Nằm tại số 2 đường 2 Tháng 9, ngay góc giao với đường Bạch Đằng và Trưng Nữ Vương, Bảo tàng Điêu khắc Chăm là một trong những công trình văn hóa lâu đời nhất của Đà Nẵng.
Hơn một thế kỷ tồn tại, nơi đây không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn được giới nghiên cứu đánh giá là bảo tàng lưu giữ bộ sưu tập điêu khắc Chăm phong phú và tiêu biểu nhất.
Bảo tàng Điêu khắc Chăm lưu giữ hàng nghìn hiện vật quý, kể câu chuyện về một nền văn minh từng rực rỡ suốt nhiều thế kỷ trên dải đất miền Trung. Đó không chỉ là điểm tham quan nổi tiếng, mà còn là nơi giúp du khách chạm đến chiều sâu văn hóa của vùng đất từng là trung tâm của vương quốc Chăm Pa.
Hơn một thế kỷ gìn giữ di sản Chăm Pa
Hành trình hình thành bảo tàng bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, khi các nhà khảo cổ người Pháp tiến hành sưu tầm những tác phẩm điêu khắc Chăm còn nằm rải rác tại các đền tháp, phế tích ở miền Trung.
Năm 1915, công trình chính thức được khởi công với sự hỗ trợ của Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO). Đến năm 1919, tòa nhà đầu tiên hoàn thành theo thiết kế của hai kiến trúc sư Delaval và Auclair, mở đầu cho hành trình bảo tồn di sản Chăm Pa kéo dài hơn 100 năm.
Điều đặc biệt là dù đã trải qua nhiều lần mở rộng và trùng tu, công trình vẫn giữ được phong cách kiến trúc nguyên bản. Những đường nét mô phỏng hình khối của tháp Chăm, các mảng tường màu vàng nhạt cùng khoảng sân phủ bóng cây cổ thụ khiến bảo tàng mang vẻ đẹp trầm mặc, tách biệt khỏi sự náo nhiệt của thành phố bên ngoài.
Ngay từ khi bước vào khuôn viên, du khách dễ dàng cảm nhận bầu không khí yên tĩnh hiếm có. Ánh nắng len qua những tán cây, rọi xuống các pho tượng sa thạch đã nhuốm màu thời gian, tạo nên khung cảnh vừa cổ kính vừa thi vị.
Kho báu của nghệ thuật điêu khắc Chăm Pa
Điểm hấp dẫn nhất của Bảo tàng Điêu khắc Chăm chính là hệ thống hiện vật đồ sộ. Hiện nay, bảo tàng lưu giữ gần 2.000 hiện vật, trong đó khoảng 500 hiện vật tiêu biểu được trưng bày thường xuyên. Phần lớn được chế tác bằng sa thạch, bên cạnh một số hiện vật bằng đồng và đất nung, có niên đại từ thế kỷ VII đến thế kỷ XV.
Không gian trưng bày được bố trí theo từng khu vực khảo cổ nổi tiếng như Mỹ Sơn, Trà Kiệu, Đồng Dương, Tháp Mẫm (Bình Định), Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Kon Tum… Cách sắp xếp này giúp người xem hình dung rõ sự phát triển của nghệ thuật Chăm Pa qua từng giai đoạn lịch sử và từng vùng văn hóa.
Mỗi pho tượng, mỗi phù điêu đều mang những đường nét chạm khắc tinh xảo. Hình ảnh các vị thần trong Ấn Độ giáo, vũ nữ Apsara mềm mại, linh vật Makara hay những đài thờ đồ sộ phản ánh đời sống tín ngưỡng, mỹ thuật và trình độ chế tác đá bậc cao của người Chăm cổ.
Đi chậm qua từng phòng trưng bày, du khách không chỉ ngắm nhìn hiện vật mà còn có cảm giác như đang bước vào thế giới của những đền tháp cổ hàng nghìn năm trước, nơi tôn giáo, nghệ thuật và đời sống hòa quyện trong từng đường đục, nét chạm.
Chiêm ngưỡng Bảo vật quốc gia
Hiện nay, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đang lưu giữ, trưng bày giới thiệu 12 bảo vật quốc gia, gồm: Đài thờ Trà Kiệu, Phù điêu Apsara Trà Kiệu, Đài thờ Mỹ Sơn E1, Tượng Ganesha, Phù điêu Đản sinh Brahma Mỹ Sơn E1, Tượng Shiva Mỹ Sơn C1, Đài thờ Đồng Dương, Tượng Bồ tát Tara, Tượng Gajasimha, Tượng rồng Tháp Mẫm, Phù điêu Shiva múa Phong Lệ, Phù điêu Uma Chánh Lộ.
Đây đều là các bảo vật vô giá, không thể đong đếm giá trị và hầu hết đang được trưng bày tại những không gian trưng bày của bảo tàng để phục vụ khách tham quan. Riêng Tượng Bồ tát Tara là bảo vật đặc biệt quý hiếm, hạn chế trưng bày, chỉ được giới thiệu trong những sự kiện quan trọng của bảo tàng và thành phố.
Đó không chỉ là những hiện vật quý hiếm mà còn là chứng nhân của một nền văn minh từng phát triển rực rỡ trên dải đất miền Trung.
Ngày nay, xu hướng du lịch trải nghiệm ngày càng hướng đến những giá trị văn hóa và bản địa. Bảo tàng Điêu khắc Chăm vì thế không chỉ là nơi lưu giữ cổ vật mà còn là cầu nối giúp công chúng hiểu hơn về lịch sử hình thành, sự giao thoa văn hóa và những thành tựu nghệ thuật của vương quốc Chăm Pa.
Rời bảo tàng, du khách sẽ có cảm giác trân trọng đối với một nền văn minh từng để lại dấu ấn sâu đậm trên dải đất miền Trung. Giữa thành phố trẻ trung và hiện đại như Đà Nẵng, không gian trầm mặc ấy giống như một cuốn biên niên sử bằng đá, nơi mỗi hiện vật đều kể một câu chuyện vượt qua giới hạn của thời gian./.
Bảo tàng Đà Nẵng - hành trình chạm vào ký ức thành phố bên sông Hàn
Qua từng hiện vật, từng câu chuyện, người xem cảm nhận rõ hơn hành trình phát triển của Đà Nẵng – từ một thương cảng quan trọng, vùng đất giàu truyền thống văn hóa đến một đô thị hiện đại, đáng sống.
