Tại xã Trại Cau, tỉnh Thái Nguyên, cây măng Lục Trúc đang mở ra hướng chuyển đổi sản xuất hiệu quả cho người dân trên những diện tích đất trước đây cho thu nhập thấp.
Không chỉ tạo nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi ha mỗi năm, mô hình còn từng bước hình thành vùng nguyên liệu gắn với hợp tác xã, tạo thêm việc làm và sinh kế cho các hộ nghèo, cận nghèo.
Hiệu quả từ lựa chọn cây trồng phù hợp
Những năm gần đây, một số hộ dân ở Trại Cau đã chuyển từ sản xuất lúa, trồng chè sang trồng tre Lục Trúc. Quyết định này xuất phát từ thực tế nhiều diện tích đất sản xuất có năng suất và giá trị chưa cao, trong khi cây Lục Trúc cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện đất đai ở địa phương.
Gia đình ông La Đình Tâm, ở thôn 3, là một trong những hộ sớm đưa cây Lục Trúc vào trồng. Bắt đầu từ năm 2020 với khoảng 2 ha, đến nay, diện tích này đã trở thành nguồn thu quan trọng của gia đình. Theo ông Tâm, cây Lục Trúc sinh trưởng tốt, phù hợp với những khu đất cao và không đòi hỏi quá nhiều công chăm sóc.
Tham gia Hợp tác xã Măng tre Lục Trúc MTQ, gia đình ông được hỗ trợ cây giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật. Từ kinh nghiệm tích lũy trong quá trình sản xuất, ông Tâm còn phát triển thêm việc ươm giống để cung cấp cho các hộ có nhu cầu tại địa phương và một số tỉnh lân cận.
Cùng lựa chọn cây Lục Trúc để thay đổi cách làm ăn, nhiều hộ dân khác cũng ghi nhận hiệu quả rõ rệt. Anh Hoàng Văn Thao ở thôn 3 bắt đầu trồng khoảng 2 sào từ năm 2023, sau đó, tiếp tục mở rộng diện tích lên hơn 700 gốc. Gia đình bà Linh Thị Chín cũng có gần 400 gốc tre Lục Trúc trên diện tích khoảng 1 mẫu.
Từ năm 2020 đến nay, khu trồng măng dần trở thành nguồn thu nhập chính. Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, gia đình thu khoảng 3 tấn măng mỗi năm, doanh thu từ 100-150 triệu đồng…
Theo người dân trồng tre Lục Trúc, điểm thuận lợi của thu hoạch măng là thời gian khai thác kéo dài từ tháng 3 đến tháng 9 âm lịch, chi phí chăm sóc lại không quá lớn và cây lại ít bị sâu bệnh.
Đặc biệt, việc tham gia liên kết với hợp tác xã giúp người trồng giảm áp lực về thị trường. Thay vì tự tìm đầu ra sau mỗi vụ thu hoạch, sản phẩm được thu mua, phân loại và đưa vào các kênh tiêu thụ của hợp tác xã.
Những kết quả trên cho thấy, hiệu quả của việc lựa chọn cây trồng dựa trên điều kiện thực tế của địa phương và nhu cầu thị trường.
Theo ông Vi Văn Hợi, Chủ tịch Hội Nông dân xã Trại Cau, địa phương hiện có khoảng 20 hộ trồng, chăm sóc loại cây này. Mức thu nhập sau khi trừ chi phí được đánh giá có thể đạt khoảng 300 triệu đồng/ha/năm. Đây là mức hiệu quả đáng kể đối với những diện tích trước đây chủ yếu sản xuất các loại cây có giá trị kinh tế thấp.
Từ mô hình hộ gia đình đến vùng nguyên liệu
Nếu việc mạnh dạn chuyển đổi cây trồng tạo tiền đề, thì sự ra đời và phát triển của Hợp tác xã Măng tre Lục Trúc MTQ là yếu tố giúp mô hình có điều kiện phát triển theo hướng hàng hóa.
Ông Man Văn Tiến, Giám đốc Hợp tác xã Măng tre Lục Trúc MTQ cho biết, gia đình ông bắt đầu trồng Lục Trúc từ năm 2016. Sau một thời gian sản xuất, nhận thấy cây măng cho hiệu quả kinh tế ổn định, ông vận động các hộ dân cùng tham gia và thành lập hợp tác xã vào năm 2020.
Từ 7 thành viên ban đầu, đến nay, hợp tác xã đã có trên 20 thành viên, liên kết sản xuất với các hộ dân tại Trại Cau và khu vực lân cận. Đáng chú ý, trong quá trình mở rộng vùng nguyên liệu, hợp tác xã tạo điều kiện để cả các hộ nghèo, cận nghèo tham gia, qua đó góp phần đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo đánh giá của hợp tác xã, bình quân một ha có thể cho khoảng 10 tấn măng, với giá trị trên 300 triệu đồng. Thay vì chỉ tiêu thụ măng tươi, hợp tác xã từng bước đa dạng hóa các sản phẩm nhằm nâng cao giá trị gia tăng như: sản phẩm măng tươi nguyên vỏ, măng bóc vỏ, măng hấp chín và măng sấy khô…; trong đó, măng tươi và măng khô đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao.
Sản phẩm được đưa vào tiêu thụ tại các siêu thị, nhà hàng và thị trường ngoài tỉnh. Tùy loại sản phẩm, giá bán có thể đạt từ 90.000-120.000 đồng/kg, tạo thêm dư địa để nâng cao giá trị sản phẩm thay vì chỉ bán nguyên liệu thô. Măng được chế biến ra thành nhiều món ăn trong gia đình nên rất được ưa chuộng.
Hợp tác xã cũng chủ động sản xuất cây giống bằng phương pháp ươm bầu để cung cấp cho các hộ dân có nhu cầu. Cách làm này vừa giúp mở rộng diện tích vùng nguyên liệu, vừa tạo sự đồng nhất về giống và thuận lợi hơn trong hướng dẫn kỹ thuật.
Theo ông Tiến, Lục Trúc là cây dễ trồng, ít sâu bệnh và có khả năng cho thu hoạch sau khoảng một năm. Trong quá trình sản xuất, hợp tác xã khuyến khích người dân sử dụng phân hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật, hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu an toàn.
Tuy vậy, quy mô sản xuất tăng cũng đặt ra yêu cầu mới, nhất là khâu bảo quản và chế biến. Măng tươi có thời gian bảo quản ngắn nên nếu không xử lý kịp thời sẽ ảnh hưởng đến chất lượng và giá trị sản phẩm. Đây là lý do hợp tác xã xác định đầu tư chế biến, bảo quản là hướng đi quan trọng để mở rộng thị trường trong thời gian tới.
Từ góc độ địa phương, ông Vi Văn Hợi, Chủ tịch Hội nông dân xã Trại Cau cho rằng, giá trị lớn nhất của mô hình không chỉ nằm ở mức thu nhập mà còn ở khả năng hình thành vùng sản xuất hàng hóa phù hợp với điều kiện của xã.
Địa phương đang định hướng mở rộng vùng nguyên liệu, hỗ trợ người dân tiếp cận vốn; đồng thời, tạo điều kiện để hợp tác xã nâng cao chất lượng và hoàn thiện sản phẩm.
Sản phẩm măng Lục Trúc hiện đã được công nhận OCOP 3 sao. Mục tiêu tiếp theo là nâng hạng sản phẩm lên 4 sao, từng bước hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn về chất lượng, an toàn và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Từ những khu đất cho hiệu quả thấp, cây Lục Trúc đang tạo ra một hướng sản xuất mới ở Trại Cau. Khi được tổ chức lại theo mô hình hợp tác xã, gắn sản xuất với chế biến và thị trường, giá trị của cây trồng không chỉ được tính bằng sản lượng măng thu được mà còn bằng khả năng tạo sinh kế ổn định cho người dân.
Đây cũng là hướng đi phù hợp với quá trình chuyển đổi sản xuất nông nghiệp ở khu vực nông thôn; trong đó, người dân không chỉ thay đổi cây trồng mà từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết, hình thành vùng nguyên liệu và xây dựng sản phẩm đặc trưng của địa phương.
Với nền tảng hiện có, măng Lục Trúc đang có cơ hội trở thành một sản phẩm hàng hóa góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn tại Trại Cau./.
"Vị ngọt từ biển" tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân
Theo thống kê từ Vườn quốc gia Xuân Thủy, mùa hoa sú, hoa vẹt năm nay, khoảng 5.000-6.000 đàn ong đã về khai thác mật, sản lượng toàn vùng ước đạt từ 60 đến 70 tấn.
