Nhiều năm qua, Vườn quốc gia Cúc Phương luôn kiên trì với phương châm bảo tồn thiên nhiên chính là nền tảng để phát triển bền vững.
Bằng cách biến thành quả bảo tồn thành tài nguyên du lịch sinh thái, nơi đây đã dệt nên một mối liên kết hài hòa giữa con người và đại ngàn, vừa giữ cho cánh rừng thêm xanh, bảo vệ "mái nhà chung" cho động vật hoang dã vừa mang lại sinh kế và nguồn lực phát triển cho con người.
Cứu hộ và nhân nuôi sinh sản động vật nguy cấp
Vườn quốc gia Cúc Phương vừa chính thức khởi động chương trình tái hoang dã động vật quy mô lớn tại phân khu lõi của Vườn, đánh dấu bước đi đầu tiên trong chiến lược phục hồi thiên nhiên dài hạn.
Chương trình được triển khai dưới sự phối hợp chặt chẽ và hỗ trợ kỹ thuật toàn diện từ Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (Save Vietnam's Wildlife).
Đánh giá về tầm quan trọng của chương trình, đại diện Vườn quốc gia Cúc Phương nhấn mạnh, việc tái hoang dã hươu sao và nai là bước khởi đầu trong chiến lược phục hồi thiên nhiên dài hạn, tái lập các mắt xích sinh thái đã suy giảm.
Mục tiêu của Vườn quốc gia Cúc Phương là đưa động vật trở lại môi trường tự nhiên thay vì chỉ dừng ở cứu hộ, nuôi giữ bán hoang dã.
Kết quả của chương trình sẽ tạo tiền đề, cơ sở thực tiễn cho các hoạt động phục hồi quần thể động vật hoang dã ở Việt Nam; đồng thời hướng tới xây dựng Cúc Phương trở thành mô hình mẫu cấp quốc gia về cứu hộ, phục hồi và tái hoang dã để chia sẻ kinh nghiệm cho toàn hệ thống các khu bảo tồn trên cả nước.
Theo kế hoạch, khoảng 60 cá thể hươu và nai sẽ được tái thả theo từng giai đoạn. Đây là những mắt xích sinh thái bản địa quan trọng từng bị suy giảm nghiêm trọng tại khu vực.
Địa điểm được chọn là Trung tâm Bống, nằm sâu trong phân khu nghiêm ngặt của Vườn. Nơi này sở hữu rừng thường xanh trên núi đá vôi nguyên sinh, nguồn nước ổn định, thức ăn tự nhiên phong phú và cách ly hoàn toàn khỏi tác động của con người.
Để nâng cao tối đa tỷ lệ sống sót của động vật sau khi trở lại tự nhiên, Vườn quốc gia và Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam áp dụng mô hình "thả mềm" chuẩn quốc tế.
Trước khi thả, các cá thể được rèn luyện để giảm dần sự phụ thuộc vào con người, tập bản năng tự tìm kiếm thức ăn và nguồn nước. Động vật được nuôi thích nghi trong một khu quây bảo vệ rộng khoảng 2.000m2 từ 30-40 ngày để làm quen với môi trường rừng thực tế trước khi mở rào cho chúng tự do đi sâu vào đại ngàn.
Sau khi các cá thể chính thức hòa nhập vào tự nhiên, các chuyên gia Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam và kiểm lâm sẽ theo dõi liên tục bằng các công nghệ tiên tiến.
Song song với việc thả động vật, lực lượng kiểm lâm Cúc Phương triển khai các giải pháp bảo vệ sinh cảnh toàn diện. Chương trình này hiện thực hóa triết lý "thiên nhiên dẫn đường, con người hỗ trợ," từng bước xây dựng Cúc Phương thành mô hình mẫu cấp quốc gia về phục hồi sinh thái.
Khai thác sản phẩm du lịch đặc thù từ thành quả bảo tồn
Với phương châm "Lấy bảo tồn làm gốc, lấy du lịch sinh thái làm động lực," Cúc Phương đã kiến tạo thành công một vòng tuần hoàn giá trị: Dùng chính thành quả bảo tồn để nuôi dưỡng các sản phẩm du lịch độc đáo, đồng thời trích nguồn thu từ du lịch để tái đầu tư cho công tác cứu hộ và phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng vùng đệm.
Một số tour trải nghiệm của Vườn quốc gia Cúc Phương luôn nằm trong danh sách yêu thích và được nhiều du khách thích thú lựa chọn như Tour "Hành trình hồi sinh;" Tour ngắm động vật hoang dã ban đêm; Tour săn ảnh mùa bướm và đom đóm...
Anh David Miller (du khách đến từ Australia) chia sẻ: "Tôi rất ấn tượng với cách vận hành tour của Vườn quốc gia Cúc Phương. Mọi quy trình từ việc di chuyển, giữ khoảng cách an toàn đến việc tháo lồng thả động vật đều tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn bảo tồn để tránh làm thú bị hoảng loạn. Nhìn động vật được trả lại quyền sống tự do trong môi trường rừng nguyên sinh tuyệt vời này, tôi thực sự cảm phục những nỗ lực thầm lặng của các kiểm lâm viên và chuyên gia nơi đây."
Chia sẻ cụ thể về các giải pháp chiến lược nhằm hóa giải bài toán xung đột giữa phát triển du lịch và bảo tồn đa dạng sinh học, ông Đỗ Hồng Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục Môi trường và Dịch vụ, Vườn quốc gia Cúc Phương, nhấn mạnh Cúc Phương không nhìn nhận cánh rừng đơn thuần là một địa điểm tham quan giải trí mà là một bảo tàng sống, một "ngôi trường lớn" giữa đại ngàn.
Từ định vị đó, Vườn triển khai các nhóm giải pháp quản trị và vận hành mang tính cốt lõi. Theo đó, Vườn quốc gia Cúc Phương tập trung phát triển các sản phẩm du lịch có trách nhiệm cao với môi trường.
Thông qua các mô hình như tour "Hành trình hồi sinh" hay giải chạy trail thường niên với bộ linh vật là các loài động vật hoang dã bản địa, Vườn chủ động chuyển tải thông điệp bảo tồn trực tiếp đến từng du khách.
Để bảo vệ tuyệt đối các chương trình bảo tồn linh trưởng nguy cấp, thú ăn thịt nhỏ, tê tê và rùa nước ngọt, Vườn áp dụng bộ quy tắc điều tiết hành vi vô cùng chặt chẽ đối với các hoạt động trải nghiệm theo mùa tự nhiên (như mùa bướm và đom đóm).
Lượng khách được phân luồng, kiểm soát nghiêm ngặt theo giờ; các phương tiện giao thông phát thải bị hạn chế và du khách buộc phải tuyệt đối giữ im lặng, không ô nhiễm ánh sáng khi xem thú đêm nhằm không làm đảo lộn tập tính hoang dã.
Đại diện lãnh đạo Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình đánh giá những năm gần đây, xu hướng dịch chuyển từ du lịch đại chúng đơn thuần sang loại hình du lịch gắn với cứu hộ, bảo tồn thiên nhiên đang tăng trưởng mạnh mẽ. Đây là phân khúc thị trường tương lai đặc biệt thu hút cư dân tại các đô thị lớn, những người có nhu cầu cao về tìm hiểu, khám phá và chữa lành.
Bằng việc xây dựng các chuỗi tour trải nghiệm giàu tính giáo dục, Vườn quốc gia Cúc Phương không chỉ đáp ứng tốt thị hiếu mà còn chuyển hóa thành công mỗi du khách trở thành một đại sứ truyền thông cho thông điệp bảo vệ đa dạng sinh học.
Khép lại một hành trình và mở ra những sinh mệnh mới giữa đại ngàn xanh, mô hình mẫu của Vườn quốc gia Cúc Phương chính là lời khẳng định mạnh mẽ: bảo vệ ngôi nhà chung của muôn loài cũng chính là bảo vệ nguồn sinh kế và tương lai bền vững cho thế hệ mai sau./.
Ninh Bình: Khám phá "bảo tàng xanh" giữa lòng đại ngàn Cúc Phương
Từ việc quan sát tháp bướm để hiểu về chỉ thị môi trường đến việc nghiên cứu cây tiến hóa để hình dung về dòng chảy sự sống, Bảo tàng Cúc Phương biến những kiến thức sinh học phức tạp trở nên gần gũi.
