Theo lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nếu Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân cấp xã cùng các lực lượng chức năng vào cuộc quyết liệt, phối hợp đồng bộ và thực hiện đúng chức trách, công tác quản lý nghề cá của Việt Nam sẽ hiệu quả hơn, đáp ứng tốt hơn các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) và góp phần sớm gỡ cảnh báo “thẻ vàng.”
“Vai trò của chính quyền xã rất quan trọng”
Chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Trần Đình Luân nhấn mạnh một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là gỡ cảnh báo “thẻ vàng” IUU (cảnh cáo chính thức do EC áp dụng đối với các quốc gia chưa làm tốt việc chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định).
Kể từ ngày 1/07/2025, với việc mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã được triển khai nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương, công tác chống khai thác IUU đã được triển khai đồng bộ, quyết liệt hơn.
Thực tế, khi thực hiện mô hình chính quyền 2 cấp, trách nhiệm được xác định rõ hơn: Cấp tỉnh tập trung vào quản lý nhà nước, ban hành cơ chế, kiểm tra, giám sát và điều phối nguồn lực; cấp xã là cấp trực tiếp quản lý ngư dân, tàu cá, địa bàn, kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các vi phạm ngay từ cơ sở.
"Điều này giúp rút ngắn quy trình xử lý, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của chính quyền địa phương. Bên cạnh đó, việc phát triển các mô hình sản xuất, chuyển đổi nghề được thực hiện từ cơ sở với sự đồng thuận cao thì thành công sẽ rất lớn," ông Trần Đình Luân nêu quan điểm.
Lãnh đạo Cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng nhìn nhận vai trò của chính quyền xã rất quan trọng đối với phát triển bền vững sinh kế cho bà con của địa phương. Đặc biệt, trong chống khai thác IUU, yêu cầu của EC không còn là ban hành thêm quy định mà là chứng minh hiệu quả thực thi trên thực tế.
Do đó, mô hình chính quyền 2 cấp sẽ phát huy hiệu quả nếu mỗi địa phương thực hiện tốt các nhiệm vụ trọng tâm như: Quản lý đầy đủ đội tàu, kiểm soát chặt tàu cá ra vào cảng, duy trì giám sát hành trình VMS, cập nhật đầy đủ dữ liệu trên hệ thống eCDT, thực hiện truy xuất nguồn gốc minh bạch và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm.
Tuy vậy, ông Luân cũng nhận định mô hình tổ chức chỉ là điều kiện. Yếu tố quyết định vẫn là trách nhiệm của người đứng đầu và chất lượng tổ chức thực hiện. Vì thế, chống khai thác IUU không chỉ là trách nhiệm của ngành nông nghiệp mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.
"Với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trách nhiệm được giao rõ hơn, gần dân hơn, sát cơ sở hơn và cũng sẽ gắn với trách nhiệm giải trình cao hơn của từng cấp chính quyền trong việc quản lý tàu cá, truy xuất nguồn gốc và phát triển nghề cá bền vững theo chuẩn mực quốc tế,” Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư Trần Đình Luân nhấn mạnh.
Tại Hội nghị triển khai kế hoạch hành động khắc phục khuyến nghị của Ủy ban châu Âu (EC) về chống khai thác IUU và phát động đợt cao điểm chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ủy ban Nhân dân tỉnh Gia Lai tổ chức mới đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng khẳng định Việt Nam đã đạt được kết quả nhất định trong công tác chống khai thác IUU.
Tuy vậy, ông Hưng cũng nêu quan điểm các kết quả đạt được chưa đủ để chứng minh một cách đầy đủ và thuyết phục rằng các khuyến nghị của EC đã được khắc phục thực chất và bền vững. Do vậy, trong tháng cao điểm (đến hết ngày 15/9/2026), các địa phương có biển cần phải tập trung cao nhất ý chí chính trị, nguồn lực và trách nhiệm để xử lý dứt điểm những điểm nghẽn, vấn đề có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả đánh giá của EC.
Thay đổi tư duy phát triển theo hướng bền vững
Về phía địa phương, chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải cho biết ngành thủy sản Nghệ An cũng như cả nước đang chuyển mạnh từ tư duy “khai thác, đánh bắt” sang tư duy “nuôi trồng, bảo tồn và phát triển bền vững.”
Về định hướng khai thác hải sản của địa phương, ông Hải cho biết Nghệ An kiên quyết cơ cấu lại đội tàu theo hướng giảm dần các tàu cá khai thác ven bờ công suất nhỏ, giữ ổn định và hiện đại hóa số tàu khai thác vùng khơi. Đồng thời chuyển 20 tàu hoạt động vùng khơi làm nghề khai thác hải sản ảnh hưởng đến nguồn lợi và môi trường sinh thái (lưới kéo) sang các nghề khác như câu, chụp, rê, lồng bẫy; chuyển đổi 100 tàu khai thác vùng lộng, ven bờ đang làm nghề khai thác hải sản sang nghề không khai thác.
Về nuôi trồng thủy sản, Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An đã phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế thủy sản tỉnh Nghệ An đến năm 2030, trong đó xác định phát triển nuôi biển theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, thân thiện với môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và gắn với phát triển chuỗi giá trị là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành thủy sản.
Thời gian qua, Nghệ An đã tập trung rà soát, quy hoạch các vùng có điều kiện thuận lợi để phát triển nuôi biển, từng bước chuyển từ hình thức nuôi truyền thống sang nuôi thâm canh, bán thâm canh, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất.
Chủ tịch tỉnh Võ Trọng Hải cho biết đến nay, diện tích nuôi nhuyễn thể ven biển, chủ yếu là nuôi ngao đạt khoảng 128 ha, tập trung tại các địa phương ven biển như xã Quỳnh Phú, xã Hải Lộc. Việc phát triển vùng nuôi ngao được thực hiện trên cơ sở tận dụng lợi thế các bãi triều tự nhiên, gắn với quản lý môi trường vùng nuôi, kiểm soát chất lượng giống và an toàn thực phẩm, góp phần tạo sinh kế ổn định cho người dân vùng ven biển.
Tại Nghệ An, hằng năm toàn tỉnh này duy trì diện tích nuôi trồng thủy sản nước mặn, nước lợ khoảng 2.050 ha, diện tích nuôi nhuyễn thể khoảng 128 ha, sản lượng đạt khoảng 17.000 tấn. Điều này góp phần quan trọng vào tăng trưởng giá trị sản xuất của ngành thủy sản, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân vùng ven biển và làm nền tảng để từng bước phát triển nuôi biển theo hướng hiện đại trong thời gian tới.
Song song với đó, ông Hải cho biết tỉnh Nghệ An cũng chú trọng công tác bảo vệ môi trường vùng nuôi; tăng cường quan trắc, cảnh báo môi trường, giám sát dịch bệnh; kiểm soát chặt chẽ chất lượng giống, vật tư đầu vào; khuyến khích áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến như VietGAP, thực hành nuôi tốt, nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm và các tiêu chuẩn quốc tế nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Thứ trưởng Võ Văn Hưng cũng nhấn mạnh gỡ “thẻ vàng” là mục tiêu phải đạt, song không phải đích cuối cùng. Điều quan trọng nhất là phải xây dựng được nghề cá mà khai thác IUU không còn tồn tại, cũng như một hệ thống quản lý đủ năng lực tự phát hiện, tự kiểm soát, xử lý vi phạm và chứng minh được tính minh bạch, hợp pháp của sản phẩm thủy sản Việt Nam./.