Trước thềm Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18, dự kiến diễn ra tại New Delhi từ ngày 12-13/9, phóng viên TTXVN tại New Delhi đã thực hiện cuộc phỏng vấn độc quyền Giáo sư Gulshan Sachdeva-Chủ nhiệm Khoa Jean Monnet thuộc Trung tâm Nghiên cứu châu Âu, Đại học Quốc gia Jawaharlal Nehru (JNU).
Nội dung cuộc phỏng vấn tập trung vào vai trò của Ấn Độ trong năm Chủ tịch BRICS 2026, những ưu tiên của nước chủ nhà tại hội nghị, cũng như triển vọng của BRICS trong bối cảnh trật tự thế giới đang có nhiều chuyển biến sâu sắc.
Theo phóng viên TTXVN tại New Delhi, Giáo sư Gulshan Sachdeva cho rằng trước hết cần nhìn nhận BRICS như một trong những cơ chế hợp tác quan trọng của Nam Bán cầu. Việc BRICS ngày càng quy tụ nhiều nền kinh tế năng động của khu vực, với tư cách thành viên hoặc đối tác, đặt ra yêu cầu tăng cường phối hợp giữa các nước trong giải quyết những vấn đề quốc tế và bảo đảm lợi ích của các nước đang phát triển.
Một trong những vấn đề đáng chú ý được Giáo sư Gulshan Sachdeva phân tích là nhu cầu đa dạng hóa các cơ chế tài chính, thương mại và năng lượng trong bối cảnh những công cụ này ngày càng có thể được sử dụng như phương tiện gây sức ép trong quan hệ quốc tế. BRICS, với sự hiện diện của nhiều nước sản xuất và tiêu thụ năng lượng lớn, có vị thế đặc biệt để thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này.
Sau các đợt mở rộng, BRICS hiện có những nhà sản xuất năng lượng lớn như Nga, Saudi Arabia, Iran, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất và Brazil, đồng thời có những thị trường tiêu thụ lớn như Ấn Độ và Trung Quốc.
Theo Giáo sư Gulshan Sachdeva, thực tế này tạo ra dư địa đáng kể để các thành viên tăng cường giao dịch năng lượng và đa dạng hóa phương thức thanh toán. Một số giao dịch song phương đã được thực hiện bằng đồng nội tệ hoặc thông qua các cơ chế khác, song phần lớn vẫn mang tính song phương. Vì vậy, BRICS về lâu dài có thể phải nghiên cứu một cơ chế đa phương đủ khả năng hỗ trợ các giao dịch này.
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý rằng, điều đang diễn ra không phải là một tiến trình phi USD hóa, mà là xu hướng các nước BRICS tìm thêm lựa chọn trong thanh toán và tài chính, trong đó có việc tăng sử dụng đồng nội tệ cho thương mại và đầu tư.
Thương mại là một lĩnh vực khác mà BRICS được kỳ vọng có thể tiến xa hơn. Hiện nhóm đã hình thành nhiều hành lang thương mại quan trọng kết nối các nền kinh tế lớn, nhưng hợp tác BRICS chủ yếu vẫn dừng ở tạo thuận lợi thương mại, hải quan, giao lưu nhân dân và những cam kết không mang tính ràng buộc.
Theo Giáo sư Gulshan Sachdeva, nếu muốn đóng vai trò lớn hơn trong nền kinh tế toàn cầu, BRICS cần từng bước hướng tới những cam kết toàn diện và có tính ràng buộc hơn. Đây là mục tiêu dài hạn, nhưng cần được đưa vào chương trình nghị sự trong những năm tới.
Tương tự, kết nối có thể trở thành một không gian hợp tác quan trọng. Các thành viên BRICS hiện triển khai nhiều sáng kiến riêng, từ “Vành đai, Con đường” của Trung Quốc, Liên minh Kinh tế Á-Âu, Hành lang Kinh tế Ấn Độ – Trung Đông-châu Âu đến An ninh và Tăng trưởng cho tất cả trong khu vực (SAGAR) của Ấn Độ.
Những khác biệt giữa các sáng kiến này khó có thể được giải quyết trong một sớm một chiều, song theo chuyên gia, BRICS có thể đóng vai trò xây dựng những nguyên tắc chung về kết nối, qua đó giảm ma sát và tạo điều kiện để các dự án khác nhau bổ trợ cho nhau.
Trong nhiệm kỳ Chủ tịch hiện nay, Ấn Độ được cho là sẽ ưu tiên những lĩnh vực có khả năng tạo ra kết quả cụ thể, thay vì tìm cách giải quyết ngay những vấn đề quá lớn và phức tạp. Hai cơ chế quan trọng nhất được BRICS xây dựng là Ngân hàng Phát triển Mới (NDB) và Cơ chế Dự trữ Dự phòng (CRA).
Tuy nhiên, quy mô nguồn lực của NDB vẫn chưa tương xứng với nhu cầu phát triển của các thành viên. Vì vậy, việc mở rộng nguồn vốn và phạm vi hoạt động của ngân hàng, tăng hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, thương mại điện tử và các lĩnh vực kinh tế mới có thể trở thành những hướng đi thiết thực.
Cùng với đó, công nghệ được đánh giá là một lĩnh vực có nhiều dư địa. Ấn Độ có thế mạnh về cơ sở hạ tầng số công cộng, trong khi Trung Quốc và nhiều thành viên BRICS khác sở hữu năng lực công nghệ đáng kể. Đây là nền tảng để các nước tăng cường hợp tác trong những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, xe điện và đổi mới sáng tạo.
Tuy nhiên, theo Giáo sư Gulshan Sachdeva, thách thức lớn nhất đối với BRICS hiện nay không phải là đưa ra thêm thật nhiều sáng kiến, mà là duy trì sự đồng thuận trong một nhóm ngày càng mở rộng và đa dạng.
Xung đột tại Ukraine, tình hình Tây Á và những khác biệt về lợi ích giữa các thành viên khiến việc hình thành lập trường chung trở nên khó khăn hơn. Bởi BRICS hoạt động trên cơ sở đồng thuận, khả năng các thành viên thông qua được một văn kiện chung tại Hội nghị Thượng đỉnh lần thứ 18 sẽ là một thước đo quan trọng đối với nhiệm kỳ Chủ tịch của Ấn Độ. Những bất đồng trước đây, từng khiến các ngoại trưởng BRICS không thể ra tuyên bố chung, cho thấy đây không phải một mục tiêu dễ dàng.
Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm của Ấn Độ tại Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) có thể trở thành một lợi thế. Việc New Delhi từng thành công trong xây dựng đồng thuận giữa các thành viên G20 trong một môi trường quốc tế phức tạp được xem là kinh nghiệm hữu ích cho vai trò Chủ tịch BRICS hiện nay.
Theo Giáo sư Gulshan Sachdeva, dù Ấn Độ đã tổ chức hơn 350 cuộc họp và hoạt động trong suốt nhiệm kỳ Chủ tịch, “chủ đề định hình” cuối cùng của nhiệm kỳ vẫn chưa hoàn toàn rõ ràng. Tuy nhiên, mục tiêu trước mắt của New Delhi khá rõ: tạo dựng đồng thuận và bảo đảm Hội nghị Thượng đỉnh đạt được một kết quả chung.
Về dài hạn, thách thức đối với BRICS là chuyển từ những cam kết mang tính nguyên tắc sang các cơ chế hợp tác thực chất hơn trong tài chính, thương mại, năng lượng, kết nối và công nghệ.
Theo đánh giá của chuyên gia Gulshan Sachdeva, đây cũng sẽ là phép thử đối với khả năng của Ấn Độ trong việc tận dụng nhiệm kỳ Chủ tịch để tạo thêm động lực cho một BRICS ngày càng mở rộng, đa dạng và có vai trò lớn hơn trong Nam Bán cầu./.
