Triển khai chương trình tái hoang dã động vật quy mô lớn, 60 cá thể hươu và nai quý, hiếm sẽ được tái hoang dã tại phân khu lõi của Vườn quốc gia Cúc Phương. Đợt đầu tiên dự kiến thực hiện vào ngày 29/6 tới với 19 cá thể.
Đây là hoạt động trọng tâm nhằm cụ thể hóa Kế hoạch hành động tái hoang dã của Vườn quốc gia Cúc Phương giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050; đồng thời góp phần thực hiện Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và các cam kết của Việt Nam về bảo tồn thiên nhiên. Chương trình đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy bảo tồn hiện đại tại Việt Nam, từ tập trung cứu hộ và bảo vệ cá thể sang phục hồi quần thể ngoài tự nhiên, khôi phục các chức năng sinh thái và nâng cao tính toàn vẹn của hệ sinh thái rừng.
Áp dụng “thả mềm” theo tiêu chuẩn khoa học
Thông tin từ Vườn quốc gia Cúc Phương cho biết qua nhiều năm nghiên cứu và theo dõi, các nhà khoa học nhận định quần thể động vật ăn cỏ lớn trong hệ sinh thái rừng núi đá vôi Cúc Phương đã suy giảm đáng kể, ảnh hưởng tới quá trình phát tán hạt giống, tái sinh rừng và duy trì cân bằng sinh thái.
Trong giai đoạn đầu của chương trình tái hoang dã động vật, Vườn quốc gia Cúc Phương lựa chọn hươu sao và nai là những loài ưu tiên để triển khai tái hoang dã. Đây là các loài động vật bản địa có vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc và động lực vận hành của hệ sinh thái rừng.
Theo kế hoạch, đợt đầu tiên của chương trình dự kiến được thực hiện vào ngày 29/6/2026 với 19 cá thể, gồm 9 hươu sao và 10 nai. Toàn bộ các cá thể được lựa chọn đều trải qua quá trình đánh giá nghiêm ngặt về sức khỏe, nguồn gen, hành vi và khả năng thích nghi với môi trường tự nhiên.
Hồ sơ sinh học của từng cá thể được xây dựng đầy đủ nhằm bảo đảm quản lý nguồn gen hiệu quả, duy trì tính đa dạng di truyền và nâng cao khả năng tồn tại lâu dài của quần thể sau tái thả.
Để nâng cao khả năng thích nghi và tỷ lệ sống sót sau tái thả, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật Cúc Phương đã triển khai chương trình huấn luyện tập tính trước khi động vật trở về tự nhiên. Theo đó, các cá thể thuộc diện tái thả sẽ được giảm dần sự phụ thuộc vào con người, tăng cường khả năng tự tìm kiếm thức ăn, nhận biết nguồn nước, thích nghi với địa hình và hình thành các phản ứng sinh tồn cần thiết.
Khu vực được lựa chọn để tái thả nằm sâu trong vùng lõi Vườn Quốc gia Cúc Phương. Đây là khu vực có sinh cảnh phù hợp, hệ sinh thái rừng thường xanh trên núi đá vôi đặc trưng, nguồn nước ổn định quanh năm, nguồn thức ăn tự nhiên phong phú và ít chịu tác động từ các hoạt động của con người, đáp ứng tốt các điều kiện phục vụ công tác theo dõi, bảo vệ sau tái thả.
Mô hình “thả mềm” sẽ được áp dụng thông qua khu quây bán tự nhiên rộng khoảng 2.000 m2. Sau thời gian thích nghi từ 30-40 ngày, các cá thể sẽ được tiếp cận hoàn toàn với môi trường rừng tự nhiên trước khi chấm dứt các hình thức hỗ trợ trực tiếp từ con người. Đây là phương pháp được áp dụng rộng rãi trong nhiều chương trình tái thả trên thế giới nhằm giảm thiểu áp lực thích nghi đột ngột và tăng khả năng tồn tại của động vật sau tái thả.
Tăng bảo vệ sinh cảnh và giám sát sau tái thả
Cùng với hoạt động tái hoang dã, Vườn quốc gia Cúc Phương cũng triển khai các giải pháp bảo vệ sinh cảnh, quản lý, giám sát, tạo điều kiện thuận lợi để các cá thể nhanh chóng thích nghi, phát triển trong môi trường tự nhiên.
Theo đó, sau khi được tái thả, các cá thể sẽ được theo dõi liên tục thông qua vòng cổ định vị GPS, thiết bị VHF, hệ thống bẫy ảnh cùng các phương pháp giám sát sinh học hiện đại. Dữ liệu thu thập được sẽ là cơ sở khoa học quan trọng để đánh giá hiệu quả chương trình tái hoang dã, hoàn thiện quy trình tái hoang dã và phục hồi quần thể động vật hoang dã tại Việt Nam.
Ông Nguyễn Văn Chính - Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương cho biết mục tiêu cuối cùng của công tác bảo tồn không chỉ là cứu hộ hay nuôi giữ động vật trong điều kiện bán hoang dã, mà là đưa chúng trở lại với thiên nhiên, nơi chúng có thể thực hiện đầy đủ vai trò sinh thái của mình. Trong đó, việc tái hoang dã hươu sao và nai lần này là bước khởi đầu cho quá trình phục hồi các mắt xích sinh thái quan trọng đã bị suy giảm trong nhiều năm qua.
Theo ông Nguyễn Văn Chính, chương trình lần này không đơn thuần là hoạt động tái thả một số cá thể động vật về rừng, mà là bước triển khai cụ thể đầu tiên trong chiến lược phục hồi thiên nhiên dài hạn của Cúc Phương.
“Chúng tôi xác định đây là một quá trình khoa học lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, trách nhiệm và sự tham gia của các nhà khoa học, cơ quan quản lý, cộng đồng địa phương cùng các tổ chức bảo tồn. Thành công của chương trình sẽ góp phần cung cấp cơ sở thực tiễn quan trọng cho các hoạt động phục hồi quần thể động vật hoang dã tại Việt Nam,” ông Chính nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Văn Chính cũng cho biết triển khai chương trình, vườn không chỉ hướng tới bảo vệ những giá trị thiên nhiên, mà còn chủ động khôi phục những hệ sinh thái, quần thể động vật hoang dã đã suy giảm.
“Chúng tôi kỳ vọng chương trình sẽ trở thành mô hình mẫu cấp quốc gia về cứu hộ, phục hồi, tái hoang dã và tái lập quần thể động vật hoang dã; qua đó chia sẻ kinh nghiệm, quy trình và các bài học thực tiễn cho hệ thống vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên trên cả nước,” ông Chính chia sẻ thêm./.
Xây "lá chắn" bảo vệ động vật hoang dã trước nạn săn bắt trái phép
Tình trạng săn bắt, mua bán, vận chuyển động vật hoang dã trái phép vẫn diễn biến phức tạp, đe dọa đa dạng sinh học và sự bền vững của hệ sinh thái rừng ở Tây Ninh.
