Đánh giá các giải pháp do Chính quyền Philippines tiến hành từ đầu năm đếnnay nhằm tháo gỡ các bất đồng ở Biển Đông với Trung Quốc, tờ "Tạp chí Chính trịThế giới" (Mỹ) ngày 22/12 nhận định sau hàng loạt cuộc trao đổi ngoại giao căngthẳng nhưng bất thành, Philippines và Trung Quốc đã đứng bên bờ vực của một cuộcđối đầu quân sự trực tiếp trong cuộc tranh chấp bãi đá ngầm Scarborough (TrungQuốc gọi là đảo Hoàng Nham) ở Biển Đông.
Mặc dù các nhà lãnh đạo Philippines nhận thấy chính sách bên miệng hốchiến tranh với Trung Quốc là nguy hiểm, nhưng cách tiếp cận ngoại giao nhằmgiải quyết xung đột với Bắc Kinh cũng không có kết quả. Sau gần 7 tháng can dựngoại giao căng thẳng với Trung Quốc và các nước thành viên của Hiệp hội Cácquốc gia Đông Nam Á (ASEAN), những căng thẳng trên Biển Đông tiếp tục gia tăng.
Hiện nay, đứng trước một Trung Quốc có khả năng ngày càng quyết đoán hơnvà khu vực không có cách tiếp cận hiệu quả để giải quyết các tranh chấp lãnh thổđang diễn ra, Philippines dường như không còn lựa chọn ngoại giao. Philippinesbị yếu thế trong việc khẳng định chủ quyền lãnh thổ với Trung Quốc về một số hònđảo và bãi đá tranh chấp ở Biển Đông.
Đối mặt với lực lượng hải quân ngày càng hiện đại của Trung Quốc, Manilađang tìm kiếm các cam kết lớn hơn của Oasinhtơn về nguyên tắc tự do hàng hải ởTây Thái Bình Dương cũng như nghĩa vụ của Mỹ trong các hiệp ước phòng thủ chungvới các nước đồng minh khu vực, trong đó có Philippines, đặc biệt khi xảy racuộc đối đầu quân sự trực tiếp với Trung Quốc ở khu vực lãnh thổ tranh chấp trênBiển Đông.
Bên cạnh đó, Philippines cũng thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm giảiquyết các tranh chấp trên biển và xoa dịu Bắc Kinh. Philippines cam kết duy trìmối quan hệ kinh tế và đầu tư với Trung Quốc. Để tránh một cuộc đối đầu trựctiếp với nước láng giềng khổng lồ, Chính phủ Philippines tích cực tìm kiếm sựủng hộ cách tiếp cận đa phương nhằm giải quyết các tranh chấp, chủ yếu dưới sựbảo trợ của ASEAN.
Bế tắc hiện nay bắt đầu từ tháng 4/2012, khi lực lượng bán quân sự TrungQuốc, được sự hỗ trợ của Lực lượng Hải quân, áp đảo Hải quân Philippines vốnđược triển khai để ngăn chặn các tàu thuyền Trung Quốc đánh cá trái phép ở đảoHoàng Nham nằm trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Philippines. Sau đó,bất chấp một thỏa thuận yêu cầu hai bên rút tất cả tàu thuyền để giảm bớt căngthẳng, Trung Quốc tăng cường kiểm soát và không cho phép tàu thuyền củaPhilippines ra vào bãi đá ngầm Scarborough.
Trước hành động đó, Chính quyền Philippines không còn nhiều sự lựa chọnngoài việc phản ứng bằng các biện pháp ngoại giao. Giải pháp đầu tiên củaPhilippines là thuyết phục và kêu gọi cộng đồng quốc tế gây sức ép, buộc TrungQuốc tôn trọng vùng đặc quyền kinh tế của Philippines theo quy định của Công ướcLiên hợp quốc về Luật Biển; chuẩn bị cơ sở pháp lý để đưa Trung Quốc ra tòa ánquốc tế trong tương lai, đơn phương đổi tên Biển Đông thành “Biển TâyPhilippines” và tổ chức Diễn đàn Hàng hải đầu tiên của khu vực ASEAN để tập hợpsự ủng hộ chống lại sự quyết đoán của Trung Quốc.
Bên cạnh đó, Philippines cũng thúc đẩy các biện pháp ngoại giao để xoa dịucác bất đồng với Trung Quốc, đồng thời ra sức thuyết phục ASEAN thành lập mộtmặt trận chung nhằm tháo gỡ các căng thẳng và giải quyết tranh chấp một cách hòabình ở Biển Đông.
Tháng 6/2012, Chính quyền Philippines ủng hộ các nỗ lực ngoại giao vậnđộng hậu trường do nghị sĩ và các nhà lãnh đạo kinh doanh Philippines đi đầu đểtiếp cận với Trung Quốc. Khi các nỗ lực bị phản tác dụng và Chủ tịch Trung QuốcHồ Cẩm Đào Cẩm Đào từ chối gặp Tổng thống Philippines Benigno Aquino bên lề Hộinghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương tháng 9/2012, Chínhquyền Philippines cử Bộ trưởng Mar Roxas đến gặp nhà lãnh đạo tương lai Tập CậnBình của Trung Quốc.
Trong khi đó, tháng 7/2012, lợi dụng chức chủ tịch ASEAN, Campuchia khôngđưa các bất đồng Biển Đông nào vào thông cáo cuối cùng của Hội nghị Ngoại trưởngASEAN, từ đó gây nên cuộc tranh cãi ngoại giao với Philippines. Tổng thốngAquino cảnh báo các quan chức tham dự Hội nghị thượng đỉnh ASEAN, đặc biệt làCampuchia và Trung Quốc, rằng “ASEAN không phải là con đường duy nhất của chúngtôi".
Do các biện pháp ngoại giao thất bại, Manila buộc phải theo đuổi giải phápsức mạnh hiếu chiến hơn như khôi phục hơn nữa các mối quan hệ quân sự chiến lượcvới Mỹ và các cường quốc Thái Bình Dương khác.
Tuy nhiên, Chính quyền Aquino lại vấp phải nhiều trở ngại lớn trong việcthắt chặt quan hệ quốc phòng hơn nữa với Mỹ vì hiến pháp không cho phép và dưluận trong nước phản đối mạnh mẽ các kế hoạch triển khai lực lượng Mỹ ởPhilippines; bên cạnh đó là tầm quan trọng chiến lược và kinh tế của Trung Quốcvới Philippines. Vì vậy, mặc dù giải pháp ngoại giao chưa đạt được những đột pháquan trọng, nhưng đây có thể vẫn là lựa chọn tốt nhất cho Manila./.
