Trong khuôn viên chùa Buppharam, còn gọi là chùa Chót, ở ấp Cái Giá, xã Hưng Hội, tỉnh Cà Mau, một ngôi Sala (giảng đường) bằng gỗ được xây dựng từ năm 1915 vẫn được gìn giữ và sử dụng sau hơn một thế kỷ.
Công trình không chỉ gây ấn tượng bởi tuổi đời, vật liệu và quy mô mà còn là một dấu ấn kiến trúc gắn với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng Khmer Nam Bộ.
Về ấp Cái Giá, xã Hưng Hội, giữa không gian thanh bình của vùng quê Nam Bộ, chùa Buppharam là một trong những địa điểm mang đậm dấu ấn văn hóa Khmer. Trong khuôn viên chùa, bên cạnh những công trình phục vụ đời sống tín ngưỡng, ngôi Sala cổ bằng gỗ nổi bật bởi vẻ đẹp mộc mạc và dấu ấn thời gian.
Ngôi Sala được xây dựng năm 1915 theo kiến trúc nhà sàn truyền thống của người Khmer. Công trình có hai tầng, dài 21m, rộng 10m và cao khoảng 10m. Điểm đáng chú ý nhất là hệ thống kết cấu bằng gỗ với hơn 100 cột.
Công trình sử dụng nhiều loại gỗ như cẩm lai, căm xe, thao lao; trong đó cột chủ yếu làm bằng gỗ căm xe, còn vách và sàn sử dụng gỗ thao lao.
Qua hơn 100 năm, những thân cột gỗ vẫn tạo nên bộ khung chắc chắn cho toàn bộ công trình. Màu gỗ trầm xuống theo thời gian, kết hợp với mái ngói và những chi tiết trang trí đặc trưng tạo nên vẻ cổ kính cho Sala.
Kiến trúc nhà sàn của ngôi Sala cũng phản ánh đặc điểm văn hóa của cộng đồng Khmer Nam Bộ. Công trình được nâng cao so với mặt đất, với tầng trên là không gian sinh hoạt chính. Cách tổ chức không gian này vừa phù hợp với điều kiện tự nhiên, vừa tạo nên nét riêng cho kiến trúc truyền thống Khmer.
Không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, ngôi Sala còn gắn với đời sống Phật giáo của cộng đồng. Tầng trên từng được sử dụng làm nơi giảng dạy cho các tăng sinh và có khả năng đón hàng trăm người. Đây cũng là không gian phục vụ những hoạt động chung của chùa. Tầng dưới được sử dụng để chứa các vật dụng của chùa và phục vụ nhu cầu sinh hoạt.
Chính công năng ấy khiến ngôi Sala trở thành một phần của đời sống cộng đồng, thay vì chỉ là một công trình cổ được bảo tồn. Qua nhiều thế hệ, người dân và nhà chùa tiếp tục gìn giữ, sử dụng công trình, để không gian kiến trúc xưa vẫn có sự kết nối với đời sống hôm nay.
Một nét đặc sắc khác của ngôi Sala nằm ở hệ thống trang trí mang đậm dấu ấn mỹ thuật Khmer. Những hình tượng, hoa văn được thể hiện trên các cấu kiện gỗ, tạo nên sự hài hòa giữa kết cấu kiến trúc và nghệ thuật trang trí. Hình tượng chim thần Krut xuất hiện ở phần nâng đỡ mái là một trong những chi tiết tiêu biểu. Một số tượng và cấu kiện gỗ của công trình được đặt làm tại Campuchia rồi vận chuyển về bằng đường biển.
Nhìn từ bên ngoài, ngôi Sala không mang vẻ đồ sộ của những công trình hiện đại. Sức hấp dẫn của công trình nằm ở chính những đường nét giản dị, sự chắc chắn của bộ khung gỗ và những chi tiết được tạo tác thủ công. Mỗi thân cột, mỗi mảng gỗ và những đường nét trang trí đều góp phần tạo nên diện mạo riêng cho ngôi nhà.
Đặc biệt, sau hơn một thế kỷ tồn tại, công trình vẫn được bảo quản và sử dụng. Trong bối cảnh nhiều công trình kiến trúc truyền thống dần bị thay thế bởi những công trình mới, việc một ngôi Sala bằng gỗ được giữ lại và tiếp tục phát huy công năng có ý nghĩa đáng kể đối với việc bảo tồn kiến trúc truyền thống Khmer.
Đối với du khách, đến chùa Buppharam không chỉ là dịp tìm hiểu một ngôi chùa Khmer mà còn có thể khám phá một công trình gỗ có tuổi đời hơn một thế kỷ. Những hàng cột lớn, sàn gỗ, mái nhà và các chi tiết trang trí mang đến một góc nhìn trực quan về kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật kiến trúc của người Khmer Nam Bộ.
Trong hành trình khám phá văn hóa vùng đất Cà Mau, những công trình như Sala chùa Buppharam góp phần làm phong phú thêm câu chuyện về cộng đồng Khmer nơi đây. Đó không phải là câu chuyện chỉ được kể bằng những hiện vật trong bảo tàng, mà hiện hữu trong một không gian vẫn có người đến lễ Phật, sinh hoạt và gìn giữ những giá trị truyền thống./.
Cà Mau: Đồng bào Khmer vui đón Tết Chôl Chnăm Thmây, đóng góp phát triển kinh tế-xã hội
Sự quan tâm của lãnh đạo Trung ương và địa phương dịp Tết Chôl Chnăm Thmây là nguồn động viên tinh thần to lớn đối với đồng bào Khmer, góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
