Trong bối cảnh thế giới đối mặt với hàng loạt biến động khó lường như suy thoái kinh tế, biến đổi khí hậu và bất bình đẳng gia tăng, việc duy trì tốc độ giảm nghèo bền vững là một bài toán không dễ dàng. Tại Việt Nam, những thành tựu của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 đã minh chứng cho sự đúng đắn trong chính sách, sự đổi mới sáng tạo và sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, các ngành.
Sinh kế là "chìa khóa" mở cánh cửa giảm nghèo
Trong hành trình giảm nghèo, sinh kế luôn được đặt ở vị trí trung tâm, như một chiếc chìa khóa để mỗi gia đình tự chủ, vươn lên thoát nghèo bền vững. Theo Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), chương trình đã góp phần duy trì tỷ lệ giảm hộ nghèo bình quân từ 1–1,5% mỗi năm. Đặc biệt, tỷ lệ hộ nghèo trong đồng bào dân tộc thiểu số giảm trên 3%/năm, trong khi các huyện nghèo đạt mức giảm 4–5%/năm.
Tính đến cuối năm 2025, cả nước đã triển khai 10.587 mô hình và dự án giảm nghèo, trong đó có 9.816 mô hình nông nghiệp và 771 mô hình phi nông nghiệp. Các dự án này đã thu hút hơn 205.000 hộ dân tham gia, bao gồm hơn 110.000 hộ nghèo, 63.000 hộ cận nghèo và gần 32.000 hộ mới thoát nghèo. Đáng chú ý, các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trồng cây ăn quả đạt chuẩn VietGAP, nuôi trồng thủy sản bền vững hay chăn nuôi hữu cơ đã giúp gần 100.000 hộ dân thay đổi tập quán sản xuất, tăng năng suất và thu nhập đáng kể.
Không chỉ tạo việc làm, các mô hình này còn làm thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn, từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Người dân từ chỗ “làm đủ ăn” đã chuyển sang khát vọng làm giàu, khẳng định mục tiêu “giảm nghèo bền vững” không chỉ dựa vào trợ cấp mà dựa vào năng lực tự thân của chính họ.
Nếu như trước đây, các chính sách hỗ trợ giảm nghèo thường được ví như việc “cho con cá”, thì nay đã chuyển sang “trao cần câu”. Các mô hình sinh kế không chỉ tập trung vào hỗ trợ ngắn hạn mà còn hướng tới kiến tạo cơ hội lâu dài. Đến nay, cả nước đã triển khai hơn 9.300 mô hình sinh kế, vượt xa mục tiêu ban đầu chỉ 1.000 mô hìnhCác mô hình sinh kế được gắn liền với tập huấn kỹ thuật, xây dựng tổ hợp tác, hợp tác xã, chuyển giao khoa học-công nghệ và kết nối thị trường tiêu thụ.
Những mô hình như nuôi bò sinh sản luân chuyển ở miền núi phía Bắc, trồng rau an toàn theo VietGAP ở đồng bằng sông Hồng, hay chăn nuôi kết hợp du lịch cộng đồng tại Tây Nguyên đã giúp nhiều hộ gia đình tăng thu nhập gấp 2-3 lần. Thậm chí, ở một số nơi, những mô hình này còn tạo ra “cộng đồng sinh kế,” nơi người dân cùng học hỏi, hỗ trợ lẫn nhau để phát triển bền vững.
Nổi bật trong chính sách giảm nghèo là sự quan tâm tới phụ nữ và trẻ em - những nhóm dễ bị tổn thương nhất. Trong giai đoạn 2021-2025, Chương trình đã lồng ghép yếu tố giới trong mọi hoạt động, hỗ trợ 169.000 phụ nữ mang thai và 646.000 bà mẹ có con dưới 5 tuổi; triển khai can thiệp dinh dưỡng cho hơn 600.000 trẻ em gái tại các vùng nghèo. Nhiều lớp đào tạo nghề ưu tiên phụ nữ nghèo, phụ nữ dân tộc thiểu số đã giúp họ chủ động hơn trong việc tìm kiếm sinh kế, tăng thu nhập và khẳng định vai trò trong gia đình, cộng đồng.
Tầm nhìn dài hạn trong công tác giảm nghèo
Ông Nguyễn Lê Bình, Phó Chánh Văn phòng Quốc gia về giảm nghèo, cho biết công tác giảm nghèo đang được triển khai trên hai trụ cột chính: các chính sách hỗ trợ thường xuyên dành cho hộ nghèo và cận nghèo, cùng với các chính sách hỗ trợ kịp thời những vấn đề cấp bách, đột xuất.
Trong thời gian tới, theo Nghị quyết 71 và Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, phạm vi thụ hưởng các chính sách an sinh sẽ được mở rộng đáng kể. Toàn bộ trẻ em đi học sẽ được hỗ trợ học phí, và toàn bộ người dân sẽ được hỗ trợ tham gia bảo hiểm y tế. Đây là bước tiến lớn, không chỉ tập trung vào hộ nghèo mà còn mang lại lợi ích cho mọi tầng lớp trong xã hội.
Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang được Chính phủ giao xây dựng một chương trình mục tiêu quốc gia có tầm nhìn dài hạn hơn, kéo dài từ năm 2026 đến 2035. Điểm mới của chương trình này là sự tích hợp ba Chương trình mục tiêu quốc gia: Xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Việc tích hợp này sẽ tạo sự đồng bộ trong mục tiêu, nguồn lực và giải pháp, từ đó nâng cao hiệu quả thực thi trong dài hạn./.
Mô hình giảm nghèo đa dạng, thay đổi tư duy từ cho sang trao cơ hội
Với hơn 10.500 mô hình giảm nghèo đang hoạt động và hơn 200.000 hộ nghèo tham gia, Việt Nam đã có những bước tiến vững chắc trên con đường giảm nghèo bền vững.
