Báo chí đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc dưới tác động của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và sự thay đổi trong hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới tư duy quản lý nhà nước đối với báo chí.
Quản lý nhà nước về báo chí trong thời đại số
Theo ông Lưu Đình Phúc, Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), nếu trước đây quản lý nhà nước về báo chí được hiểu là giữ kỷ cương thì ngày nay, giữ kỷ cương vẫn là điều kiện cần, nhưng kiến tạo phát triển mới là mục tiêu cao nhất. Thành công của công tác quản lý nhà nước sẽ được đo bằng sức mạnh, năng lực cạnh tranh và sức lan tỏa của nền báo chí cách mạng Việt Nam trong không gian số.
Điểm đổi mới quan trọng nhất của Luật Báo chí năm 2025 và các quan điểm mới về phát triển báo chí không chỉ nằm ở việc bổ sung các quy định quản lý mà còn ở sự đổi mới tư duy quản lý nhà nước. Nếu trước đây trọng tâm là quản lý hoạt động báo chí thì trong giai đoạn mới, Nhà nước cần chuyển mạnh sang quản trị phát triển, kiến tạo môi trường để báo chí phát triển hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững.
Với tinh thần đó, lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chỉ đạo quyết liệt, nhấn mạnh yêu cầu thay đổi tư duy quản lý, bảo đảm mục tiêu kiến tạo phát triển lĩnh vực báo chí.
Bám sát quan điểm chỉ đạo của lãnh đạo Bộ, trong 6 tháng đầu năm 2026, Cục Báo chí đã hoàn thành nhiều nhiệm vụ trọng tâm được giao, trong đó xây dựng thành công 2 nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí, 4 thông tư và 1 chiến lược phát triển hệ thống báo chí toàn quốc; đồng thời tham gia xây dựng thêm 2 nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí.
Từ thực tiễn xây dựng pháp luật, Cục trưởng Cục Báo chí đúc kết một số quan điểm lớn về kiến tạo phát triển trong công tác quản lý. Trước hết, chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển. Trước yêu cầu của kỷ nguyên số, nếu chỉ quản lý bằng cấp phép, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm thì chưa đủ. Quản lý nhà nước cần chuyển từ tư duy "quản lý để kiểm soát" sang "quản trị để phát triển."
Điều đó có nghĩa là Nhà nước không chỉ ban hành quy định và xử lý vi phạm mà còn phải kiến tạo thể chế, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển thị trường và tạo điều kiện để báo chí nâng cao năng lực cạnh tranh.
Một nền báo chí mạnh không thể chỉ được tạo nên bằng những quy định chặt chẽ mà còn cần một môi trường phát triển thuận lợi. Vì vậy, quản lý nhà nước trong giai đoạn mới phải hướng tới quản lý dựa trên dữ liệu.
Cần xây dựng hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia, các công cụ giám sát hoạt động báo chí trên không gian mạng, bộ chỉ số phát triển báo chí Việt Nam và hệ thống đánh giá chất lượng nội dung. Khi đó, các quyết định quản lý sẽ dựa trên dữ liệu, bảo đảm tính minh bạch, khách quan và kịp thời, thay vì chủ yếu dựa vào báo cáo hành chính.
Bên cạnh đó, cần quản lý theo vòng đời phát triển của báo chí. Cơ quan quản lý không chỉ tham gia ở khâu cấp phép hoặc xử lý vi phạm mà phải đồng hành trong suốt quá trình phát triển, từ xây dựng thể chế, phát triển nguồn lực, chuyển đổi số, phát triển kinh tế báo chí đến bảo vệ bản quyền và hỗ trợ mở rộng thị trường.
Việc quản trị hệ sinh thái thông tin cũng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong môi trường số, quản lý báo chí không thể tách rời quản lý nền tảng số, dữ liệu, bản quyền, truyền thông chính sách và chủ quyền thông tin quốc gia. Báo chí cần được đặt ở vị trí trung tâm của hệ sinh thái thông tin số để phát huy vai trò dẫn dắt dòng thông tin chính thống.
Nếu trước đây nhiệm vụ của quản lý nhà nước chủ yếu là tạo khuôn khổ để báo chí hoạt động đúng pháp luật thì nay cần chủ động mở ra những không gian phát triển mới, tạo điều kiện để báo chí phát huy tối đa tiềm năng trong kỷ nguyên số.
Báo chí cần được phát triển theo mô hình đa nền tảng, lấy công nghệ và dữ liệu làm nền tảng, lấy nội dung chính thống làm giá trị cốt lõi và lấy công chúng làm trung tâm. Việc hình thành nền tảng số báo chí quốc gia và hạ tầng dữ liệu báo chí quốc gia sẽ tạo điều kiện để các cơ quan báo chí nâng cao năng lực sản xuất, phân phối và đo lường hiệu quả nội dung.
Dữ liệu báo chí cần được coi là tài nguyên chiến lược, phục vụ công tác quản trị, phân tích nhu cầu công chúng, phát triển các ứng dụng AI và hình thành các dịch vụ báo chí mới. Làm chủ dữ liệu cũng chính là làm chủ năng lực cạnh tranh của báo chí trong tương lai.
Ông Lưu Đình Phúc chia sẻ: "Trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành công cụ quan trọng hỗ trợ người làm báo trong thu thập, xử lý dữ liệu, sản xuất nội dung và cá nhân hóa thông tin. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Vì vậy, cùng với đầu tư công nghệ, cần đầu tư cho con người và xây dựng khung pháp lý phù hợp đối với việc ứng dụng AI trong báo chí."
Chìa khóa phát triển báo chí xu hướng mới
Theo Phó Trưởng ban Biên tập Tin Kinh tế Lê Vũ Hội (Thông tấn xã Việt Nam), “Cơ hội nổi bật nhất mà thời đại số mang lại là khả năng tiếp cận công chúng rộng lớn hơn bao giờ hết. Các cơ quan báo chí không còn bị giới hạn trong phạm vi phát hành truyền thống mà có thể kết nối với độc giả trên phạm vi toàn quốc và quốc tế. Tuy nhiên, báo chí cũng đang đối mặt với những thách thức, những đổi thay lớn và cần có các cơ chế quản lý, quản trị phù hợp.”
Thực tế cho thấy, môi trường truyền thông hiện nay đã thay đổi căn bản. Thông tin được sản xuất, phân phối và tiếp nhận theo thời gian thực; các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi chuỗi giá trị báo chí; trong khi công chúng ngày càng đòi hỏi thông tin nhanh hơn, chính xác hơn và được cá nhân hóa. Nếu cơ chế quản lý vẫn chủ yếu dựa trên cấp phép, kiểm tra và xử lý vi phạm thì sẽ khó theo kịp tốc độ vận động của hệ sinh thái truyền thông số.
Nhìn vào các quốc gia có nền báo chí phát triển, có thể thấy xu hướng chung là chuyển từ tư duy "quản lý" sang "quản trị." Theo đó, cơ quan quản lý không chỉ ban hành quy định mà còn đầu tư hạ tầng số, hoàn thiện thể chế dữ liệu, bảo vệ bản quyền, hỗ trợ đổi mới sáng tạo và tạo lập thị trường truyền thông lành mạnh.
Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số báo chí trong những năm gần đây cũng cho thấy những cơ quan báo chí chủ động ứng dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và phát triển mô hình đa nền tảng đã nâng cao đáng kể khả năng tiếp cận công chúng, mở rộng nguồn thu và tăng sức cạnh tranh.
Sự chuyển đổi từ quản lý hành chính sang quản trị phát triển không chỉ là định hướng cải cách của Việt Nam mà còn là xu thế chung của nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế trong bối cảnh chuyển đổi số.
Thực tiễn cho thấy, khi công nghệ, dữ liệu và AI làm thay đổi nhanh chóng phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin thì mô hình quản lý truyền thống, chủ yếu dựa vào cấp phép, kiểm tra và xử lý vi phạm, sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển của thực tiễn. Chính vì vậy, đổi mới tư duy quản lý báo chí trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm tạo động lực cho sự phát triển bền vững của ngành.
Trong bối cảnh đó, Luật Báo chí năm 2025 mở ra một giai đoạn phát triển mới của nền báo chí cách mạng Việt Nam, trong đó đổi mới tư duy quản lý nhà nước là tiền đề quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Chuyển từ "quản lý để kiểm soát" sang "quản trị để kiến tạo" không chỉ là sự thay đổi về phương thức quản lý mà còn là sự thay đổi về tầm nhìn phát triển.
Có thể thấy, Luật Báo chí năm 2025 tập trung thúc đẩy chuyển đổi số, mở rộng hoạt động báo chí trên môi trường mạng, tăng cường quản lý và bảo vệ bản quyền, hướng tới xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, minh bạch, hiện đại và phát triển bền vững.
Một trong những điểm đổi mới nổi bật của Luật Báo chí năm 2025 là mở rộng phạm vi điều chỉnh đối với các hoạt động báo chí trong môi trường số. Nếu như trước đây nhiều loại hình truyền tải thông tin trên internet chưa được định danh rõ ràng thì nay luật đã chính thức bổ sung các khái niệm như "xuất bản báo chí trên không gian mạng," "kênh nội dung của cơ quan báo chí trên không gian mạng," "nền tảng số báo chí quốc gia" và nhiều khái niệm liên quan đến hoạt động truyền thông số.
Việc pháp lý hóa các loại hình báo chí trên môi trường internet góp phần khắc phục khoảng trống pháp lý đã tồn tại trong nhiều năm, tạo cơ sở để quản lý thống nhất các sản phẩm báo chí phát hành trên website và ứng dụng di động.
Đồng thời, Luật Báo chí năm 2025 đặt nền móng pháp lý cho việc ứng dụng AI trong hoạt động báo chí. Đây được xem là bước đi tiên phong, thể hiện tầm nhìn dài hạn trong việc chủ động thích ứng với xu hướng chuyển đổi số toàn cầu./.
14 hành vi bị cấm và một số điểm mới của Luật Báo chí 2025
Luật Báo chí 2025 ghi nhận nhiều sửa đổi nhằm thích ứng với sự phát triển của công nghệ và thực trạng báo chí hiện nay; được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý để xây dựng nền báo chí cách mạng Việt Nam.
