Noda khẳng định năng lượng hạt nhân sẽ giúp giảiquyết tình trạng thiếu điện và giá điện tăng, đồng thời hạn chế sự phụ thuộcnguy hiểm của Nhật Bản vào nguồn dầu mỏ nhập khẩu.
Bên cạnh đó, theo Bộ Môi trường, nếu các nhà máy điện hạt nhân không thểhoạt động trở lại và được thay thế bằng các nhà máy nhiệt điện chạy bằng nhiênliệu hóa thạch, lượng khí CO2 thải ra từ các nhà máy nhiệt điện sẽ là 190 triệutấn. Con số này cao hơn 15% so với tổng lượng khí thải CO2 từ các nhà máy điện ởNhật Bản vào năm 1990. Điều này khiến Nhật Bản không thể thực hiện các mục tiêuvề cắt giảm khí thải gây hiệu ứng nhà kính.
Ngoài ra, theo ước tính của METI, nếu bị buộc phải dỡ bỏ 50 lò phản ứng(không kể bốn lò phản ứng đang gặp sự cố tại Nhà máy điện hạt nhân Fukushima I),các công ty điện lực Nhật Bản sẽ bị thiệt hại khoảng 4.390 tỷ yen trong tài khóanày. Đây là một số tiền không nhỏ trong bối cảnh kinh tế Nhật Bản đang phải đốiphó với vô vàn khó khăn trong thời kỳ hậu thảm họa kép.
Với những lý do đó, những người đứng đầu các tỉnh phía Tây Nhật Bản, vốntừng phản đối việc tái khởi động hai lò phản ứng ở Nhà máy điện hạt nhân Oi,cũng đã phải thay đổi quan điểm. Liên minh các chính quyền khu vực Kansai đãđồng ý với quyết định của Thủ tướng Noda.
Mặc dù vậy, những diễn biến mới nhất ở Nhật Bản không có nghĩa năng lượnghạt nhân sẽ tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế nước này do sự phảnđối quyết liệt của người dân, nhất là sau cuộc khủng hoảng hạt nhân Fukushima.
Phát biểu sau khi Thủ tướng Noda công bố quyết định tái khởi động hai lòphản ứng ở Nhà máy điện hạt nhân Oi, Bộ trưởng METI Yukio Edano khẳng định quanđiểm dài hạn của Chính phủ về việc giảm sự phụ thuộc vào năng lượng hạt nhân vẫnkhông thay đổi.
Theo các chuyên gia phân tích, nhiều khả năng các cuộc tranh luận sắp tớivề năng lượng hạt nhân ở Nhật Bản sẽ tập trung vào việc liệu có nên tái khởiđộng các lò phản ứng đang tạm ngừng hoạt động để kiểm tra định kỳ hay không vàkhi nào sẽ thực hiện điều đó./.
Thanh Tùng (TTXVN)
